آزمون‌های دیابت آبستنی

آزمون‌های دیابت آبستنی:

خبرگان طب هنوز مجموعه‌ی‌ واحدی از رهنمودهای غربالگری برای دیابت آبستنی تهیه نکرده‌اند. درصورتی‌که بیمار جوان‌تر از 25‌سال بوده وعوامل خطرسازی نداشته باشد، لازم  است مسایلی درمورد غربالگری دیابت آبستنی روشن شود. عده‌یی دیگر می‌گویند غربالگری تمامی خانم‌های باردار بدون توجه به سن بهترین راه شناسایی تمامی موارد دیابت آبستنی است.

احتمالاً پزشک باید عوامل خطرساز دیابت آبستنی را در اوایل دوره‌ی بارداری مورد ارزیابی قراردهد.

• درصورتی که بیمار ازنظر دیابت آبستـنی پـرخطر باشـد.

به‌عنوان مثال شاخص توده‌ی بدنی (BMI) پیش‌از بارداری برابر 30 یا بالاتر باشد، بیمار در بارداری قبلی دیابت داشته باشد یا مادر، پدر، برادر و خواهر یا فرزند دچار دیابت داشته باشد، باید دراولین ویزیت پره‌ناتال مورد بررسی قرارگیرد.

•در‌صورتی‌که خطر دیابت آبستنی متوسط باشد. احتمالاً در‌این‌مورد آزمون غربالگری دیابت آبستنی گاهی در ثلث دوم و به‌طور مشخص میان هفته‌24و28 بارداری انجام خواهد شد.

دراین‌مورد از آزمون‌های غربالگری زیر استفاده می‌شود:

• آزمون‌ آغازین چالش‌ گلوکز. آزمون چالش گلوکز glucose challenge test با نوشیدن محلول شربت گلوکز انجام خواهد شد. یک ساعت بعد، آزمایش خون انجام می‌شود تا میزان قند‌خون اندازه‌گیری شود. معمولاً میزان قندخون130‌تا‌140‌میلی‌گرم در دسی‌لیتر (7/2 تا7/8‌میلی‌مول در لیتر) را در آزمون چالش گلوکز طبیعی تلقی می‌کنند، ولی ممکن‌است این مقدار در بعضی درمانگا‌ه‌ها یا آزمایشگاه‌های خاص تغییر داشته باشد. درصورتی‌که میزان قند‌خون بالاتر ازطبیعی باشد، فقط به معنی آن است که بیمار ازنظر دیابت آبستنی پرخطر است. دراین‌صورت باید برای تعیین وجود دیابت آبستنی آزمون پیگیری انجام شود.

• آزمون پیگیری تحمل گلوکز. برای این آزمون پیگیری از بیمار خواسته می‌شود درطول شب چیزی نخورد و ناشتا مراجعه‌کند تا میزان قندخون ناشتا اندازه‌گیری شود. سپس یک محلول شیرین به وی داده می‌شود که غلظت گلوکز آن بالاتر است و پس از آن طی یک دوره‌ی‌3‌ساعته، هر ساعت قند‌خون اندازه‌‌گرفته می‌شود. درصورتی‌که حداقل دو مورد مقدار قند‌خون بالاتر از مقدار طبیعی مقرر در دوره‌ی‌آزمون سه ساعته باشد، تشخیص دیابت آبستنی داده خواهد شد.

آزمون‌های پره‌دیابت:

آزمون‌ اولیه برای غربالگری دیابت عبارت است‌از:

•آزمون‌هموگلوبین گلیکوزیله (glycated hemoglobin (A₁C نتیجه‌ی این آزمایش خون نشان‌‌می‌دهد که متوسط میزان قندخون در 2‌ تا ‌3 ‌ماه گذشته چه مقدار بوده است. در این آزمایش، درصد قند‌خون متصل به هموگلوبین اندازه‌گرفته می‌شود، هرچه میزان قند‌خون بالاتر باشد، میزان هموگلوبین چسبیده به قند بیشتر است. میزان A₁C برابر 5/7 تا6/4 درصد حاکی‌از وجود پره‌دیابت است. میزان طبیعی این آزمایش کمتر‌از 5/7 دصد است.

