زلال وحي


«سوگند به اين كتاب روشن‌گر، كه ما آن را در شبي پربركت نازل كرديم، ما همواره انذاركننده بوده¬ايم! در آن شب هر امري بر اساس حكمت (الهي) تدبير و جدا مي¬گردد. (آري، ‌نزول قرآن) فرماني بود از سوي ما، ما (محمد(ص) را) فرستاديم!». (دخان: 1 ـ 5) 

پيام¬ها:


1. قرآن براي دست¬يابي انسان به نور از جايگاهي بلند نازل شده است. « أَنْزَلْناهُ» 2.زمان¬ها متفاوتند و بعضي بر بعضي ديگر قداست و برتري دارند. « لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ» 3.براي مسائل معنوي، ‌شب زمان مناسب¬تري است. « لَيْلَةٍ مُبارَكَةٍ» 4. شب قدر در هر سال تكرار مي¬شود. «يُفْرَقُ» 5. مقدرات شب قدر نسبت به مسائل كليدي و اساسي است. «كُلّ أَمْرٍ حَكيمٍ»[1] يعني هر كار استوار و ريشه‌اي. 6. شب قدر، شب سرنوشت است. «فيها يُفرَقُ كُلُّ أمرٍ حَكيم». 
نزول قرآن، ‌مسئله بسيار مهمي در نزد خداوند است. «أَمْراً مِنْ عِنْدِنا» 7. در نزول قرآن به هيچ¬وجه دست ديگران در كار نبوده است. «إِنّا أَنْزَلْناهُ ... أَمْرًا مِنْ عِنْدِنا» 8.تمام مسائل شب قدر زير نظر خداست. «أَمْرًا مِنْ عِنْدِنا» 9. به سراغ افراد يا قوانين ديگر نرويم كه آگاه و داناي واقعي و دائمي فقط اوست و نزول كتاب و ارسال پيامبران و مقدرات شب قدر، ‌همه بر اساس علم او به نياز ماست. «إِِنهُ هُوَ السَمِيعُ العَلِيمُ». 

يك جرعه آفتاب


l پيامبر(ص): «‌هر كس شب قدر را بيدار بماند گناهانش آمرزيده مي¬شود حتي اگر تعداد آنها به تعداد ستارگان آسمان و به سنگيني كوه‌ها باشد...». 
l پيامبر اكرم(ص):‌«هر كس شب قدر را احيا بدارد تا سال بعدي عذاب از او برداشته مي¬شود». 
l پيامبر اكرم(ص): «‌هر كس شب قدر را با ‌ايمان و محاسبه بيدار ماند تمام گناهان گذشته و آينده¬اش بخشيده مي¬شود». 
l امام صادق(ع):‌«قلب ماه رمضان شب قدر است». 
l امام صادق(ع): «حضرت درباره شب قدر فرمود:‌شب فاطمه است و قدر خداوند است. پس هر كس حق شناخت فاطمه را به جا آورد‏، ‌شب قدر را درك كرده است». 
l امام صادق(ع):‌«تقديرات در شب نوزدهم است و حتمي شدن آن در شب بيست و يكم و امضاي آن در شب بيست و سوم». 
شخصي از پيامبر پرسيد:‌اگر شب قدر را دريابم از خدا، ‌چه چيز را مسئلت كنم؟‌ 
ايشان فرمودند:‌ عافيت را. 
حضرت موسي‏‌، ‌در خلوت و مناجاتي كه با خداوند داشت، فرمود:‌ 
خداوندا! مي¬خواهم به تو نزديك شوم. 
پاسخ آمد: ‌قرب من از آنِ كسي است كه شب قدر‏‏، ‌بيدار باشد. 
گفت: ‌خداوندا! رحمتت را مي¬خواهم. 
پاسخ آمد: ‌رحمتم از آن كسي است كه شب قدر به مسكينان، ‌رحمت كند. 
گفت: ‌خداوندا! جواز گذشتن از صراط را از تو مي¬خواهم. 
پاسخ آمد: ‌آن را به كسي مي¬دهم كه در شب قدر صدقه¬اي داده باشد. 
گفت: ‌خداوندا! از درختان بهشت و ميوه¬هايش مي¬خواهم. 
پاسخ آمد: ‌آنها از آن كسي است كه در شب قدر‏، ‌تسبيح¬گوي باشد. 
گفت: ‌خداوندا! رهايي از جهنم را مي¬خواهم. 
پاسخ آمد: ‌آن، ‌از آن كسي است كه در شب قدر، ‌استغفار كند. 
گفت: ‌خداوندا! خشنودي تو را مي¬خواهم. 
پاسخ آمد: ‌خشنودي من از آنِ كسي است كه در شب قدر، ‌دو ركعت نماز بگزارد. 
حضرت علي(ع) فرمود:‌«فاطمه(س) نمي¬گذاشت كسي از اهل خانه در شب¬هاي قدر به خواب رود به آنان غذاي كم مي¬داد. و از روز قبل براي احياء‌شب قدر آماده مي¬شد و مي¬فرمود: ‌محروم كسي است كه از بركات اين شب، ‌محروم باشد». 
از حماد بن عثمان،‌از حسان بن ابي علي نقل شده است كه گفت: ‌از امام صادق(ع) در مورد شب قدر پرسيدم. فرمود: «‌در نوزدهم رمضان و بيست و يكم‏، ‌و بيست و سوم جست¬وجويش كن». 
در تفسير عياشي از زراره از يكي از دو امام باقر و صادق(ع) آمده كه فرمود: ‌شب بيست و سوم، ‌همان شب جُهَني است و حديث جُهَني اين است كه گفت: ‌به رسول خدا(ص) عرضه داشتم: ‌منزل من از مدينه دور است. دستورم بده كه در شب معيني وارد مدينه شوم تا فيض ببرم. و پيامبر خد فرمود:‌شب بيست و سوم ماه مبارك رمضان وارد مدينه شو. 
از امام باقر(ع) در معناي آيه (انا انزلناه في ليلة¬القدر) سؤال كردند. فرمود: ‌بله شب قدر كه همه ساله در ماه رمضان، ‌در دهه آخرش تجديد مي¬شود، ‌شبي است كه قرآن جز در آن شب، ‌نازل نشده و آن شبي است كه خداي تعالي در موردش فرموده:‌«فِيهَا يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ». آن‌گاه فرمود: ‌در آن شب هر حادثه¬اي كه بايد در طول آن سال واقع گردد، تقدير مي‌شود؟ ‌چه خير و چه شر. چه طاعت و چه معصيت. چه فرزندي كه قرار است متولد شود و يا اجلي كه بنا است فرا رسد و يا رزقي كه قرار است تنگ يا وسيع گردد. پس آنچه در اين شب مقدّر شود و قضايش رانده شود، ‌قضايي است حتمي ولي در عين حال، ‌مشيت خداي متعال در آنها محفوظ است و خدا با حتمي كردن مقدرات، ‌العياذ بالله، ‌ـ به دست خود، ‌دست‌بند نمي¬زند. 
حمران مي¬گويد از امام باقر(ع) پرسيدم:‌منظور خدا از اينكه فرمود:‌ »شب قدر از هزار شب بهتر» است چيست؟‌ ايشان فرمودند:‌ 
«عمل صالح و نماز و زكات و انواع خيرات در آن شب بهتر است از همان اعمال در هزار ماهي كه در آن شب قدر نباشد. و اگر خداي تعالي، ‌جزاي اعمال خير مؤمنين را مضاعف نمي¬كرد‎، ‌مؤمنين به جايي نمي‌رسيدند، ‌ولي خدا پاداش حسنات ايشان را مضاعف مي¬كند». 

