استثناء وجه و کفين در حجاب


سؤال: آيا حکم حجاب صورت و دستها را نيز شامل مى شود؟

جواب: بسيارى از فقها معتقدند: پوشاندن اين دو (وجه و کفين) از حکم حجاب مستثنى است، در حالى که جمعى فتوا به وجوب پوشاندن داده، يا حداقل احتياط مى کنند، البته آن دسته که پوشاندن اين دو را واجب نمى دانند، نيز آن را مقيد به صورتى مى کنند که منشأ فساد و انحرافى نگردد، و گر نه واجب است.
در آيه 31 سوره «نساء» قرائنى بر اين استثناء، و تأييد قول اول وجود دارد از جمله:
الف ـ استثناء «زينت ظاهر» در آيه فوق، آنجا که مى فرمايد: «آنها نبايد زينت خود را آشکار سازند جز آن مقدار که طبيعتاً ظاهر است» (وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاّ ما ظَهَرَ مِنْها).
خواه به معنى محل زينت باشد، يا خود «زينت» دليل روشنى است بر اين که پوشاندن صورت و کفين لازم نيست.
ب ـ دستورى که آيه فوق در مورد انداختن گوشه مقنعه به روى گريبان مى دهد که: «آنها بايد خمارهاى خود را بر سينه هاى خود بيفکنند» (وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى جُيُوبِهِنَّ).
«خمر» جمع «خمار» (بر وزن حجاب) در اصل، به معنى پوشش است، ولى معمولاً به چيزى گفته مى شود که زنان با آن سر خود را مى پوشانند (روسرى).
«جيوب» جمع «جيب» (بر وزن غيب) به معنى يقه پيراهن است، که از آن تعبير به «گريبان» مى شود و گاه به قسمت بالاى سينه به تناسب مجاورت با آن نيز اطلاق مى گردد.
مفهوم آيه پوشانيدن تمام سر، گردن و سينه است و سخنى از پوشانيدن صورت در آن نيست قرينه ديگرى به اين مدعا است.
توضيح اين که: عرب ها در آن زمان روسرى و مقنعه اى مى پوشيدند که دنباله آن را روى شانه ها و پشت سر مى انداختند به طورى که مقنعه، پشت گوش آنها قرار مى گرفت و تنها سر و پشت گردن را مى پوشاند، ولى قسمت زير گلو و کمى از سينه که بالاى گريبان قرار داشت، نمايان بود.
اسلام آمد، اين وضع را اصلاح کرد و دستور داد دنباله مقنعه را از پشت گوش يا پشت سر جلو بياورند و به روى گريبان و سينه بيندازند و نتيجه آن اين بود که تنها گردى صورت باقى مى ماند و بقيه پوشانده مى شد.
ج ـ روايات متعددى نيز در اين زمينه در منابع اسلامى و کتب حديث، وارد شده است که شاهد زنده اى بر مدعا است هر چند روايات معارضى نيز دارد که در اين حد از صراحت نيست، و جمع ميان آنها از طريق استحباب پوشاندن وجه و کفين، و يا حمل بر مواردى که منشأ فساد و انحراف است کاملاً ممکن است.
شواهد تاريخى نيز نشان مى دهد که: نقاب زدن بر صورت در صدر اسلام جنبه عمومى نداشت (شرح بيشتر در زمينه بحث فقهى و روائى اين مسأله در مباحث نکاح در فقه آمده است).
ولى باز تأکيد و تکرار مى کنيم: اين حکم در صورتى است که سبب سوء استفاده و انحراف نگردد.
ذکر اين نکته نيز لازم است که: استثناء وجه و کفين از حکم حجاب، مفهومش اين نيست که جائز است ديگران عمداً نگاه کنند، بلکه در واقع اين يک نوع تسهيل براى زنان در امر زندگى است.(1)
 
 
1. تفسير نمونه، جلد 14، صفحه 481.

منبع : پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله العظمی مکارم شیرازی(مدظله)