پاسخ به:اخبار کامل قرآنی (يكشنبه 18 تير 1391)

گروه سياسی: يك استاد حقوق بين‌الملل دانشگاه تهران با اشاره به ناكارآمدی حقوق بشر غربی به دليل مبانی كاملاً اومانيستی، گفت: اگر حقوق بشر خالص و ناب می‌خواهيم بايد نگاهمان را از حقوق بشر زمينی و انسان‌محور صرف به حقوق بشر اسلامی و الهی ارتقاء دهيم تا حقوق همه‌جانبه بشر به عنوان موجودی چند بعدی و با نيازهای گوناگون تأمين شود.

الهام امين‌زاده، استاد حقوق بين‌الملل دانشكده حقوق دانشگاه تهران، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) درباره ريشه‌های شكل‌گيری حقوق بشر در غرب گفت: در انقلاب فرانسه در سال 1789 اعلاميه‌ای منتشر شد كه به حقوقی مانند آزادی، برادری و برابری اشاره كرده بود و نهايتاً با اقتباسی كه از اعلاميه انقلاب فرانسه شد اعلاميه جهانی حقوق بشر در سال 1948 در قالب سازمان ملل تدوين شد و به تصويب اعضا رسيد.

وی اظهار كرد: تا قبل از آن مفهوم HUMAN RIGHTS در مكتوبات و آثار فلاسفه و حقوقدانان غربی ديده نمی‌شود؛ باوجود آنكه در نوشته‌های «گروسيوس»، پدر حقوق بين‌الملل امروزی، قواعد حقوق بين‌المللل مبتنی بر افكار دينی نگاشته شد، در حالی‌ كه حقوق بين‌الملل امروز سكولار و غير دينی است اما بانيان اين علم از همان ابتدا از اديان الهی ايده می‌گرفتند. در مجموع ريشه‌های حقوق بشر امروزی به همان زمان تأسيس سازمان ملل برمی‌گردد و در اسناد بين‌المللی مورد استناد قرار می‌گيرد.

امين‌زاده در تبيين نگاه حقوق بشر غربی و اسلامی انسان گفت: به دليل اينكه وضعيت جنگ و صلح در جهان غرب به مدت‌های طولانی به ويژه در دو جنگ جهانی حاكم بود، انديشمندان غربی تصميم گرفتند مفهومی بر مبنای محوريت انسان شكل بگيرد؛ بنابراين انسان‌محوری روال و عرف حقوق بشر امروزی شد تا بازتاب نياز، خواسته و حتی نگاه انسان به جهان باشد.

اين استاد حقوق بين‌الملل دانشگاه تهران عنوان كرد: بنابراين يك نگاه اومانيستی خالص بر حقوق بشر امروزی حاكم شد، لذا می‌بينيم گاهی اوقات اين قوانين نياز به اصلاح و تغيير پيدا می‌كنند زيرا فقط منتج از فكر انسان بوده است و تنها برای انسان نيز بوده است و هيچ‌گونه ارتباطی با مقام بالاتر و داناتر از انسان ندارد.

وی در ادامه افزود: اما در اسلام، قرآن، سنت، عقل و اجماع علما منابع حقوق بشر اسلامی هستند و تمام اينها در كنار هم قرار می‌گيرند كه ريشه در اين مسئله دارد كه منشأ حقوق بشر در اسلام خداوند است و خداوند است كه با توجه به شناخت بيشتری كه از انسان، نيازهای وی و توانايی‌هايش دارد بهتر می‌تواند حقوق او را تنظيم كند و فقط وظيفه انسان اين است كه اين قوانين را از اين منابعی كه خداوند برای او به وديعه گذاشته است استخراج كند.

امين‌زاده ياداور شد: لذا می‌بينيم در اين حالت انسان از يك علو و برتری نسبت به زمانی كه تنها در روی زمين به دنبال حقوق انسان و تنها توسط خود انسان بگرديم برخوردار می‌شود؛ به عبارتی زمانی كه از منابع الهی در جهت تنظيم حقوق بشر استفاده كنيم افق‌های گسترده‌تری پيش روی انسان باز می‌شود و نيازهای همه‌جانبه وی ديده می‌شود.

اين نماينده سابق مجلس درباره امكان يا عدم امكان نزديكی اين دو الگوی حقوق بشر گفت: اسلام چيز جديدی كه خلاف ماهيت و فطرت انسان باشد ارائه نكرده است. بنابراين چون اسلام براساس فطرت است می‌تواند با همه انسان‌ها ارتباط برقرار كند. اما حقوق بشر غربی كه بر اساس سكولاريسم شكل گرفته است بر مبنای يك سری غرايز و نيازهای ابتدايی و عادی انسان اين قوانين را ترتيب داده است؛ منتهی چون اين نگاه، بسته است گاهی اوقات با تمام وجود انسان كه نيازها و توانايی‌های معنوی او را نيز در برمی‌گيرد هماهنگی نمی‌كند.

وی خاطرنشان كرد: در واقع در يك سری مسائل غريزی و فطری حقوق بشر امروزی با حقوق بشر اسلامی مشترك است، اما در اسلام افق‌ها و جنبه‌های متنوع و گوناگون انسان ديده شده است كه متأسفانه حقوق بشر غربی پاسخی به اين جنبه‌های غير مادی و معنوی انسانی ندارد و از اين جاست كه مسير اين دو الگوی حقوق بشری متفاوت می‌شود.

امين‌زاده درباره ضرورت مضاعف نظام‌مند ساختن حقوق بشر اسلامی به عنوان يك الگوی برتر به جهت استفاده ابزاری ابرقدرت‌های غربی از همين حقوق بشر غربی و سكولار مورد تأييد خودشان گفت: زمانی كه حقوق بشر كاملاً براساس مبانی مادی شكل گرفته باشد ابزار دست سياست و قدرت می‌شود و چون مرتبط با وحی و احكام الهی نيست در نتيجه غير پاسخگو می‌شود، زيرا مقام بالاتری وجود ندارد كه انسان‌ها و دولت‌ها خود را برابر آن مسئول بدانند بنابراين دست‌مايه قدرت می‌شود و دراين حالت حقوق بشر تبديل به يك ابزار برای سياست‌های توسعه‌طلبانه قدرت‌ها می‌شود.

وی ادامه داد: البته حقوق بشر امروزی در ابتدا كه در غرب ايجاد شد، و شايد خودشان نيز ندانند، تمام تفكرات و ايده‌هايش از دستورات دينی برداشت شده بود كه نمونه آن مسئله كمك و دستگيری از مستمندان بود كه در قالب سيستم تأمين اجتماعی ظهور پيدا كرد.

امين‌زاده اظهار كرد: اما اين ريشه دينی در نهايت منتهی به يك نگاه سكولار و غير دينی می‌شود كه ابزار دست سياستمداران و قدرت‌ها می‌شود. بنابراين ما مجبوريم اگر حقوق بشر خالص و ناب می‌خواهيم كه در آن كرامت، عزت و احترام بشر مورد تأكيد باشد بايد نگاهمان را از حقوق بشر زمينی و انسان‌محور صرف به حقوق بشر اسلامی و الهی ارتقاء دهيم تا حقوق همه‌جانبه بشر به عنوان موجودی چند بعدی و با نيازهای گوناگون تأمين شود.