نقش انسان در مقدرات


كساني كه اهل دعا و راز و نياز هستند، ‌نقش خويش را در شب¬هاي قدر، ‌به خوبي دريافته¬اند. گاهي اين حالت¬ها، آن‌چنان تأثيرگذار است كه تا شب قدر آينده و بلكه تا آخر عمر، ‌در همه افكار و اخلاق و كردار شخصي انسان، ‌رخنه مي‌كنند و او را در مسير معنوي ثابتي قرار مي¬دهد. ريشه اصلي اين دگرگوني¬ها، ‌به خود افراد برمي‌گردد و اينكه چقدر خود را آماده بهره¬برداري از آن شب كرده¬اند. اگر افراد، ‌در سرنوشت و مقدرات خود تأثيري نداشته باشند كه ديگر خداوند شب خاصي را بدان اختصاص نمي¬داد و ملائكه هر آنچه دستور مي¬آمد، ‌مي¬نگاشتند. در حالي كه افراد و احوالاتشان در اين امر، ‌نقش اساسي دارند. 

دعا


دعاهاي شب قدر، ‌از طولاني¬ترين و پرمحتواترين ادعيه است. دعاهايي مثل جوشن كبير و ابوحمزه ثمالي كه اگر با حال و توجه خوانده شوند، ‌مايه انقلاب و دگرگوني خواهند بود. ادعيه¬اي كه انسان را با معارف الهي آشنا مي¬كنند. 
انسان با خواندن دعا، ‌از يك سو با يادآوري لطف، ‌گذشت، ‌كرم، رحمت و بخشش بي¬پايان خداي مهربان، ‌او را دستگير و كمك¬كار خويش مي¬بيند و نور اميد در دلش مي¬درخشد و از ديگر سوي، ‌با يادآوردن سختي¬هاي مرگ، ‌تنگي و فشار قبر، ‌گرفتاري¬هاي عالم برزخ، ‌حساب و كتاب فرداي قيامت و دشواري¬هاي صحراي محشر، ‌با تمام وجود، متوجه خدا مي‌شود و از لغزش¬هاي خود، ‌به آساني نمي¬گذرد. 
دعا، ‌پرزدن در هواي ملكوت را سرعت مي¬بخشد و به انسان، ‌دو بالِ معرفت و رجا مي¬بخشد. 
به همين دليل است كه تأكيد شده است ادعيه مناسب احوال را براي شب قدر انتخاب كنيد و بخوانيد. هر كس به فراخور حالي كه دارد، ‌ادعيه¬اي را مناسب¬تر مي‌بيند. 

به كوشش:‌امين عظيمي و سيده زهرا برقعي