شرحی بر بقعه متبركه علويان سمنان

گروه سياسی و اجتماعی: در غرب شهر سمنان و در منطقه محلات واقع در بلوار علويان، بقعه‌ای تاريخی وجود دارد كه به امامزاده علوی معروف است.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه سمنان، با تحقيقاتی كه از سوی مرحوم آيت‌الله علامه حائری مازندرانی درباره سلسله نسب مدفونين بقعه علويان سمنان صورت گرفته و در لوحه‌ای ثبت و در حرم مطهر نصب شده، مدفونين اين بارگاه 10 تن ذكر شده‌اند كه 8 تن آن‌ها در داخل بنا و دو تن ديگر در خارج و در صحن شرقی دفن شده‌اند و اسامی آن‌هایی كه در داخل بقعه مدفونند عبارتند از؛

1 ـ عبيدالله بن حسن، كه با ساير سادات علوی در گرگان مجتمع بوده و به بلاد قومس مخصوصاً سمنان كه در آن زمان مأمن سادات ابوالفضلی و سجادی بوده، آمد و چندی نيز قاضی‌القضاة حرمين بود. وی در سال 204 و 205 هجری به سمت امير حجاج منصوب و به حج مشرف شده است. سال وفات نامبرده بايد پس از بازگشت از حج، يعنی سال 205 هجری قمری به بعد باشد.

2 ـ عبيدالله بن عباس ثانی، فرزند حسن بن عبيدالله بن ابوالفضل العباس(ع) و برادرزاده عبيدالله بن حسن.

3 ـ قاسم بن علی اشرف، فرزند امام زين‌العابدين(ع) و برادر ناصر كبير پادشاه طبرستان و ديلم.

4 ـ عبيدالله اعرج بن حسين اصغر بن امام زين‌العابدين(ع) يكی از سادات جليل‌القدر و نام‌آور زمان خود بوده است. گويند ابوالعباس سفاح هشتاد هزار دينار مقرری برای وی تعيين كرده بود. درباره وفات وی روايت مختلفی وجود دارد؛ عده‌ای معتقدند وی هنگام بازگشت از خراسان با فرزندش زين‌الدين علی صالح، پس از ملاقات با ابومسلم خراسانی در امروان دامغان فوت می‌كند و زين‌الدين جسد پدر را به محلات سمنان(زاوغان) می‌آورد، برخی عقيده دارند كه ابومسلم به وسيله زهر وی را شهيد کرده است، ولی صاحب كتاب « استظهار » می‌نويسد: «زين الدين جلوتر از پدر به قریه زاوغان می‌رسد و خبر مرگ پدر را بعداً به او اطلاع می‌دهند».

5 ـ ابو جعفر محمد، فرزند قاسم بن علی اشرف، از فقها و زهاد و عباد بوده. وی از ترس معتصم به خراسان آمده و در آنجا چهل هزار نفر با وی بيعت كردند، ولی عبدالله بن طاهر به دستور خليفه عباسی وی را دستگير و به سامرا اعزام کرد و در اين شهر به امر خليفه وی را در برج معتصم، كه امروز نيز وجود دارد، زندانی كردند. عده‌ای از مريدان وی او را آزاد ساخته و به زاوغان امروز كه از گزند خلفای عباسی در امان بود، آوردند.

6 ـ عبدالله بن عبيدالله اعرج، برادر زين‌الدين علی صالح.

7 ـ عبدالله بن حسين اصغر، برادر عبيدالله اعرج.

8 ـ قاسم بن عبدالله بن حسين اصغر و دو تن به نام قاسم بن علی بن حمزه اكبر بن حسن بن عبد الله بن حضرت عباس(ع) و قاسم فرزند عبيدالله بن حسن از علمای عاليقدر و از اصحاب فاضل حضرت امام حسن عسکری(ع) و نماينده آن حضرت در خراسان، گرگان و قومس بوده و در عسکريه نيز نشو و نما كرده، به طوری كه در اين ديار به نام عسکری معروف شده و دارای مقبره‌ای جداگانه در صحن شرقی هستند و ساختمان جديد آن نيز در دست ساخت است.

ساختمان اصلی بقعه متبركه به‌صورت يك چهارضلعی بزرگ است كه از حرم، گنبد و دو ايوان شرقی و غربی تشكيل شده است‌. در اين بنا كتيبه و يا سنگ نبشته‌ای كه دال بر تاريخ ايجاد بقعه باشد، وجود ندارد. ليكن برابر شواهد موجود، بقعه علويان را می‌توان در زمره يكی از آثار تاريخی دوره قاجاريه به حساب آورد كه در زمان فتحعلی شاه قاجار ساخته شده است و به شماره 2422 در تاريخ 1/6/78به ثبت آثار تاريخی رسيده است.

ساختمان امامزاده شامل حرم، رواق‌های طرفين، دو ايوان و دو صحن شرقی و غربی وسيع است. اطاق حرم، عبارت است از محوطه مربع شكلی به ضلع 5/5 متر كه در وسط اضلاع چهارگانه آن دری وجود دارد. گنبد بزرگ آن بر روی ساقه‌ای استوانه‌ای شكل به ارتفاع 30/2 متر قرار دارد، محيط خارجی گنبد محاذی بام 5/21 متر و ارتفاع آن تا كف حرم بيش از 5/12 متر است. در وسط حرم و زير گنبد، دو نمای قبر گچی وجود داشت كه در سال 68 بازسازی شده است. داخل بقعه را با گچ سفيد كرده‌اند و در آن كوچكترين تزئينی به چشم نمی‌خورد و در سال 69 نسبت به تعمير و مرمت داخل حرم اقدام و در سال‌های 80 – 84 نسبت به بازسازی مرقد مطهر و نصب ضريح فلزی مشبك زيبايی به طول 70/2 و عرض 80/1 و بلندی 50/2 سانتيمتر توسط اداره‌كل اوقاف و امور خيريه اقدام شده است.

ايوان شرقی بيش از 5/7 متر ارتفاع دارد و سطح آن به اندازه 65/1 متر از كف حياط بلندتر و به وسيله 5 پله بزرگ هم عرض ايوان به صحن متصل می‌شود و با سنگ مفروش شده است‌. صحن شرقی امامزاده در سال 69 ـ 68 توسط اوقاف سمنان با همكاری ميراث فرهنگی استان توسعه داده شده و به نحو زيبايی نسبت به باغچه‌بندی‌، ديواركشی و مفروش نمودن حياط با سنگ قلوه‌ای اقدام شده است. ايوان غربی نيز به ارتفاع 5/7 متر متصل به بقعه و مشرف به حياط وسيع است، اين ايوان هم حدود 65/1 متر از حياط غربی بلندتر است و به وسيله 6 پله به صحن راه می‌يابد. در وسط ضلع شرقی و بر بالای درب ورودی حرم، كتيبه‌ای از كاشی لاجوردی مشاهده می‌شود كه آیه شريفه الكرسی را به خط ثلث سفيد بر آن نوشته‌اند. نمای خارجی و غربی بنا به طور كلی شامل ايوان و دو راه پله دوطبقه و دو گوشواره دوطبقه است. غرفه‌های پايينی بزرگتر و درب‌های غربی رواق‌های آن باز می‌شود.