شير مادر - بهترين هديه براي نوزادان 

بعد از تولد، سريع ترين مرحله رشد، دوران شيرخواري است. نيازهاي تغذيه اي شيرخواران و كودكان نه تنها در سنين مختلف متفاوت است، بلكه با بزرگسالان نيز تفاوت هاي زيادي دارد، لذا نوع غذاهايي كه تامين كننده اين نيازها هستند بايد هماهنگ با رشد و تكامل جسماني و گروه سني آنان باشد. مهم ترين نشانه سلامت كودك، رشد و تكامل مطلوب او است و بهترين راه براي تخصيص كفايت شير مادر و مناسب بودن تغذيه شيرخوار، استفاده از كارت پايش رشد است. 
شيرخوار در شش ماه اول زندگي به هيچ چيز جز شير مادر احتياج ندارد كه به آن تغذيه انحصاري با شير مادر مي گويند. تركيب شير مادر منطبق بر نيازهاي بدن شيرخوار بوده و بدين لحاظ مناسب ترين وضعيت رشد را در كودكان تامين مي نمايد. از آنجا كه هديه اي ارزنده تر از شير مادر براي شيرخوار وجود ندارد، به طور قطع مادران از اهداي آن به كودك خود دريغ نخواهند كرد.

مزاياي شير مادر براي نوزاد

شير مادر از لحظه تولد تا پايان 6 ماهگي مي تواند به تنهايي تمام نيازهاي غذايي شيرخوار را كه براي رشد طبيعي او لازم است تامين نمايد.

به طور كلي آغوز يا شير روزهاي اول زرد و غليظ است و بسيار مغذي و حاوي مواد مفيد و ارزنده اي است كه به منزله اولين و مهمترين اقدام ايمن سازي براي حفاظت كودك بر ضد بيماري هاي عفوني است.

در واقع عوامل مختلف ضدميكروبي موجود در شير مادر احتمال ابتلاي شيرخوار را به بسياري از عفونت ها، بخصوص عفونت هاي گوارشي و تنفسي و گوش مياني كاهش مي دهد.در ضمن ميزان ابتلا به آسم، اگزما و انواع آلرژي در شير مادرخواران كمتر مي باشد.

چربي شير مادر بهتر از ديگر انواع شيرها هضم و جذب مي شود، به همين علت استفراغ و حساسيت نسبت به پروتئين و دل درد در شير مادرخواران كمتر ديده مي شود.

همچنين به علت چربي بيشتر در شير انتهايي شيرخوار كاملا سير شده و پرخوري نمي كند و در نتيجه كمتر چاق مي شود.از طرف ديگر به علت وجود آب كافي در ابتداي شير تشنگي شيرخوار برطرف شده و اشتهاي او تحريك مي شود و نيازي به دادن آب و آب قند و... نمي باشد.

با مكيدن مكرر پستان ارضاي غريزه مكيدن و احساس سيري همزمان با هم در شيرخوار به وجود مي آيد.
ميزان سديم پروتئين شير مادر به اندازه اي است كه به كليه هاي هنوز كامل نشده نوزاد صدمه وارد نمي كند و درجه حرارت شير مادر مناسب و عاري از آلودگي ميكروبي است.

آنچه نبايد فراموش كرد اين است كه تغذيه با شير مادر رابطه عاطفي مادر و نوزاد را افزايش مي دهد و تماس پوستي مادر و نوزاد در گرم نگه داشتن و بهبود رشد و تكامل نوزادان نارس و بيمار نقش حياتي دارد.

به طور كلي به دليل وجود عواملي مانند لاكتوفرين و اسيديته بيشتر شير مادر جذب آهن آن در مقايسه با شير مصنوعي به مراتب بهتر صورت مي گيرد. در ضمن اسهال در شير مادرخواران كمتر ديده مي شود و بهره هوشي شيرخواراني كه با شير مادر تغذيه مي شوند بالاتر از شيرخواراني است كه با شير مصنوعي تغذيه مي شوند.جالب است بدانيد كه مادران شيرده سالم تر هستند .

جمع شدن و برگشت رحم به اندازه طبيعي در مادراني كه نوزادشان را شير مي دهند سريع تر صورت مي گيرد.در ضمن تغذيه مكرر شيرخوار در شبانه روز عادت ماهيانه مادر و امكان تخمك گذاري مادر را به تعويق مي اندازد و احتمال حاملگي هاي زودرس را كاهش مي دهد.

احتمال ابتلا به سرطان پستان و تخمدان، شكستگي لگن، پوكي استخوان، ديابت و m.s در مادراني كه به فرزندشان شير مي دهند كمتر است.

تمايل بيشتر مادر و نوزاد باعث بهتر شدن وضع روحي و عاطفي مادر مي گردد. 

از مزاياي اقتصادي اجتماعي شير مادر مي توان به ارزان تر بودن تغذيه با شيرمادر اشاره كرد .

از طرف ديگر شير مادرخواران كمتر بيمار شده و هزينه هاي درماني كمتري به خانواده تحميل مي شود و تغذيه با شير مادر از خروج مقادير هنگفتي ارز از كشور جهت ورود شيرخشك جلوگيري كرده و باعث توسعه اقتصادي كشور مي شود.

