خانواده، همسرداری و چالش‌های امروز از ديدگاه قرآن و سنت

گروه اجتماعی: مقوله خانواده و شيوه‌های همسرداری از ديرباز يكی از مسئله‌های اصلی جوامع انسانی بوده است.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه خراسان رضوی، مقوله خانواده و شيوه‌های همسرداری از ديرباز يكی از مساله‌های اصلی جوامع انسانی بوده است. آيين‌ها و انديشه‌ها در برابر اين مسئله يكی از رويكردهای ‌«پذيرش، رد و يا بی‌تفاوتی» را در پيش گرفته‌اند و برخی در بيان مدل جايگزين در قبال اين نهاد بنيادی اجتماعی تلاش‌هايی نيز كرده‌اند.

اما آسيب‌پذير بودن اين نوع نگاه به نهاد خانواده هم راستا با جهش‌های تمدنی و تكنولوژيكی، زاويه نگاه را به سمت پذيرش اين نهاد و نيز ترسيم مدل مطلوب عوض كرده است، تا جايی كه انديشه‌های بنيادی و راهبردی نظام‌های دينی و غيردينی از تاثيرگذاری عميق اين نهاد اجتماعی در همه زمينه‌های فرهنگی، اجتماعی و حتی سياسی سخن گفته‌اند.

درصدد هستيم تا طی سلسله مصاحبه‌ها و گفتارهايی به تبيين نظام خانواده، شيوه‌ها و تكنيك‌های همسرداری در چارچوب مدل خانواده مطلوب از منظر آموزه‌های دينی در حوزه مبانی، مبادی و مصاديق بپردازيم.

تبيين وضعيت موجود و ترسيم وضعيت مطلوب از منظر بيرونی و درونی و نگاه به عوامل تهديد و تحكيم خانواده در مدل راهبردی، قسمت اول مصاحبه ما در اين مسير است؛ آرش ضيايی هولاسو، پژوهشگر برتر حوزه علميه خراسان و كارشناس مطالعات خانواده و امور جوانان در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه خراسان رضوی، در خصوص خانواده، همسرداری و چالش‌های امروز اظهار كرد: در مسير رسيدن به مدل مطلوب بر اساس آموزه‌های دينی بايد ترسيمی از وضعيت موجود داشته باشيم.

الف) نگاه درونی و بيرونی به خانواده

وي ادامه داد: از منظر بيرونی بايد گفت كه تا سال 2025 بزرگ‌ترين و مهم‌ترين سرمايه هر ملت و كشوری سرمايه اجتماعی مبتنی بر نظام خانواده است؛ از اين رو اگر در سال 2025 يك ملت و قومی، آيين و كشوری، خانواده خودش را محكم و استوار نگه دارد، سرمايه اجتماعی او كاملا خوب شكل می‌گيرد و خوب مديريت می‌شود.

 آرش ضيايی هولاسو:
دشمنان برای رسيدن به مقاصد استعماری و استكباری خود مهم‌ترين، نزديك‌ترين و البته ساده‌ترين راه را كم‌كردن و يا ضربه زدن به سرمايه اجتماعی از طريق متزلزل كردن يا متلاشی ساختن نهاد خانواده كشورها می‌دانند.

ضيايی تصريح كرد: بنابراين اين ملت می‌تواند حتی در عرصه‌های سياسی نيز قدرت چانه‌زنی بالايی داشته باشد و از طرفی ديگر دشمنان همان ملت و كشور برای رسوخ از لايه‌های فرهنگی ـ اجتماعی و حتی سياسی، پايه نفوذ خود را خانواده قرار داده‌اند. به عبارتی ديگر دشمنان برای رسيدن به مقاصد استعماری و استكباری خود مهم‌ترين، نزديك‌ترين و البته ساده‌ترين راه را كم كردن و يا ضربه زدن به سرمايه اجتماعی از طريق متزلزل كردن يا متلاشی ساختن نهاد خانواده می‌دانند.

