یكی از باارزشترین عبادتها قرائت و خواندن قرآن است. این كار به اندازهای اهمیت دارد كه خداوند درباره آن میفرماید:
«فَاقْرَؤُا ما تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ».[1]
آنچه برای شما میسّر است قرآن بخوانید.
تلاوت قرآن در همه حال
معمولاً كسی كه در مقام وصیت و سفارش است چیزهایی را سفارش میكند كه مهم و سرنوشتساز باشد. یكی از وصایای رسول خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ به امیرمؤمنان علی ـ علیه السّلام ـ تلاوت مستمرّ قرآن است.
«وَ عَلَیْكَ بِتِلاوَهِ الْقُرْآنِ عَلی كُلِّ حالٍ»[2]
در همه حال و در هر شرایطی قرآن تلاوت كن.
بسیاری از عبادات هنگام مریضی، مسافرت یا جهاد در راه خدا از انسان ساقط میشود و یا تخفیف پیدا میكند. امّا خداوند تأكید مینماید در این موارد نیز سعی كنید تا میتوانید قرآن بخوانید:
بزودی گروهی از شما بیما میشوند، و گروهی دیگر برای بدست آوردن فضل الهی (كسب روزی) به سفر میروند، و گروهی دیگر در راه خدا جهاد میكنند (و از تلاوت قران باز میمانند)، پس به اندازهای كه ممكن است از آن تلاوت كنید.[3]
سرّ این مطلب چیست؟ چرا بر قرائت مستمر و روزانه قرآن این همه تأكید شده است؟ شاید حكمتش این است كه قرآن برنامه زندگی سعادتمندانه هر مسلمان است. به این جهت سزاوار است مسلمانان هر روز به آن مراجعه نمایند و درسهای زندگی را از آن بگیرند و به آن عمل كنند.
همانگونه كه انسان برای انجام كارهای روزانه برنامه تهیه میكند و هر روز صبح به برنامهاش نگاه میكند تا كارهای روزانه را مطابق آن انجام دهد، هر مسلمانی كه میخواهد به قرآن عمل كند لازم است به طور مستمر و روزانه به قرآن مراجعه كند تا در پرتو دستورات و راهنماییهای قرآن در دنیا و آخرت كامروا شود.
قرائت قرآن و امام خمینی (ره)
خوب است برای دانستن جایگاه ویژه قرائت قرآن در بین عبادتها به دو خاطره خواندنی از زندگی حضرت امام خمینی (ره) اشاره كنیم:
یكی از بستگان نزدیگ امام ـ ـ سلام الله علیه ـ در این زمینه نقل میكند:
یك دفعه كه با ایشان در نجف بودیم، چشمشان ناراحت شده بود. دكتر بعد از معاینه چشمشان گفت: «شما باید چند روز قرآن نخوانید و به چشمتان استراحت بدهید».
امام خندیدند و گفتند:
دكتر! من چشمم را برای قرآن خواندن میخواهم. چه فایدهای دارد كه چشم داشته باشم و قرآن نخوانم؟ شما یك كاری بكنید كه من بتوانم قرآن بخوانم![4]
حضرت آیه الله توسّلی از نزدیكان حضرت امام (ره) در زمینه قرائت مداوم و روزانه قرآن به وسیله حضرت امام خمینی (ره) میگوید:
امام با همه اشتغالاتی كه داشتند، به انجام مستحبات، به ویژه خواندن قرآن، دعا و نماز اوّل وقت، اهمیت میدادند.
امام، هر روز سه تا پنج مرتبه قرآن میخواندند. در ماه مبارك رمضان، سه بار قرآن را ختم میكردند.[5]
مقدار قرائت روزانه
شاید بعضی از مردم بپرسند حال كه قرائت روزانه قرآن این همه اهمیت دارد، سزاوار است روزانه چند آیه از قرآن خوانده شود؟ پاسخ این پرسش در احادیث زیادی آمده است، كه ما به دو حدیث از میان آنها اكتفا میكنیم.
كمترین مقدار قرائت: در حدیثی كه از امام باقر ـ علیه السّلام ـ رسیده است استفاده میشود اگر مسلمان بخواهد از غافلان و بیخبران نباشد بایستی روزانه حداقل ده آیه از قرآن بخواند. امام پنجم ـ علیه السّلام ـ این مطلب را از رسول گرامی خدا ـ صلّی الله علیه و آله ـ نقل كرده است:
مَنْ قَرَأَ عَشَرَ آیاتٍ فی لَیْلَهٍ لَمْ یُكْتَبْ مِنَ الْغافِلینَ.[6]
هر كس در هر شب ده آیه قرآن بخواند از جمله بیخبران و غافلین نوشته نخواهد شد.
