سرطان و روزه‌داری؛ سؤال‌هايی كه بايد پاسخ داده شود

گروه سلامت: تجويز روزه نگرفتن برای بيماران مبتلا به سرطان، ديدگاهی عمومی و منطقی به نظر می‌رسد، اما تحقيقات نشان داده است كه روزه‌داری بر روند بهبود برخی از سرطان‌ها تأثير مثبتی دارد و در اين باره نيازمند تحقيقات علمی گسترده هستيم.

سرطان بيماری است كه در آن سلول‌های بدن به طور غير عادی تقسيم و تكثير می‌شوند و بافت‌‌های سالم را نابود می‌كنند. در يك جاندار سالم، هميشه بين ميزان تقسيم سلول‌، تمايز و مرگ سلولی، يك تعادل وجود دارد. به عبارت ديگر، تعداد افزايش سلول‌ها كنترل می‌شود، ولی در حالت سرطانی ازدياد سلول‌ها كنترل نمی‌شود.

برخی عوامل خطر سرطان عبارتند از: سابقه خانوادگی سرطان در بستگان درجه يك مثل پدر، مادر، خواهر، برادر و ...، مواجهه با مواد سرطان‌زا مانند آرسنيك، جيوه، سرب، آزبست و ... از طريق هوای آلوده مواد غذايی آلوده، آلودگی‌های صنعتی و ... .

همچنين قرار گرفتن در معرض برخی از پرتوها مانند پرتو‌های فرابنفش خورشيد، اشعه ايكس و ... موجب سرطان‌هايی مانند سرطان پوست می‌شوند؛ عفونت‌های باكتريايی يا ويروسی مانند هپاتيت B و ويروس هپاتيت C نيز در ايجاد سرطان كبد نقش دارند، يك نوع باكتری نيز با سرطان معده ارتباط دارد. مصرف نوشابه‌های الكلی كه به خصوص خطر سرطان‌های دستگاه گوارش و كبد را افزايش می‌دهد، مصرف دخانيات و مواجهه با دود آن مانند سيگار، قليان، پيپ و ... مصرف دخانيات در ايجاد سرطان در مجاری تنفسی نقش اساسی دارد، رژيم غذايی نامناسب و چاقی و عدم تحرك بدنی نيز از ديگر عوامل ايجاد سرطان هستند.

شايد در نگاه اول، مسلم‌ترين اظهار نظر درباره روزه‌داری افراد مبتلا به سرطان اين باشد كه آنها نبايد روزه بگيرند؛ اما تحقيقلات علمی در اين زمينه چه می‌گويند؟

پرخوری، چاقی و عدم تحرك بدنی خطر سرطان‌های مختلف از جمله سرطان سينه، روده و كبد را افزايش می‌دهد. بنابراين، كاهش متوسط مصرف غذا و كاهش وزن خطر سرطان را كاهش می‌دهد

در اين نوشته كه با استفاده از منابع مختلف علمی جمع آوری شده، تلاش می‌شود با تاكيد بر چگونگی تغيير اين عوامل خطر در ماه رمضان به سئوال‌های مرتبط با اثرات روزه‌داری بر پيشگيری و روند درمان سرطان پاسخ داده شود.

كاهش مصرف دخانيات در ماه رمضان چه اثری بر كاهش خطر سرطان دارد؟

استفاده از سيگار از جمله مواردی است كه روزه را باطل می‌كند. به همين علت اغلب مصرف آن در ماه رمضان كاهش می‌يابد؛ زيرا مصرف آن به فاصله افطار تا سحری موكول می‌شود. اين كاهش استفاده از دخانيات در ايام ماه مبارك رمضان می‌تواند انگيزه و زمينه‌ای برای كاهش استفاده و حتی ترك آنها شود. از آنجا كه دود دخانيات حاوی ماده سرطان‌زای قوی است، كاهش مواجهه با اين ماده مضر می‌تواند خطر برخی سرطان‌ها را كاهش دهد.