عضو شورای مديريت و برنامه‌ريزی فرهنگی شهر مشهد با بيان اين كه در پی بردن به اهميت اين مساله يك خبر كفايت می‌كند، تشريح كرد: رابرت مرداك، صهيونيست دو آتشه و صاحب غول‌های رسانه‌ای دنيا در جلسه‌ای در كنگره آمريكا گفته است كه: اگر شما ده درصد از بودجه مصوب عمليات مقابله با ايران را به من بدهيد، من تمامی حرف‌ها و اهداف شما را در داخل خانه تك تك خانواده‌های ايرانی و به گوش همه آن‌ها خواهم رساند؛ اين يعنی همان نفوذ خزنده و جنگ نرم با نقطه هدف معين يعنی خانواده و با هدف تزلزل آن که به تبع نهاد و سرمايه اجتماعی را از هم می‌پاشد.

وي با بیان اینکه از نگاه درونی در دين اسلام به هيچ نهادی به اندازه خانواده اهميت داده نشده است، اظهار کرد: اساس جلو برنده سعادت اجتماعی يك ملت از درون خانواده شروع و در مسير خانواده جريان می‌يابد.

ضيايي با اشاره به اینکه اهميت به تشكيل خانواده و نهی از مجرد ماندن در قرآن و روايات، نگاه درونی به مقوله خانواده را تقويت می‌كند،‌ گفت: آيات متعددی از قرآن به ضرورت تشكيل خانواده اشاره دارند، عامل آرامش روانی بر اساس آيات «وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ، و از نشانه‏‌هاى او اينكه از [نوع] خودتان همسرانى براى شما آفريد تا بدانها آرام گيريد و ميانتان دوستى و رحمت نهاد آرى در اين [نعمت] براى مردمى كه مى‏‌انديشند قطعا نشانه‏‌هايى است»( روم/ آيه 21) «هُوَ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفْسٍ وَاحِدَةٍ وَجَعَلَ مِنْهَا زَوْجَهَا لِيَسْكُنَ إِلَيْهَا فَلَمَّا تَغَشَّاهَا حَمَلَتْ حَمْلًا خَفِيفًا فَمَرَّتْ بِهِ فَلَمَّا أَثْقَلَت دَّعَوَا اللّهَ رَبَّهُمَا لَئِنْ آتَيْتَنَا صَالِحًا لَّنَكُونَنَّ مِنَ الشَّاكِرِينَ، اوست آن كس كه شما را از نفس واحدى آفريد و جفت وى را از آن پديد آورد تا بدان آرام گيرد پس چون [آدم] با او [حوا] درآميخت باردار شد، بارى سبك و [چندى] با آن [بار سبك] گذرانيد و چون سنگين‏‌بار شد خدا پروردگار خود را خواندند كه اگر به ما [فرزندى] شايسته عطا كنى قطعا از سپاسگزاران خواهيم بود»(اعراف/ آيه 198) تاكيد شده است.