درصورتی‌که آزمونA₁C موجود نباشد یا در صورتی که به‌علت وجود بعضی شرایط مانند بارداری یا وجود شکل غیرشایعی ازهموگلوبین نتوان ازاین آزمون استفاده کرد، برای تشخیص دیابت می‌توان از آزمون‌های زیر استفاده نمود:

•آزمون‌ قند‌خون ناشتا. درحالت ناشتا، یک نمونه قندخون گرفته می‌شود. در صورتی‌کـه میزان قندخون در فاصله‌ی 100‌تا‌125‌میلی‌گرم در دسی‌لیتر (5/6 تا 6/9 میلی‌مول در لیتر) باشد، باید حالت پره دیابت را در‌نظر‌گرفت. گاهی این حالت را اختلال گلوکز ناشتا می‌نامند. میزان طبیعی گلوکز پایین از 100میلی‌گرم در دسی‌لیتر است.

•آزمون خوراکی تحمل گلوکز. بعد‌از حداقل 8‌ساعت ناشتا‌بودن، یک نمونه‌ی خون گرفته می‌شود. سپس به بیمار یک محلول قندی می‌دهند و سپس بعداز 2‌ساعت دوباره میزان قندخون را اندازه‌می‌گیرند. درصورتی‌که قند‌خون کمتر‌از140‌میلی‌گرم در دسی‌لیتر (7/8‌میلی‌مول در لیتر) باشد، این حالت را طبیعی تلقی می‌کنند. میزان  قندخون140تا199 را پره‌دیابت می‌نامند.

برحسب نوع دیابت، پایش قندخون، در درمان از انسولین و داروهای خوراکی استفاده می‌شود، اما بدون توجه  به نوع دیابت موجود، کلید تدبیر دیابت، استفاده از جیره‌ی‌غذایی سالم، حفظ وزن سالم و پایش میزان قندخون است.

درمان تمامی انواع دیابت:

بخش مهم تدبیر انواع دیابت، حفظ وزن سالم با استفاده از تغذیه‌ی سالم و برنامه‌ی نرمش است.

•تغذیه سالم. به‌رغم تصور عامه، رژیمی به‌نام رژیم دیابتی وجود ندارد. لازم است بیمار بیشتر از میوه، سبزی وغلات کامل استفاده نماید. این خوراکی‌ها دارای مواد مغذی و فیبر  زیاد بوده و ازنظر چربی و کالری ارزش اندکی دارند. بیمار باید از مصرف محصولات حیوانی، کربوهیدرات تصفیه‌شده و شیرینی‌ها پرهیز نماید. درواقع، استفاده ازاین خوراکی‌ها، بهترین برنامه برای تمام خانواده‌ است. گاهی می‌توان در‌این برنامه‌ی غذایی از خوراکی‌های شیرین استفاده کرد.
یکی از چالش‌های مهم در زمینه‌ی‌ غذا نوع و مقدار مصرف غذا است. دراین‌زمینه، با استفاده از نظرات یک کارشناس مجرب تغذیه، یک برنامه‌ی غذایی مناسب با هدف‌های سلامت طرح‌ریزی کرد که با شیوه‌ی زندگی و خوراکی‌های دوست داشتنی بیمار تناسب داشته باشد. دراین برنامه‌ی غذایی باید میزان مصرف کربوهیدرات به‌ویژه درصورت وجود دیابت نوع1 مشخص باشد.

• فعالیت جسمی. همه به انجام ورزش منظم هوازی نیاز دارند و بیماران دیابتی ازاین قاعده مستثنی نیستند. ورزش با منتقل‌کردن قند به درون یاخته‌ها، سبب کاهش قندخون شده و قند در یاخته‌ برای ایجاد انرژی مورد استفاده قرارمی‌گیرد. همچنین انجام ورزش سبب افزایش حساسیت به انسولین می‌شود و به‌معنای آن است که بدن برای انتقال قند به درون یاخته‌ها، به انسولین کمتری نیاز دارد. برای انجام نرمش باید نظر پزشک را جویا شد. سپس فعالیت‌هایی را انتخاب نمود که لذت‌بخش باشد مانند راه‌رفتن، شنا‌کردن یا دوچرخه‌سواری. آنچه بسیار با اهمیت است، قراردادن فعالیت جسمی در برنامه‌ی معمول روزانه است. باید حداقل‌30‌دقیقه یا بیشتر در اکثر روزهای هفته ورزش نمود. اما اگر بیمار مدتی فعالیت نداشته است، باید به آهستگی و به‌صورت تدریجی ورزش را آغاز نماید.

