پاسخ به:اخبار قرآنی (1391/03/12)

گروه اقتصاد: قرآن كريم ثمرات پرداخت زكات را پاك شدن مال و جان می‌داند؛ «خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم»، در اسلام زكات و خمس پرداخت‌های عبادی و مالی هستند و مبنای الهی دارند و پرداخت كننده بايد قصد قربت داشته باشد، اما در غرب يك وظيفه اجتماعی است كه شهروندان ملزم به پرداخت آن هستند.

حجت‌الاسلام و المسلمين محمدتقی گيلك حكيم‌آبادی، عضو انجمن اقتصاد حوزه علميه قم، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، در مورد ماليات‌های اسلامی اظهار كرد: تفاوت درآمدهای عمومی و اختصاصی در نحوه هزينه آن‌هاست و اقتصادانان درآمدهايی مانند پول حاصل از فروش نفت و ماليات‌های مرسوم حكومتی را درآمدهای عمومی می‌دانند، اما موارد هزينه درآمدهای اختصاصی از قبل معلوم است.

مدرس دانشكده اقتصاد دانشگاه مازندران اظهار كرد: موارد هزينه زكات در قرآن كريم آمده است؛ پس از انواع درآمدهای اختصاصی محسوب می‌شود. قرآن كريم، گروه‌هايی را كه زكات به آ‌ن‌ها تعلق می‌گيرد، برشمرده است و نيز چون موارد هزينه خمس، از پيش تعيين شده است، پس درآمد اختصاصی محسوب می‌شود.

حجت‌الاسلام حكيم‌آبادی با اشاره به اينكه درآمدهای عمومی و اختصاصی در اصطلاح اقتصاددانان اهل سنت به بيت‌المال عام و خاص نام‌گذاری شده‌اند، اظهار كرد: درآمدهايی مانند غنائم جنگی، خراج و جزيه بيت‌المال عام هستند و زكات از انواع بيت‌المال خاص محسوب می‌شود. البته خمس در برخی مذاهب اهل سنت دايره محدودی دارد و آن‌ها عمدتاً به زكات می‌پردازند.

نويسنده كتاب «درس‌هايی از اقتصاد اسلامی» گفت: برخی از فقهای اهل سنت عنوان فی سبيل‌الله را كه از موارد هزينه زكات است، برای حفظ دين، جنگ و جهاد می‌دانند، ولی در فقه شيعه فی سبيل‌الله دايره وسيعی داشته و امور عام‌المنفعه را هم شامل می‌شود و دولت اسلامی می‌تواند در اموری كه صلاح می‌داند، زكات را هزينه كند. شايد به همين خاطر است كه بعضی از اقتصاددانان اسلامی بر اين باورند كه نبايد زكات را با ماليات مقايسه كرد و عنوان شبه ماليات را صحيح می‌دانند.

وی با توضيح نقش‌های ماليات در اقتصاد خاطرنشان كرد: درآمدزايی، توزيع مجدد درآمد از ثروتمندان به فقرا، قيمت‌گذاری مجدد، نقش‌های ماليات در اقتصاد هستند. كالا در بازار قيمتی دارد و دولت به منظور اينكه فروش كالايی را محدود كند، مالياتی را بر آن قرار می‌دهد تا قيمت كالا افزايش يابد و سپس برای بهينه كردن تخصيص منابع، مجدداً قيمت‌گذاری می‌شود.

عضو هيئت علمی دانشگاه مازندران، نقش نمايندگی را از ديگر نقش‌های ماليات در اقتصاد دانست و افزود: دولت از شهروندان ماليات می‌گيرد و شهروندان نيز از دولت پاسخ می‌خواهند. نقش نمايندگی مخصوصاً در سيستم كشورهای غربی كه اكثراً خصوصی هستند و درآمدهای دولت عمدتاً از ماليات است، كاربردی فراوان دارد. مردم به صورت دقيق، نحوه هزينه ماليات را پی‌گيری می‌كنند؛ مثلا از دولت می‌پرسند چرا برای كمك به يك دولت خارجی از پرداخت‌های مالياتی هزينه شده است؟

عضو انجمن اقتصاد حوزه علميه قم گفت: قرآن ثمرات پرداخت زكات را پاك شدن مال و جان می‌داند؛ «خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَتُزَكِّيهِم از اموال آنان صدقه‏‌اى بگير تا به وسيله آن پاك و پاكيزه‏شان سازى.» (توبه/104) در اسلام زكات و خمس پرداخت‌های عبادی و مالی هستند و مبنای الهی دارند و پرداخت كننده بايد قصد قربت داشته باشد، اما در غرب يك وظيفه اجتماعی است كه شهروندان ملزم به پرداخت آن هستند.

وی افزود: پاك شدن مال به اين معنا كه اموالی را كه از فقرا در اموال ماست، به آن‌ها بدهيم و به مسئوليتی كه در قبال آن‌ها داريم، عمل كنيم و پاك شدن جان به اين معناست كه چون انسان نسبت به آنچه به دست می‌آورد، تعلق خاطری پيدا می‌كند و بخل انسان نمی‌گذارد ثروتش را به كسی ببخشد. زكات بخل را از نفس انسان بيرون می‌‌كند. انسان خدايی شده و اوصاف خدايی پيدا می‌كند، هر چه انسان ايمانش قوی‌تر و به خداوند نزديك‌تر باشد، اثرات معنوی زكات و خمس بيشتر خواهد شد.

حجت‌الاسلام و المسلمين حكيم‌آبادی، گسترش فرهنگ پرداخت ماليات‌های اسلامی را منوط به اطلاع‌رسانی دانست و گفت: عده‌ای كه اطلاع كافی از موضوع ندارند، پرداخت ماليات‌های مستقيم و غير مستقيم خود را به مثابه ماليات‌های اسلامی فرض می‌كنند، ولی دولت بايد تدبيری بينديشد تا متدينان، خمس و زكات را علاوه بر پرداخت ماليات‌های متعارف در نظر داشته باشند.

عضو هيئت علمی دانشگاه مازندران در پايان خاطرنشان كرد: در برخی از كشورهای اسلامی قانون زكات را وضع كرده‌اند و هماهنگی ميان ماليات‌های متعارف و زكات صورت گرفته است. پس بهتر است در ايران نيز اين كار را انجام دهيم و دولت مقداری درصدد انجام اين كار باشد و فقط برگزاری جلسات و سمينارها كافی نيست.