وي ادامه داد: جلوگيری از فساد اخلاقی و اجتماعی در «أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيَامِ الرَّفَثُ إِلَى نِسَآئِكُمْ هُنَّ لِبَاسٌ لَّكُمْ وَأَنتُمْ لِبَاسٌ لَّهُنَّ عَلِمَ اللّهُ أَنَّكُمْ كُنتُمْ تَخْتانُونَ أَنفُسَكُمْ فَتَابَ عَلَيْكُمْ وَعَفَا عَنكُمْ فَالآنَ بَاشِرُوهُنَّ وَابْتَغُواْ مَا كَتَبَ اللّهُ لَكُمْ وَكُلُواْ وَاشْرَبُواْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكُمُ الْخَيْطُ الأَبْيَضُ مِنَ الْخَيْطِ الأَسْوَدِ مِنَ الْفَجْرِ ثُمَّ أَتِمُّواْ الصِّيَامَ إِلَى الَّليْلِ وَلاَ تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنتُمْ عَاكِفُونَ فِي الْمَسَاجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللّهِ فَلاَ تَقْرَبُوهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللّهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ، در شبهاى روزه هم‌خوابگى با زنانتان بر شما حلال گرديده است آنان براى شما لباسى هستند و شما براى آنان لباسى هستيد خدا مى‏‌دانست كه شما با خودتان ناراستى مى‏‌كرديد پس توبه شما را پذيرفت و از شما درگذشت پس اكنون [در شبهاى ماه رمضان مى‌‏توانيد] با آنان هم‌خوابگى كنيد و آنچه را خدا براى شما مقرر داشته طلب كنيد و بخوريد و بياشاميد تا رشته سپيد بامداد از رشته سياه [شب] بر شما نمودار شود سپس روزه را تا [فرا رسيدن] شب به اتمام رسانيد و در حالى كه در مساجد معتكف هستيد [با زنان] درنياميزيد اين است‏‌ حدود احكام الهى پس [زنهار به قصد گناه] بدان نزديك نشويد اين گونه خداوند آيات خود را براى مردم بيان مى‌‏كند باشد كه پروا پيشه كنند»(بقره/ آيه 187) و «يَا بَنِي آدَمَ قَدْ أَنزَلْنَا عَلَيْكُمْ لِبَاسًا يُوَارِي سَوْءَاتِكُمْ وَرِيشًا وَلِبَاسُ التَّقْوَىَ ذَلِكَ خَيْرٌ ذَلِكَ مِنْ آيَاتِ اللّهِ لَعَلَّهُمْ يَذَّكَّرُونَ، اى فرزندان آدم در حقيقت ما براى شما لباسى فرو فرستاديم كه عورت‌هاى شما را پوشيده مى‌‏دارد و [براى شما] زينتى است و[لى] بهترين جامه [لباس] تقوا است اين از نشانه‌‏هاى [قدرت] خداست باشد كه متذكر شوند»(اعراف/ آيه 26) مورد بررسي قرار گرفته است.

جوان منتخب حوزه و تبليغ استان خراسان رضوی با بيان اينكه انتشار آرمان توحيد بر اساس آيات سوره مریم «وَالسَّلَامُ عَلَيَّ يَوْمَ وُلِدتُّ وَيَوْمَ أَمُوتُ وَيَوْمَ أُبْعَثُ حَيًّا ﴿۳۳﴾، ذَلِكَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ قَوْلَ الْحَقِّ الَّذِي فِيهِ يَمْتَرُونَ ﴿۳۴﴾، مَا كَانَ لِلَّهِ أَن يَتَّخِذَ مِن وَلَدٍ سُبْحَانَهُ إِذَا قَضَى أَمْرًا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُن فَيَكُونُ ﴿۳۵﴾، وَإِنَّ اللَّهَ رَبِّي وَرَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ هَذَا صِرَاطٌ مُّسْتَقِيمٌ ﴿۳۶﴾، فَاخْتَلَفَ الْأَحْزَابُ مِن بَيْنِهِمْ فَوَيْلٌ لِّلَّذِينَ كَفَرُوا مِن مَّشْهَدِ يَوْمٍ عَظِيمٍ ﴿۳۷﴾، أَسْمِعْ بِهِمْ وَأَبْصِرْ يَوْمَ يَأْتُونَنَا لَكِنِ الظَّالِمُونَ الْيَوْمَ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ ﴿۳۸﴾؛ و درود بر من روزى كه زاده شدم و روزى كه مى‏ميرم و روزى كه زنده برانگيخته مى‏شوم (۳۳)، اين است [ماجراى] عيسى پسر مريم [همان] گفتار درستى كه در آن شك مى‌‏كنند (۳۴)، خدا را نسزد كه فرزندى برگيرد منزه است او چون كارى را اراده كند همين قدر به آن مى ‏گويد موجود شو پس بى‌‏درنگ موجود مى‏‌شود (۳۵)، و در حقيقت‏ خداست كه پروردگار من و پروردگار شماست پس او را بپرستيد اين است راه راست (۳۶)، اما دسته‏‌ها[ى گوناگون] از ميان آنها به اختلاف پرداختند پس واى بر كسانى كه كافر شدند از مشاهده روزى دهشتناك (۳۷)، چه شنوا و بينايند روزى كه به سوى ما مى‌‏آيند ولى ستمگران امروز در گمراهى آشكارند (۳۸)» و ... تبيين شده است، گفت: اين آيات حكمت تشكيل خانواده را مطرح می‌كند، از طرفی هم نهی‌های بسيار جدی مبنی بر مجرد ماندن در روايات، تكليف انسان را برای تاهل مشخص می‌كند؛ پيامبر(ص) می‌فرمايند: «خيار امتی المتاهلون و شرار امتی العزاب، متاهل خفته در نزد خداوند از مجرد روزه‌دار شب‌خيز برتر است».

ب) زندگانی و زنده مانی

ضيايي خاطر نشان كرد: در اينجا بايد به تفاوت دو واژه زندگانی و زنده‌مانی بپردازيم، دو اصطلاحی كه خط ارتباطی و ديوار جدايی دنيا و آخرت را در دل خود جای داده‌اند. آيا به راستی همه مردم زندگانی دارند يا اين كه در ورطه زنده‌مانی افتاده‌اند؟ در اصل تفاوت اين دو مفهوم در تبيين و تدوين هدف می‌باشد و هدف قله‌ای است كه اميد و تلاش را برای دستيابی به آرزوهای وزين و پر قيمت برای ما به ارمغان می‌آورد.

وی تصریح کرد: در واقع هدف موتور محركه زندگی است و انسان با شناخت خود و وضعيت موجودش برای رسيدن به هدف كه وضعيت مطلوب را در بردارد، احتياج به مسيری دارد كه بايد در آن حركت كند تا به آن قله برسد و حركت در اين مسير با توجه به هدف والا و بالا همان زندگانی است و هر تلاشی برای رسيدن به آن قله ارزشمند و ارجمند تلقی می‌شود.

مدرس مهارت‌های زندگی برای ايرانيان خارج از كشور بیان کرد: در واقع اگر فردی بخواهد در افق كمال خودش به نهايت ظرفيتی كه دارد دست پيدا كند، اين مفهوم زندگانی است و اگر دلخوش به وضعيت موجود باشد و برای ظرفيت‌های در اختيار خويش قدم برندارد مفهوم زنده‌مانی را می‌رساند.

وی ادامه داد: مفهوم زنده‌مانی در شهرهای بزرگ و مدرن بيشتر ديده می‌شود چرا كه در دام زنده‌مانی گرفتار و به آن راضی هستند و اين گونه افراد فرصتی برای رشد خود در قبال مفهوم واقعی زندگانی ندارند؛ لذا برای زنده‌مانی زندگی می‌كنند.

اين كارشناس حوزه خانواده خاطر نشان كرد: هيچ انسانی از بدو تولدش با مفهوم زندگی آشنا نيست و به مرور زمان ابزاری چون تجربه، هنر، فن و دانش، زندگی را لمس كرده و آموزش می‌بيند. حال سؤال اين است آيا در اين حركت ما احتياج به چراغ و تابلوی راهنما داريم يا نه؟ و برای هموار کردن و ساده رسيدن چه مركبی را بايد انتخاب كنيم؟

 پژوهشگر برتر حوزه علميه خراسان:
با توجه به علائم و نشانه‌های برخاسته از آموزه‌های دينی، قرآن و سنت از خطرات و چالش‌های مسير در امان می‌مانند، پس برای حركت عقل و فطرت و برای راهنمايی، توجه داشتن به آموزه‌های دينی ضرورت دارد.

وی با بیان این که انسان‌ها با دو بال عقل و فطرت اين مسير را هموارتر می‌پيمايند، ابراز کرد: انسان‌ها با توجه کردن به علائم و نشانه‌های برخاسته از آموزه‌های دينی، قرآن و سنت از خطرات و چالش‌های مسير در امان می‌مانند، پس برای حركت عقل و فطرت و برای راهنمايی، توجه داشتن به آموزه‌های دينی ضرورت دارد.

ضیایی ادامه داد: گم كردن هدف، گم كردن هويت، لذت محوری، تنوع طلبی و عقل گريزی از خصوصيات انسان امروزی است كه عمر كوتاه او را به بستری برای زنده‌مانی صرف تبديل كرده است؛ طبيعتا انسانی كه با فهم تمايز زندگانی از زنده‌مانی می‌خواهد خانواده‌ای تشكيل دهد با كسی كه اين بصيرت را به دست نياورده است تفاوت‌های آشكاری در ظاهر و باطن خواهد داشت و لذت بردن آنها از زندگی و خانواده هم متفاوت خواهد بود.

ج) آيين‌نامه دانشی و مهارتی در تحكيم خانواده از منظر قرآن و سنت

وی گفت: به همين دليل احتياج به مدل و الگو داريم تا ما را بسان فانوس دريايی در ظلمت اقيانوس به ساحل نجات رساند و تدوین آيين نامه‌ای ضروری است تا هم در بعد معرفتی و دانشی ما را ارتقا دهد و هم مهارت‌های اساسی را در شيوه‌های بهبود زندگانی در بستر خانواده و نيز تكنيك‌های همسرداری را با زاويه دينی به ما آموزش دهد.

وی عوامل تحكيم خانواده از نگاه قرآن و اهل بيت(ع) را در دو قسمت عمومی و اختصاصی مردانه يا زنانه برشمرد و عوامل عمومی تحكيم خانواده را در 6 محور كلی بيان كرد.

وی گفت: عامل اول تحكيم خانواده محبت و مهربانی است كه از اهميت بسياری در تحكيم خانواده برخوردار است و چندين مولفه دارد که بوسيدن فرزندان و اظهار محبت به همديگر از اين نوع است و به طور كلی مهرورزی بايد سه ضلع والدين ـ فرزندان، فرزندان ـ والدين و پدر ـ مادر را شامل شود که بر اساس آيه 21 سوره روم «وَمِنْ آيَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا لِّتَسْكُنُوا إِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَتَفَكَّرُون، و از نشانه‏ هاى او اينكه از [نوع] خودتان همسرانى براى شما آفريد تا بدانها آرام گيريد و ميانتان دوستى و رحمت نهاد آرى در اين [نعمت] براى مردمى كه مى‏‌انديشند قطعا نشانه‏‌هايى است»، اين محبت و مهربانی در بين زوجين بايد دو طرفه باشد.

ضیایی عامل دوم را خوی والا و كردار نيكو ذکر کرد و ادامه داد: مهم‌ترين مولفه در اين مقوله خوش‌اخلاقی و خوش‌رفتاری است، امام رضا(ع) كامل‌ترين افراد از نظر ايمان را خوش‌اخلاق‌ترين آن‌ها بيان كرده است لذا خوش‌اخلاقی ضرورت ايمان است و برای اين‌كه افراد متوجه شوند، ايمان‌شان درست و كامل است بايد خوش‌اخلاقی را پيشه خود سازند.

وی در ادامه، خوب همسرداری كردن، احترام گذاشتن متقابل، ملايمت و مدارا كردن، كمك كردن به يكديگر، سلام كردن، هديه دادن، قناعت كردن،‌ اظهار خرسندی از زندگی و خانواده و غيرت به خرج‌دادن را نمونه‌هايی از مصاديق خوش‌اخلاقی و خوش‌رفتاری در تحكيم خانواده بيان كرد و به روايتی از پيامبر(ص) در اين زمينه اشاره كرد و گفت: پيامبر فرمودند: در روز قيامت، آن كس از شما به من نزديك‌تر می‌نشيند كه خوش‌اخلاق‌تر و برای خانواده‌اش بهتر باشد.

كارشناس پژوهشی مطالعات خانواده و امور جوانان، تربيت دينی را عامل سوم و از مهم‌ترين عوامل تحكيم خانواده عنوان كرد و افزود: بسياری از خانواده‌ها در تربيت اهتمام می‌ورزند اما تربيتشان، برگرفته از يك سری سليقه‌هايی است كه ممكن است فقط از جنس تجربه و آزمون و خطا باشد.

وی اضافه کرد: اين نوع تربيت هم ضريب خطای بالايی دارد و هم زمان زيادی می‌طلبد، از طرفی ديگر ممكن است زمينه‌ای برای تجربه كردن بسياری از مسايل تربيتی فراهم نشود، در نتيجه دانش و مهارت آن مساله نيز به دست نيايد، اينجاست كه دين همچون چراغی سمت و سوی تمام مسايل تربيتی را از پيش نمايان ساخته و نظام خانواده را به پرورش بر اساس دانش و تربيت نيكو امر كرده و در اين ميان حقوق و تكاليفی را هم برگردن پدر و مادر نهاده است.

ضیایی ادامه داد: بر این اساس، نامه 31 نهج‌البلاغه مصداق عينی اين آيين است، آنجايی كه امام علی(ع) تكاليف تربيتی فرزند را كه بر عهده پدر است، برمی‌شمرد و جالب آن است كه همه اين حقوق با محوريت تربيت دينی مانند آموزش قرآن، نماز، دعا و ... سنجش می‌شود.

 كارشناس مطالعات خانواده و امور جوانان:
خوش‌اخلاقی ضرورت ايمان است و برای اين‌كه افراد متوجه شوند، ايمان‌شان درست و كامل است بايد خوش‌اخلاقی را پيشه خود سازند.

اين كارشناس ادامه داد: عده‌ای منظور از تربيت سنتی را، تربيتی با آداب صرفا ايرانی می‌پندارند اما دشمن در اين مسئله بيكار نمی‌نشيند و با سنت سازی، از آئين ايرانی سنت‌زدايی می‌كند در حالی که چنين تربيتی در مقابل تربيت دينی يك آسيب قلمداد می‌شود، چون مبنای عقلانی ندارد.

ضيايی از پاسداشت حقوق به عنوان عامل چهارم در تحكيم خانواده سخن گفت و اذعان كرد: منظور از حقوق، حقوقی كه زن و مرد متقابلا در خصوص مسائل شرعی، اخلاقی و قانونی نسبت به يكديگر دارند، آشنايی با قوانين متضمن اين حقوق بر طرفين ضروری است.

وی گفت: نكته مهم در اين مساله توجه داشتن به نهاد خانواده و رعايت حق سرپرستی خانواده از سوی مسئول آن است، آن جايی كه پيامبر(ص) می‌فرمايند: خداوند از هر سرپرستی درباره آن چه تحت سرپرستی اوست بازخواست می‌كند كه آيا از آن نگهداری كرده يا تباهش ساخته است؟ حتی از مرد درباره خانواده‌اش بازخواست می‌كند. از طرفی ديگر خداوند نسبت به رعايت تعهدات در خانواده بخصوص فرمانبرداری زن از شوهر وعده‌های نيكو داده است.

 استاد گروه معارف اسلامی دانشگاه امام رضا(ع):
خانواده‌هايی كه متاثر از تمدن و فرهنگ بومی و سنتی خودشان تشكيل می‌شوند، با خانواده‌هايی كه متاثر از تمدن و مسير تمدنی جهانی شده شكل می‌گيرند، متفاوت خواهند بود، چرا كه دو عنصر روانی و معنوی محبت و قداست به عنوان ريشه پيوند خانوادگی، در نوع اول بيشتر جاری و ساری است و تربيت فرزندان بيشتر از طريق والدين صورت می‌پذيرد.

وی عامل پنجم تحكيم خانواده را تلاش برای تامين نيازهای اقتصادی خانواده برشمرد و ابراز كرد: يكی از وظايف اختصاصی و اصلی مرد تامين هزينه اقتصادی خانواده است و از نظر امام صادق(ع) تلاش مرد برای انجام دادن اين وظيفه، فضيلتی همانند جهاد در راه خدا است. از طرفی ديگر بر اساس آيه 7 سوره طلاق «لِيُنفِقْ ذُو سَعَةٍ مِّن سَعَتِهِ وَمَن قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا سَيَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ يُسْرًا، بر توانگر است كه از دارايى خود هزينه كند و هر كه روزى او تنگ باشد بايد از آنچه خدا به او داده خرج كند خدا هيچ كس را جز [به قدر] آنچه به او داده است تكليف نمى‌‏كند خدا به زودى پس از دشوارى آسانى فراهم مى‏‌كند» و نيز آيه 29 سوره اسرا «وَلاَ تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلَى عُنُقِكَ وَلاَ تَبْسُطْهَا كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُومًا مَّحْسُورًا، و دستت را به گردنت زنجير مكن و بسيار [هم] گشاده‌‏دستى منما تا ملامت‏ شده و حسرت‏‌زده بر جاى مانى»، بايد بين دخل و خرج توازن برقرار شود تا از ملامت و حسرت جلوگيری شود و اين به اين معناست كه نبايد در هزينه كردن تنگ گرفت و نه زياده‌روی كرد.

كارشناس مطالعات خانواده و امور جوانان، پاسخگويی به مسائل و غرايز جنسی را از ديگر عوامل تحكيم خانواده دانست و اظهار كرد: در جايی پيامبر اكرم(ص) در تفسير آيه «يُرِيدُ اللّهُ أَن يُخَفِّفَ عَنكُمْ وَخُلِقَ الإِنسَانُ ضَعِيفًا، خدا مى‌‏خواهد تا بارتان را سبك گرداند و [مى‏‌داند كه] انسان ناتوان آفريده شده است»(سوره نسا/ آیه 28) فرمودند: اين ناتوانی يعنی اينكه توان ترك جماع را ندارد. اهميت اين مقوله به حدی است كه در آموزه‌های دينی علاوه بر ذكر ثواب‌های بسيار و بي‌شمار در تامين مشروع اين خواسته، برای جلوگيری از آسيب‌های احتمالی، در روش ارضای اين نياز نيز به طرفين، مخصوصا مردان آموزش‌هايی داده است.

وی ادامه داد: همه می‌دانيم كه خانواده و ازدواج مسير مشروع تامين اين نياز غريزی است و از طرفی هم طبق روايت گذشته ضعف انسان مشهود است. آيا نبايد معرفت و مهارت اين مقوله را با زاويه دينی كه بسيار جذاب، منطقی و معتدل بيان شده است به آموزش گذاشت تا در اين بازار حيرانی و فريبنده كه هر تاجری فقط به فكر سود بيشتر، متاع خود را با فريبندگی می‌فروشد، عيار كالای دينی بر همگان فايق آيد.

استاد گروه معارف اسلامی دانشگاه امام رضا(ع) خاطر نشان كرد: خانواده‌هايی كه متاثر از تمدن و فرهنگ بومی و سنتی خودشان تشكيل می‌شوند با خانواده‌هايی كه متاثر از تمدن و مسير تمدنی جهانی شده شكل می‌گيرند، متفاوت خواهند بود، چرا كه دو عنصر روانی و معنوی محبت و قداست به عنوان ريشه پيوند خانوادگی، در نوع اول بيشتر جاری و ساری است و تربيت فرزندان بيشتر از طريق والدين صورت می‌پذيرد.

ضیایی تصریح کرد: اما در نوع دوم، داده‌های اطلاعاتی كه در درون خانواده به عنوان آموزش ارايه می‌شوند، بيش از 70 درصد، از طريق رسانه‌ها است و فرزندان به جای اين كه آموزه‌های دينی را توسط والدين خود بياموزند و تحت نظر آنها تربيت شوند، انباری از معلومات را كه از طريق رسانه ‌ها دريافت می‌كنند، مبنای كار خود قرار می‌دهند و به دليل غلبه مفهوم زنده‌مانی بر زندگانی عوامل گفته شده در تحكيم خانواده كمرنگ تر می‌شود.