روش‌های درمانی  دیابت نوع1و2:

درمان دیابت نوع1 شامل استفاده از تزریق‌های انسولین یااستفاده از پمپ انسولین، بررسی مکرر قندخون و میزان مصرف کربوهیدرات است. درمان دیابت نوع2 اصولاً شامل پایش قند خون همراه داروهای دیابت، انسولین یا هردو است.

•پایش قندخون. برحسب برنامه‌ی درمان، باید ازچندین بار درهفته تا سه‌بار یا بیشتر در روز، میزان قند‌خون بررسی شود. پایش دقیق قند‌خون، تنها راه مطمئن‌شدن از حفظ میزان قندخون در‌حدود میزان هدف است. افرادی که تحت‌درمان انسولین هستند نیز می‌توانند از پایش میزان قندخون با مانیتورهای دائمی گلوکز استفاده کنند. باوجودی که این تکنولوژی هنوز جانشین گلوکزمتر نشده است ولی درمورد فراز و نشیب، میزان قندخون اطلاعات مهمی به دست می‌دهد.

حتی اگر بیمار به‌شدت از برنامه‌ی طرح‌ریزی شده تبعیت نماید، ممکن‌است بازهم میزان قند‌خون به‌صورت پیش‌بینی نشده تغییر کند. با کمک گروه درمان دیابت، بیمار چگونگی تغییرات میزان قندخون را در عکس‌العمل به غذا، فعالیت جسمی، داروها، بیماری، الکل، استرس و درخانم‌ها نسبت به نوسانات میان هورمون‌ها خواهد آموخت.

افزون برپایش روزانه‌ی قندخون، ممکن‌است لازم باشد به‌صورت منظم آزمایشA₁C برای اندازه‌گیری متوسط قند‌خون در 2 تا3 ماه گذشته انجام شود. درمقایسه با آزمایش مکرر قند خون روزانه، با آزمایش‌A₁C بهتر می‌توان مشخص کرد که برنامه‌ی درمان دیابت تا چه حد مؤثر بوده است. بالا‌بودن میزان A₁C نشانه‌ی نیاز به تغییر جیره‌ی انسولین یا برنامه‌ی وعده‌های غذایی است. A₁C هدف برحسب سن و سایر عوامل متغیر است. اما دربسیاری افراد دچار دیابت، جامعه‌ی دیابت آمریکا میزانA₁C کمتر از 7٪ را توصیه کرده است. بیمار درمورد A₁C هدف خود باید نظر پزشک را خواستار شود.

•انسولین. بسیاری از افراد دچار دیابت نوع1 برای زیستن به درمان با انسولین نیاز دارند. بعضی افراد مبتلا به دیابت نوع2 نیز به انسولین نیاز دارند. غالباً در تزریق انسولین از سرنگ خاص یا قلم انسولین استفاده می‌شود.

گزینه‌ی‌دیگر استفاده از پمپ‌انسولین است. این پمپ، دستگاهی است به اندازه‌ی یک گوشی موبایل که روی بخش خارجی بدن قرارمی‌گیرد. یک لوله، مخزن انسولین را به کاتتری ارتباط می‌دهد که زیر پوست شکم جای گرفته است. درحال‌حاضر یک پمپ بدون لوله نیز وارد بازار شده است که با بی‌سیم کار می‌کند. پمپ انسولین را برای رساندن مقدار خاصی انسولین برنامه‌ریزی می‌کنند. برحسب وعده‌های غذا، میزان فعالیت و تراز قندخون می‌توان مقدار بیشتر یا کمتر انسولین را تطبیق داد.

