صفحه : 161

و معناى جمله اين است: آنچه بر شما تلاوت مى‏شود،در كتاب استو در حقيقت مى‏خواهدعظمت كتاب را برساند.

بعضى ديگر گفته‏اند: حرفواودرجمله: و ما يتلى عليكمنه عاطفه است ونه استينافى،بلكهواوسوگند است، نظيرواو در جمله: و اللهقسم است‏و جمله: فى‏يتامى النساءبدل است از كلمهفيهنومعناى آيه چنين است كه: بگو الله تعالى شما رادر امور و احكام زنان فتوا مى‏دهد،سوگند به آنچه در كتاب در مورد ايتام زنان بر شما تلاوت‏مى‏شود كه خداى تعالى اين كار را خواهد كرد.اين بود نمونه‏اى از وجوهى‏كه مفسرين در اين‏آيه ذكر كرده‏اند كه تعسف و زور بودن آنها بر كسى پوشيده نيست.

درآيه مورد بحث زنان را توصيف كرده به: اللاتى لا تؤتونهن ما كتب‏لهن وترغبون ان تنكحوهنو اين در واقع توصيفى است براى يتيم‏هاى اين زنان، مى‏فرمايد: خداى تعالى براى شما بيان مى‏كند آنچه را كه درمورد ايتام زنان بر شما تلاوت مى‏شود، ايتام‏زنانى كه يتيم دار و مال دار و صاحب جمالند و شما حق آنان را كه خدا برايشان‏معين كرده‏نمى‏دهيدو در اين توصيف اشاره است به اينكه در جاهليت اينگونه زنان چه نوع محروميتى‏داشتند،محروميتى كه باعث‏شد خداى تعالى آن احكام را به نفع آنان تشريع كند و سنت‏ظالمانه‏اى را كه مردم دوران جاهليت در مورداينگونه زنان داشتند لغو نموده، زنان نامبرده را ازآن تنگنا و مضيقه نجات دهد، چون در جاهليت رسم بودزنان يتيم دار و يا به عبارت ديگر شوهرمرده را اگر ارثى از شوهر قبليش براى ايتامش مانده بود مى‏گرفتند و دست ظالمانه‏خود را هم‏بر سر آن زن و هم بر اموال ايتام نهاده، اگر زن نامبرده صاحب جمال و حسن مى‏بود با اوهمخوابگى‏مى‏كردند و از جمالش كام مى‏گرفتند و در اموالش تصرفات دلخواهانه مى‏كردند واگر زشت بود با او همخوابگى‏نمى‏كردند و نمى‏گذاشتند با مردى ديگر ازدواج كند تا اموالش‏را بخورند.

از اينجا دو نكته روشن مى‏شود: يكى اينكه مراد از جمله: ما كتب‏لهن (1) كتابت‏تكوينى است كه همان تقديرهاى الهى است و يكى از آن تقديرها اين است كه زن وهر انسانى‏ديگر وقتى به سن ازدواج رسيد ازدواج كند، يكى ديگرش اين است كه هر كسى در مال خودش‏آزاد است تصرف‏نمايد و كسى مانع دخل و تصرف او در مال و اثاث او نشود، پس مردى كه ازتصرف زنى در مال‏شخصيش و از ازدواج كردنش جلوگيرى كند، از چيزى جلوگيرى كرده كه

(1)آنچه برايشان مقدر شده.