سال نوري، واحد سنجش فاصله‌هاي نجومي
در دنيايي كه زندگي مي‌كنيم طول و فاصله همه اشياء و موجودات را با واحدهايي مانند متر و كيلومتر اندازه‌گيري مي‌كنيم. از مورچه ۵ ميلي‌متري گرفته تا توپ گلف ۵ سانتي‌متري، زرافه 5/5 متري، ديوار چين ۶۴۰۰ كيلومتري و محيط دنياي ۴۰۰۰۰ كيلومتري، اما براي به دست آوردن طول و فاصله جسم‌هاي موجود در فضا به اطلاعات بسيار زيادي نياز داريم، سال نوري يكي از اين اطلاعات است.
سال نوري يك واحد بسيار كاربردي و تنها واحد براي محاسبه فاصله بين دو جسم سيار ( و… ) در فضاست كه مسافتي كه نور در يك سال مي‌رود را نشان مي‌دهد. نور در يك ثانيه
000/300 كيلومتر را طي مي‌كند و با اين تفاسير مي‌توان دريافت در يك سال مسافتي غريب به 000/000/000/461/9 را طي مي‌كند. نزديك‌ترين ستاره به ما مسافتي حدود 22/4 سال نوري دارد كه براي به دست آوردن مسافت به كيلومتر، ماشين‌حساب و كامپيوتر پاسخگو نيست! در واقع بزرگ‌ترين مقياس فاصله‌اي كه تاكنون انسان كشف كرده است، سال نوري است. اين مقياس عظيم در حقيقت اصلا به كار ما انسان‌ها در كره زمين نمي‌آيد. دانشمندان از اين مقياس عظيم براي تخمين فواصل بين ستاره‌ها و سياره‌ها استفاده مي‌كنند. آيا مي‌دانيد چگونه و برچه اساس فاصله بين ستاره‌ها را تخمين مي‌زنند؟ براي تخمين فاصله بين ستاره‌ها از چند روش استفاده مي‌شود.
روش مستقيم يكي از اين روش‌ها براي تخمين فاصله ستارگاني است كه فاصله‌شان تا زمين حدود هزاران سال نوري است. در اين روش از اختلاف منظر، روشي كه ما با دو چشم‌مان فاصله اجسام را تعيين مي‌كنيم و سه بعدي مي‌بينيم، استفاده مي‌شود. براي استفاده از اين روش مكان ستاره را به دقت تعيين كرده و در ۶ ماه بعد كه زمين 180 درجه نسبت به محور خورشيد جابجا شد شده البته با چشم‌پوشي از حركت خود خورشيد، دوباره مكان ستاره را به دقت اندازه مي‌گيرند و اختلاف زاويه‌اي آن دو را مساوي با يك تقسيم بر فاصله و بر حسب پارسك يا همان اختلاف منظر، مي‌گذارند. بدين‌ترتيب فاصله به دست مي‌آيد. دراين روش كه پارالاكس (parallax) ناميده مي‌شود فاصله بين ستارگان براساس اختلاف جهت يا موقعيت ظاهري يك جسم از دو زاويه ديد، سنجيده مي‌شود. براي درك اين روش شما مي‌توانيد مدادي را درست روبه‌روي صورت خود بگيريد و به نوك آن خيره شويد و سپس همزمان مداد را در جهت‌هاي مختلف به حركت درآوريد. شما خواهيد ديد كه فاصله اجسام و عناصر زمينه و اطراف شما با حركت مداد درابعاد مختلف تغيير مي‌كنند و اززواياي مختلف متفاوتند. در مورد ستارگان نيز دراين روش فاصله ستارگان با زمين را براساس موقعيت قرار گرفتن ستاره در زواياي مختلف درمدارزمين مورد سنجش قرار مي‌دهند. اما درمورد ستارگاني كه از زمين بسيار دورند و فاصله آنها بيش از چند هزار سال نوري است، از روش غيرمستقيم استفاده مي‌كنند.

مترجم: آزاده سيدميرزايي جهقي
منبع: focus
روزنامه جام جم