البته این مقدار قرائت، غیر از قرائت آیاتی است كه هر مسلمانی در نماز میخواند زیرا آن آیات بخشی از نماز است و خواندن آن بر هر مسلمان مكلّفی واجب است. پنجاه آیه، قرائت ذاكران: در ادامه حدیث قبلی آمده است، كسی كه هر روز پنجاه آیه قرآن تلاوت كند در زمره كسانی است كه همیشه به یاد خدا هستند: «وَ مَنْ قَرَأ خَمسینَ آیَهً كُتِبَ مِنَ الذّاكرین»[7]
مقدار قرائت قاریان: مرحوم فیض كاشانی از فقیهان، مفسّران و عارفان برجسته شیعه، در كتاب شریف «المحجّه البیضاء» در این مورد چنین نوشته است:
اگر قاری قران از متفكران در معانی قرآن است... پس به روایتی عمل كند كه میفرماید: هر روز پنجاه آیه خوانده شود، زیرا از امام صادق ـ علیه السّلام ـ روایت است كه فرمود:
«اَلْقُرْآنُ عَهْدُ اللهِ اِلی خَلْقِهِ فَقَدْ یَنْبَغی لِلْمَرْءِ الْمُسْلِمِ اَنْ یَنْظُرَ فی عَهْدِهِ وَ اَنْ یَقْرَأَ مِنْهُ فی كُلِّ یَوْمٍ خَمْسینَ آیَهً».[8]
قرآن پیمان خدا با مردم است. پس یقیناً برای شخص مسلمان سزاوار استكه با دقت در پیمان خویش بنگرد و از آن در هر روز پنجاه آیه بخواند.
برادران و خواهران قاری مشاهده میكنند كه قرائت پنجاه آیه از قرآن كمترین مقداری است كه هر مسلمانی سزاوار است روزانه از قرآن بخواند. بنابراین، این مقدار قرائت، برای كسی كه قاری قرآن و رساننده پیام خدا به خلق است ضرورت دارد، زیرا موجب پیوند او با قرآن یعنی پیماننامه خداوند است.
امید است با فضل و رحمت پروردگار همه مسلمانان، خصوصاً قاریان محترم قرآن توفیق این مقدار تلاوت قرآن را داشته باشند.
مقدار قرائت كسبه و تجّار: اصناف و بازاریان محترم نیز باید اهتمام شایستهای به قرائت قرآن داشته باشند. چقدر خداپسندانه است كه اصناف ما در این زمینه به اصناف و بازاریان قدیم اقتدا كنند.
كسبه و بازاریان شیعه از قدیم الایام از اقشار متدیّن و علاقهمند به قرآن و اهل بیت ـ علیهم السّلام ـ بودهاند. حتی میتوان گفت در حفظ شعائر اسلامی و برپایی جلسات قرآن و عزاداری از سایر اقشار جامعه پیش قدمتر بودهاند. همانگونه كه در بیشتر شهرهای ایران اسلامی نیز در حال حاضر همینطور است.
همه شنیده و یا خواندهاند كه كسبه قدیم علاوه بر اینكه موقع نماز كسب و كار را تعطیل میكردند و نمازهای یومیّه را به جماعت میخواندند، كسب و كار روزانه را با نام و یاد خدا شروع میكردند. عدّه زیادی از بازاریان و كسبه جزء، بعد از آماده كردن محل كار خود قرآنها را باز مینمودند و كار روزانه را با كلام خالق یكتا شروع میكردند. این سنّت حسنه موجب میشد در طول كسب روزانه به یاد خدا باشند و از گزند شیطان و حرامهای اقتصادی در امان باشند. در نتیجه در گروه كاسبانی قرار گیرند كه حبیب خدا هستند و هم اینكه خداوند به كسب و كار آنها بركت میداد.
رئیس مذهب ما، حضرت امام صادق ـ علیه السّلام ـ ، خطاب به تجّار و كسبه مسلمان چنین خطاب میكند:
چه چیزی تجّاری را كه در بازار مشغول كار است مانع میشود وقتی كه به منزلش باز میگردد، نخوابد تا اینكه سورهای از قرآن را بخواند. پس برایش مقابل هر آیهای كه میخواند ده حسنه نوشته میشود و از او ده كار زشت محو میگردد.[9]
اوقات تلاوت قرآن
از آیات قرآن كریم و احادیث استفاده میشود كه قرائت قرآن و ذكر خدا در همه اوقات خوب است. ولی در این وقتها و زمانها سفارش شده است:
صبحها بعد از نماز صبح، هنگام غروب، شب قبل از خواب، نیمههای شب و سحرگاهان.
از اینرو جا دارد هر كسی به فراخور حال و فرصتهایی كه دارد یكی یا بعضی از این اوقات را مشخص كند و به تلاوت قرآن بپردازد.
[1] . مزّمّل (73)، آیه 20.
[2] . وسائل الشیعه، ج 4، ص 839.
[3] . مزّمّل (73)، آیه 20.
[4] . پابهپای آفتاب، امیر رضا ستوده، نشر پنجره، 1373، ص 181.
[5] . همان مدرك، ص 285.
[6] . اصول كافی، كلینی، ج 2، باب «ثواب قراءه القرآن»، ص 448.
[7] . همان مدرك.
[8] . اصول كافی، ج 2، «باب فی القراءته»، ص 446.
[9] . ثواب الاعمال، شیخ صدوق، مكتبه الصدوق، تهران 1391، ص 127.