حجاب زنان سالخورده


سؤال: آيا افراد پير و سالخورده اى که هيچ نوع جذابيتى ندارند هم ملزم به رعايت حجاب هستند؟

جواب: پاسخ سؤال فوق در آيه 60 سوره «نور» بيان شده است، در اين آيه مى خوانيم: «زنان از کار افتاده اى که اميدى به ازدواج ندارند، گناهى بر آنان نيست که لباس هاى (روئين) خود را بر زمين بگذارند به شرط اين که در برابر مردم خود آرائى نکنند» (وَ الْقَواعِدُ مِنَ النِّساءِ اللاّتِي لا يَرْجُونَ نِکاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُناحٌ أَنْ يَضَعْنَ ثِيابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجات بِزِينَة).
در واقع براى اين استثناء دو شرط وجود دارد:
نخست اين که: به سن و سالى برسند که معمولاً اميدى به ازدواج ندارند، و به تعبير ديگر جاذبه جنسى را کاملاً از دست داده اند.
ديگر اين که: در حال بر داشتن حجاب، خود را زينت ننمايند.
روشن است: با اين دو قيد مفاسد کشف حجاب در مورد آنان وجود نخواهد داشت و به همين دليل، اسلام اين حکم را از آنان برداشته است.
اين نکته نيز روشن است: منظور برهنه شدن و بيرون آوردن همه لباس ها نيست، بلکه تنها کنار گذاشتن لباس هاى رو است که بعضى روايات از آن تعبير به چادر و روسرى کرده است (اَلْجِلْبابُ وَ الْخِمار).
در حديثى از امام صادق(عليه السلام) در ذيل همين آيه، مى خوانيم: الْخِمَارَ وَ الْجِلْبَابَ قُلْتُ بَيْنَ يَدَيْ مَنْ کَانَ؟ فَقَالَ: بَيْنَ يَدَيْ مَنْ کَانَ غَيْرَ مُتَبَرِّجَة بِزِينَة:
«منظور روسرى و چادر است، راوى مى گويد از امام پرسيدم: در برابر هر کس که باشد؟ فرمود: در برابر هر کس که باشد، اما خود آرائى و زينت نکند».
روايات ديگرى نيز به همين مضمون يا نزديک به آن، از ائمه اهلبيت(عليهم السلام)نقل شده است.
اصل استثناء اين گروه از حکم حجاب، در ميان علماى اسلام محل بحث و گفتگو نيست، چرا که قرآن ناطق به آن است، ولى در خصوصيات آن گفتگوهائى وجود دارد از جمله اين که:
در مورد سن اين زنان و اين که تا چه حدّ برسند، حکم «قواعد» را دارند گفتگو است در بعضى از روايات اسلامى تعبير به «مُسِنَّة» شده (زنان سالخورده).
در حالى که در بعضى ديگر تعبير به قعود از نکاح: «بازنشستگى از ازدواج» آمده.
اما جمعى از فقهاء و مفسرين، آن را به معنى «پايان دوران قاعدگى و رسيدن به حدّ نازائى و عدم رغبت کسى به ازدواج با آنها» دانسته اند.
ولى ظاهر اين است: همه اين تعبيرات به يک واقعيت اشاره مى کند، و آن اين که: به سن و سالى برسند که معمولاً در آن سن و سال، کسى ازدواج نمى کند، هر چند ممکن است به طور نادر، چنين زنانى اقدام به ازدواج بنمايند.
و نيز در مورد مقدارى از بدن که جايز است آنها آشکار کنند، در احاديث اسلامى تعبيرات مختلفى آمده، در حالى که قرآن به طور سر بسته گفته است: مانعى ندارد لباس هاى خود را فرو نهند که البته اين تعبير ظاهر در لباس رو است.
در بعضى از روايات در پاسخ اين سؤال که: کدام يک از لباس هايشان را مى توانند فرو نهند؟ امام صادق(عليه السلام)مى فرمايد: الجِلْبابُ: «چادر».
در حالى که در روايت ديگرى تعبير به جلباب و خمار شده است (خمار به معنى روسرى است).
اما ظاهر اين است: اين گونه احاديث نيز با هم منافاتى ندارند، منظور اين است: مانعى ندارد آنها سر خود را برهنه کنند، موها، گردن و صورت خود را نپوشانند و حتى در بعضى از احاديث و کلمات فقهاء، مچ دست ها نيز استثناء شده است، اما بيش از اين مقدار، دليلى درباره استثناء آن نداريم.
به هر حال، همه اينها در صورتى است که آنها خود آرائى نکنند (غَيْرَ مُتَبَرِّجات بِزِينَة) زينت هاى پنهانى خود را که ديگران هم واجب است بپوشانند بايد مستور دارند، و همچنين لباس هاى زينتى که جلب توجه مى کند در تن نکنند و به تعبير ديگر، آنها مجازند بدون چادر و روسرى با لباس ساده و بدون آرايش بيرون آيند.
اما با همه اينها اين يک حکم الزامى نيست، بلکه اگر آنها مانند زنان ديگر پوشش را رعايت کنند ترجيح دارد، چنان که در ذيل آيه فوق، صريحاً آمده است; زيرا احتمال لغزش ـ هر چند به صورت نادر ـ در مورد اين گونه افراد نيز هست.(1)
 
 
1. تفسير نمونه، جلد 14، صفحه 582.

منبع : پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله)