پاسخ به:نکات رمضانی
جمعه 6 مرداد 1391 2:31 PMاول
رمضان و زندگي روزمره اقوام
منيژه غزنويان
«الله يولي»، مراسمي تركمني است كه چند روز پيش از شروع ماه رمضان آغاز شده و با قرباني و نذري دادن غذا به آشنايان همراه است. در برخي روستاهاي سمنان هم زنان دور هم جمع شده و مراسم حنابندان ويژه استقبال را برگزار ميكنند. آنها با حنا گذاشتن بر دست و پاي خود براي آمدن اين ماه، آماده ميشوند. در تبريز چنين رسم است كه افراد، چند روز مانده به ماه رمضان براي غبارروبي از مساجد جمع ميشوند كه به اين مراسم «قاباخلاما» ميگويند.
همه آنچه در بالا گفته شد تحت عنوان مراسم پيشواز ماه رمضان ميگنجد، ماهي كه تحت عنوان «ماه مهماني خدا» شناخته شده و ارزش هر روز آن از نظر فرهنگ ما بيشتر از هزاران روز معمولي برآورد ميشود. بدون شك، وجود چنين باوري، علت وجودي بسياري از رسوم ديگري است كه پيرامون رمضان شكل گرفتهاند، رسومي كه حتي روزمرگيهاي زندگي را در اين ماه، تحت كنترل خود درميآورند.
كوهنشينان منطقه الموت قزوين در قديم با شنيدن صداي موذن محل يا آواز سوم خروس خانهشان براي سحري خوردن بيدار ميشدند. در بين مازندرانيهاي قديم نيز كساني كه آرزوي به دنيا آوردن فرزند پسري را داشتهاند نذر ميكردند كه ماه رمضان، مردم را براي خوردن سحري از خواب بيدار كنند. خواندن اشعار و ادعيهاي مخصوص روي پشت بام خانهها يا حين عبور از كوچهها از شيوههاي سنتي بسياري اقوام براي بيدارباش زمان سحر بوده كه به عنوان مثال در سمنان به شوخواني معروف است. روشن كردن چراغي و گذاشتن آن در نقاط مرتفع ده نيز از سنتهاي قديمي يزديها براي حل اين مساله است. نگاهي به اين رسوم نشان ميدهد كه ظاهرا در گذشته، يكي از مهمترين نگرانيهاي مردم، خواب ماندن در سحرهاي اين ماه و از دست دادن روزه آن روز به عنوان يك فرصت غيرقابل جبران بوده است. به همين دليل، تدابير جمعي ويژهاي انديشيدهاند كه اين بخش از زندگي روزمره آنها را كنترل كرده و جلوي اين تهديد را بگيرد.
موضوع ديگري كه توجه به آن ميتوانسته امكان اين روزهداري سي روزه را براي مردم فراهم كند عامل غذا بوده چرا كه افراد تمايل نداشتهاند به دليل ضعف جسمي، فرصت روزهداري در اين ماه را از دست بدهند. به همين دليل ماه رمضان اغلب با غذاهاي مقوي ويژهاي گره خورده است. در كنار خرما و زولبيا و باميه، اقوام مختلف، غذاهاي مختلفي را نيز براي سحري اين ماه ترجيح ميدهند. بين تويسركانيهاي همدان غذاي سحري عموما با رشته پلو همراه است. در مازندران نيز در گذشته از نوعي غذاي محلي به نام «قرقناق» استفاده ميشده و هماكنون نيز تخممرغ و برنج، جايگاه خاصي در سحري دارد. در سفره افطاري شهر قزوين نيز از آش حليم و نيز غذاي محلي «ديماج» اغلب استفاده ميشود. غذاي موسوم به «لرزان» نيز از غذاهاي اين ايام شاهرود و دامغان است. اردبيليها در اين ماه از «فرني» با مرباي گل و نيز از آش دوغ زياد استفاده ميكنند. مسأله غذاهاي اين ماه علاوه بر آن كه در پارهاي موارد جنبه تقويت جسماني دارد در برخي موارد نيز بيشتر متكي به باورها و اعتقادات است، براي مثال در برخي شهرها از جمله شاهرود، خوردن كله پاچه در شب 27 رمضان كه شب كشتن قاتل حضرت علي است يك ترجيح غذايي محسوب ميشود. رمضان در فرهنگ ما با تشريفات ويژهاي آغاز ميشود و با مقررات و قواعد پيچيدهاي ادامه پيدا ميكند؛ مقرراتي كه براي مدتي طولاني (طولانيتر از چند ساعت و چند روز) همه امور زندگي (حتي روزمرگيهاي آن) را تحت تاثير قرار ميدهد. دهه آخر اين ماه با يك دوره عزاداري و سوگواري آغاز شده و در نهايت به يكي از بزرگترين اعياد مسلمانان ختم ميشود، يعني در اين ماه، غم و شادي در مناسك، به موازات هم و به فاصله چند روز از هم تجربه ميشوند. در اين ماه از افراد خواسته ميشود كه به خودسازي بپردازند، در حالي كه از آنها خواسته ميشود ديد و بازديد كنند و در جمعهاي افطاري حاضر شوند و شايد همه اينهاست كه از رمضان، ماه خاصي ميسازد متفاوت از همه روزهاي سال.
دوم
يك خلوت آرام 10 روزه
مريم چهاربالش
هميشه در ذهنمان نقش بسته است كه ماه رمضان يعني اينكه نبايد سفر كرد. نبايد چمدان بست و نبايد مسافر شد؛ اما آيا تاكنون به اين نكته انديشيدهايد كه اتفاقا رمضان، موسم سفر است؛ سفري توام با آرامش، بهدور از جنجال و با يك برنامهريزي متفاوت.
سفر عمره ماه مبارك رمضان از بسياري جهات متفاوت است. خاطره باز كردن افطار در مسجدالحرام از جمله خاطراتي است كه از ذهن خيليها پاك نميشود، اما اگر فرصت زيارت خانه خدا فراهم نيست، فرصتهاي ديگري هست كه ميتوان از آنها استفاده كرد. به خاطر دارم حدود پنج سال پيش با يك مرخصي ده روزه به يكي از روستاها رفتم؛ تنها سكوت بود و آرامش. صداي تلاوت قرآن كه از مسجد كوچك روستا پخش ميشد، آنقدر زيبا بود كه دوست داشتي باز هم ادامه داشته باشد و صداي پاي آب كه در نهر پشت خانه جاري ميشد، موسيقي ملايمي بود كه گويي خنكي آن اثر تشنگي را ميشست.
درست به خاطر دارم در آن روزها به دليل فضاي متفاوتي كه در آن قرار داشتم فرصت پيدا كردم تا از منظري متفاوت قرآن را بخوانم. دقت بيشتر، مطالعه عميقتر و فرصتي بيشتر براي انديشيدن و فكر كردن.
رمضان بهار قرآن است و اگر در شهر خودمان به دليل روزمرگيهايي كه پيرامونمان را فرا گرفته است فرصت نميكنيم در قرآن تدبر كنيم، فرصت نميكنيم چارچوبهاي ذهنيمان را از منظري متفاوت بگشاييم، بپذيريم كه سفر كنيم. سفر ميتواند فضايي متفاوت برايمان به ارمغان بياورد.
شايد ابتدا بر اين باور باشيم كه دل كندن ده روزه از موطن، كاري سخت است، اما هنگامي كه دل بكنيم و ده روز سراسر از آرامش و معنويت را به خودمان هديه بدهيم، مطمئن باشيد كه در بازگشت پروانهاي شويم كه از پيلهمان رهايي يافتهايم و طعم خوش پرواز كمتر موهبتي است كه به ما ارزاني ميشود؛ فرصت سفر در ماه مبارك رمضان را دريابيم.
سوم
فرصتيبراي مسافرانمسلمان
ماه رمضان با همه جاذبههايش سالها توانسته فرصتي خوب براي توسعه گردشگري باشد. رمضاني كه در يك دهه اخير براي بسياري كشورها توانسته بهترين زمان جذب گردشگر مسلمان باشد، اما متاسفانه ايران از اين امر مستثني بوده و حتي گردشگري داخلياش هم رونق خود را از دست داده است. گردشگري ايران در رمضان، ماهي كه هر لحظهاش ميتواند فرصتي بزرگ به حساب آيد، حال و هواي خود را از دست داده است.
اين ماه فرصت خوبي براي مسافرت است، جادهها و هتلها خلوتتر و تعداد گردشگران كمتر است. سفر در ماه رمضان اقتصاديتر و كمهزينهتر است. آشنايي با آداب و رسوم شهرها در اين ماه ميتواند يكي از جاذبههاي گردشگري باشد كه نهتنها در ايران بلكه در تمام كشورهاي مسلماننشين فرصتي مغتنم در اختيار آژانسها و حتي گردشگران قرار ميدهد. همچنين در اين ماه محليها از گردشگران استقبال بيشتري ميكنند.
تقارن تابستان با ماه مبارك رمضان بهترين موقعيت براي گسترش گردشگري بسياري از كشورها بوده كه دولت كويت توانسته از اين تقارن استفاده كند و جشنواره رمضان را با هدف گسترش فرهنگ و سنن كشورشان راهاندازي كند. به دليل اهميت اين موضوع دولت كويت درصدد برگزاري برنامههايي است كه سهم عمدهاي از گردشگران بومي و خارجي را كسب كند تا جايي كه در صدد كاهش هزينههاي بالاي سفر براي گردشگران خارجي برآمده است. طرح جشنواره رمضان در كشورهاي خاورميانه و شرق آسيا به منظور ترغيب گردشگران مسلمان صورت ميگيرد، اما خبرها حاكي از آن است كه اين جشنواره توانسته مورد استقبال ديگر گردشگران نيز قرار گيرد. همچنين دولت مصر با وجود نا آراميهاي موجود در صنعت گردشگرياش با توجه به شرايط منطقهاي اميدوار است كه بتواند در اين ماه، صنعت گردشگري كشورش را دوباره رونق دهد. حتي وزير گردشگري اين كشور پيشبيني كرده است در اين سال ميزبان ده ميليون گردشگر خواهد بود. با اين همه تفاسير، جاي ايران در اين جشنواره خالي است تا شايد بتواند صنعت گردشگرياش را رونق دوچنداني دهد.