نكات اساسي در تغذيه با شير مادر

تغذيه با شير مادر بايد بلافاصله بعد از تولد شروع شود تا اولين غذاي نوزاد شير مادر باشد و نوزاد بايد در تمام مدت 24 ساعت در كنار مادر خود باشد و از پستان مادر تغذيه كند.به طور كلي اگرچه شير مادر در روزهاي اول آغوز يا ماك ناميده مي شود كه حجم محدودي دارد. اما مكيدن مكرر پستان، مقدار شير مادر را مطابق نياز و رشد كودك افزايش مي دهد.

استفاده از آغوز پس از تولد نوزاد را در مقابل ميكروب ها و عوامل بيماري زا حفظ كرده و مصرف مكرر آن احتمال بروز زردي را كاهش مي دهد.

در هفته هاي اول، در هر وعده تغذيه بايد از هر دو پستان به نوزاد شير داد تا سبب تحريك ترشح شير شود. در هفته هاي بعد برحسب نياز و ميل شيرخوار مي توان از يك يا هر دو پستان استفاده نمود وليكن در هر نوبت پستان بايد به طور كامل تخليه شود چون چربي شير در انتهاي هر نوبت شيردهي بيشتر است.

البته طول مدت شير خوردن از هر پستان و فواصل تغذيه بايد مطابق ميل و تقاضاي شيرخوار باشد.

قبل از هر بار شير دادن بايد مادر دست هايش را با آب و صابون بشويد. در صورت امكان بهتر است روزي يك بار حمام كند يا روزي يك بار پستان هايش را با آب تميز و سالم بشويد. 

پس از شير دادن نيز براي جلوگيري از ترك نوك سينه بهتر است يك يا چند قطره شير خود را روي نوك پستان بگذارد تا در معرض هوا خشك شود. 

ضرورت حفظ و تداوم شيردهي 

براي حفظ و تداوم شيردهي اصول زير بايد رعايت شود: 

مكيدن صحيح و مكرر: مهمترين عامل در افزايش شير مادر، مكيدن درست شير از پستان مادر توسط شيرخوار و تخليه پستان است. اگر شير ترشح شده در پستان ها مرتبا تخليه نشود، بتدريج توليد و ترشح آن كاهش يافته و سپس متوقف مي گردد، هرچه تغذيه با شير مادر زودتر شروع شود، احتمال موفقيت در امر شيردهي بيشتر است. 

بيشتر شيرخواران 5/1 تا 3 ساعت پس از تغذيه، دوباره گرسنه مي شوند و در اين مدت هم شير به حد كافي ترشح و در پستان ها ذخيره شده است. بهترين توصيه آن است كه دفعات تغذيه طبق ساعت خاص نباشد، بلكه بسته به ميل و تقاضاي شيرخوار تامين شود. 

آرامش خاطر مادر: يكي ديگر از عوامل مهم در شيردهي موفقيت آميز، آرامش خاطر و عدم نگراني مادر است. 
برعكس، نگراني و اضطراب عاملي بسيار مهم در كاهش جاري شدن شير است. از مهمترين عواملي كه در روزهاي اول باعث نگراني مادر مي شود، كم بودن حجم شير است، ولي بتدريج كه نوزاد با علاقه و هوشياري بيشتر و مكرر پستان هاي مادر را مي مكد بر حجم شير افزوده شده و نيازهاي نوزاد تامين خواهد شد. البته حمايت همسر و افراد خانواده و نيز اطمينان خاطر از تامين اقتصادي و شغلي مي تواند نقش موثري در تداوم شيردهي داشته باشد.

دفعات و وضعيت صحيح شير دادن:دفعات و وضعيت صحيح شير دادن نقش ارزنده اي در تداوم شيردهي دارند، چراكه با رعايت برخي نكات مي توان از ترك خوردن نوك پستان، گلوله شدن، آبسه و غيره جلوگيري نمود. اگر شيرخوار در موقع گرفتن نوك پستان قسمت هاله را به درستي در دهان نگيرد، مكيدن نوك پستان به تنهايي، مي تواند موجب زخم و ترك خوردن آن شود. 

در اين گونه موارد ضمن اصلاح نحوه شيردهي، ادامه شيردهي به طور مكرر توصيه مي شود، زيرا در صورت عدم تخليه پستان، تورم و فشار زيادي در آن ايجاد مي شود كه خود زمينه ساز بروز عفونت و آبسه خواهد بود. به طور كلي اگر شير خوردن برحسب ميل او يعني زود به زود باشد هرگز تورم پستان و احتقان به وجود نخواهد آمد. 
در صورت بروز ترك خوردگي يا شقاق نوك پستان، بهتر است شير خوار تغذيه را از پستان سالم شروع كند و به طور مكرر با هر دو پستان تغذيه شود. 

تغذيه صحيح و فعاليت جسمي مناسب:در دوران شيردهي مادر بايد از خستگي مفرط پرهيز نموده، ضمن انجام فعاليت جسمي مناسب به تغذيه خود نيز توجه نمايد و از حمايت رواني بقيه اعضاي خانواده بويژه همسر خود برخوردار باشد تا احساس شادابي و سلامت كند. تغذيه خوب و داشتن ذخاير كافي از دوران بارداري و همچنين در دوران شيردهي به ترشح شير و تغذيه موفق شيرخوار كمك مي نمايد. 

مادر در دوران شيردهي احتياج به انرژي بيشتر براي ساختن شير مورد نياز كودك دارد كه بايد اين انرژي را از طريق غذاهاي كافي و متنوع تامين كند.