رویکرد درمانی دیگری هم درحال ظهور است و آن رساندن انسولین با حلقه بسته است که نیز لوزالمعده‌ی مصنوعی هم نامیده می‌شود. در این دستگاه، مانیتور دائمی گلوکز به پمپ انسولین مربوط می‌شود. این دستگاه، به‌صورت خودکار مقدار درست انسولین را زمانی به بدن می‌رساند که مانیتور نیاز به  انسولین رانشان می‌دهد. آزمایش‌های‌انجام شده، نتایج بسیا خوبی داشته است ولی لازم است پژوهش بیشتری با این دستگاه انجام شود.

انواع بسیاری انسولین دربازار موجود است ازجمله انسولین سریع‌الاثر، انسولین طویل‌الاثر و انسولین با اثر متوسط برحسب نیاز بیمار می‌توان آمیزه‌یی از انواع انسولین را در سراسر روزوشب انتخاب کرد.

•داروهای خوراکی و سایر داروها. گاهی برای درمان دیابت از سایر داروهای خوراکی یا تزریقی نیز استفاده می‌شود. بعضی از داروهای دیابت سبب تحریک لوزالمعده برای تولید و آزاد‌سازی بیشتر انسولین می‌شوند. سایر داروها از تولید و آزاد‌شدن گلوکز از کبد جلوگیری می‌کنند، که دراین‌حالت نیاز بیمار به انسولین برای انتقال قند به درون یاخته‌ها کم می‌شود. همچنین داروهای دیگری تأثیر آنزیم‌های معده یا روده را بر تجزیه‌ی کربوهیدرات‌ها مسدود کرده و یا بافت‌ها را نسبت به انسولین حساس‌تر می‌کنند.

•پیوند. دربعضی افراد دچار دیابت نوع 1، گزینه‌ی‌ درمان، پیوند لوزالمعده است. دراین‌مورد پیوند جزایر لوزالمعده نیز مورد بررسی قرارگرفته است. درصورتی‌که پیوند لوزالمعده موفق باشد، بیمار دیگر نیاز به درمان با انسولین ندارد. اما نتایج انجام این پیوند همیشه هم با موفقیت همراه نیست و این رویه‌ها دارای خطرات جدی است. برای جلوگیری از دفع پیوند، بیمار مادام‌العمر باید از داروهای فرونشاننده دستگاه ‌ایمنی استفاده نماید. این داروها ممکن‌است دارای عوارض‌جانبی وخیم باشند ازجمله خطر بالای عفونت، صدمه به عضو و سرطان. ازآنجا‌که این عوارض‌جانبی خطرناک‌تر از خود دیابت است، معمولاً انجام پیوند را در افرادی انجام می‌دهند که دیابت غیر‌قابل کنترل دارند و یا به عوارض وخیم دیابت دچارند.

جراحی باریاتریک. باوجودی‌که این روش جراحی، اختصاصاً برای درمان دیابت نوع2 نیست ولی آن دسته از افراد دچار دیابت نوع2 که دارای شاخص توده‌ی بدنی بالاتر‌از 35 هستند می‌توانند از این نوع عمل جراحی سود ببرند. درافرادی که تحت عمل بای‌پس معده قرارمی‌گیرند، درمیزان قند خونشان، بهبودی قابل توجه دیده می‌شود. اما، مضار و منافع درازمدت این رویه در دیابت نوع2 معلوم نیست.

درمان دیابت آبستنی:

برای حفظ سلامت کودک وجلوگیری از بروز عوارض ضمن زایمان، کنترل قند‌خون دراین نوع دیابت، اهمیت فراوان دارد. افزون بر حفظ رژیم سالم و انجام ورزش، ممکن‌است برنامه‌ی درمان شامل پایش قند‌خون و در بعضی موارد استفاده از انسولین باشد.

ضمن زایمان نیز قند‌خون پایش خواهد شد و در‌صورت افزایش قند، در نوزاد میزان آزاد‌شدن انسولین افزایش خواهد یافت که ممکن‌است بلافاصله پس‌از زایمان مقدار قندخون پایین افتد.