كيفيت رژيم غذايی نيز از جمله مواردی است كه می‌تواند خطر سرطان را كاهش يا افزايش دهد: از جمله بايد تصريح كرد مصرف زياد روغن‌های حيوانی خطر برخی سرطان‌ها را افزايش می‌دهد، روغن‌های نباتی جامد اغلب حاوی اسيد‌های چرب مضری هستند كه خطر سرطان را افزايش می‌دهند. مصرف نادرست روغن‌های گياهی مايع (به عنوان مثال روغن‌های مايعی كه مخصوص سرخ كردن نيستند، برای سرخ كردن استفاده شود مانند روغن آفتابگردان يا سويايی كه مخصوص سرخ كردن نيست) خطر سرطان را افزايش می‌دهد؛ بنابراين جهت پخت و پز و سرخ كردن حتماً بايد از روغن‌های مخصوص سرخ كردن استفاده كرد.

همچنين از عوامل تغذيه‌ای تأثيرگذار در سرطان بايد گفت: مصرف زياد غذاهای آماده يا FAST Food به دليل حرارت ديدن شديد روغن مورد استفاده در تهيه آنها خطر سرطان را افزايش می‌دهد؛ زيرا روغن مورد استفاده تغيير شكل داده و مواد سرطان‌زا در آن توليد می‌شود، مصرف زياد نمك و غذاهای پر نمك خطر بسياری از سرطان‌ها به خصوص سرطان معده را افزايش می‌دهد. مصرف كم غذاهايی كه فيبر بالايی دارند، خطر سرطان را افزايش می‌دهد. مواد غذايی كه فيبر بالايی دارند عبارتند از نان و غلات سبوس‌دار، آرد قهوه‌ای، حبوبات، ميوه‌ها و سبزيجات.

همچنين ميوه و سبزی علاوه بر دارا بودن فيبر كه خطر سرطان را كاهش می‌دهد، حاوی برخی تركيبات به نام آنتی اكسيدان هستند كه از سلول‌های بدن محافظت كرده و خطر سرطان را كاهش می‌دهند.

اما مقدار مصرف كالری نيز در روند بيماری سرطان تأثيرگذار است، در اين باره می‌توان گفت كه پرخوری، چاقی و عدم تحرك بدنی خطر سرطان‌های مختلف از جمله سرطان سينه، روده و كبد را افزايش می‌دهد. بنابراين، كاهش متوسط مصرف غذا و كاهش وزن خطر سرطان را كاهش می‌دهد.

منظور از كاهش كالری دريافتی، دريافت كم غذا است، نه سوء تغذيه. به اين معنی كه تمام مواد مورد نياز بدن از جمله ويتامين‌ها و املاح به مقدار كافی از طريق رژيم غذايی دريافت شود؛ در حالی كه در سوء تغذيه مقادير كافی از مواد ذكر شده دريافت نشده و باعث می‌شود بدن اعمال خود را به درستی انجام ندهد.

كاهش وزن متوسط انرژی دريافتی بدون تاثير بر كيفيت رژيم غذايی خطر سرطان را كاهش و طول عمر را افزايش می‌دهد. با اين حال چنانچه انرژی دريافتی در حد زيادی (يعنی سوء تغذيه ايجاد شود) محدود شود، می‌تواند از طريق تضعيف سيستم ايمنی بدن خطر سرطان را افزايش دهد.

در حالت طبيعی در افراد سالم روزانه تعداد سلول سرطانی در بدن تشكيل می‌شود و سيستم ايمنی بدن اين سلول‌های سرطانی را تشخيص داده و از بين می‌برد اگر به هر دليلی سيستم ايمنی بدن تضعيف شود، بدن ديگر نخواهد توانست اين سلول‌های سرطانی را از بين ببرد، در نتيجه تعداد سلول‌های سرطانی روز به روز افزايش می‌يابد و در نهايت منجر به بيماری سرطان می‌شود.

همچنين بهتر است محدوديت متوسط انرژی دريافتی در طول زندگی حفظ شود؛ با اين حال، زمان شروع محدوديت انرژی دريافتی چه اوايل زندگی باشد و چه بزرگسالی خطر ايجاد سرطان را كاهش و طول عمر را افزايش می‌دهد.

منبع: كتابچه روزه‌داری و سلامت روان تدوين شده توسط گروه روزه‌داری اسلامی پژوهشكده غدد درون‌ريز و متابوليسم دانشگاه علوم پزشكی تهران

ادامه دارد... .