بدرالدين يزادنی:
از میان رفتن ربا با پشتوانه فرهنگ انفاق تحقق عملی می‌یابد

گروه اقتصاد: قرآن کریم بر رابطه تنگاتنگ انفاق و از بین رفتن فرهنگ رباخواری تأکید می‌کند و این مطلب بدان معناست که حرمت ربا وقتی جنبه عملی پيدا می‌كند كه پشتوانه مالی (فرهنگ انفاق) برای افراد جامعه موجود باشد كه با جاری بودن زكات و صدقات تحقق می‌يابد.

بدرالدين يزدانی، رئيس دانشكده مديريت و حسابداری دانشگاه سيستان و بلوچستان در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، با تشريح عوامل ايجاد امنيت در جامعه اسلامی اظهار كرد: در موضوع امنيت اقتصادی، با توجه به اين نكته كه مفهوم قسط و عدل نياز به تبيين دقيق‌تری دارد، اسلام عدالت را از شرايط برقراری امنيت در جامعه اسلامی معرفی کرده است.

وی در توضیح مطلب خود به یکی از شواهد قرآنی ناظر به این مطلب اشاره کرد و گفت: خداوند در كتاب وحی درباره مفهوم قسط و عدل می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُونُواْ قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاء لِلّهِ وَلَوْ عَلَى أَنفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَیْنِ وَالأَقْرَبِينَ إِن یَكُنْ غَنِیًّا أَوْ فَقَيرًا فَاللّهُ أَوْلَى بِهِمَا فَلاَ تَتَّبِعُواْ الْهَوَى أَن تَعْدِلُواْ وَإِن تَلْوُواْ أَوْ تُعْرِضُواْ فَإِنَّ اللّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا؛ اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد پيوسته به عدالت قيام كنيد و براى خدا گواهى دهيد، هر چند به زيان خودتان يا [به زيان] پدر و مادر و خويشاوندان [شما] باشد. اگر [يكى از دو طرف دعوا] توانگر يا نيازمند باشد، باز خدا به آن دو [از شما] سزاوارتر است؛ پس از پى هوس نرويد كه [در نتيجه از حق] عدول كنيد و اگر به انحراف گراييد يا اعراض نماييد، قطعاً خدا به آنچه انجام مى‏‌دهيد، آگاه است»﴿نساء/۱۳۵﴾.

عضو هيئت علمی دانشگاه سيستان و بلوچستان در معرفی عامل ديگر برقراری امنيت در جامعه اسلامی گفت: در موضوع امنيت روانی، حضرت امام سجاد(ع) در دعای مكارم الاخلاق، دستورالعملی دارند كه در آن نيازهای امنيتی را از خداوند درخواست می‌كنند؛ برای مثال از خداوند می‌خواهند که ایشان را از بيم كينه‌توزان، حسودان، دشمنی آشنايان و... در امان بدارد؛ از همين روی بايد گفت که حاكم اسلامی از آن جهت كه جانشين خدا بر روی زمين است، پس طبعاً بايد اين‌ موارد را محقق كند.

بدرالدين يزدانی با اشاره به اهميت نماز در برقراری امنيت در جامعه اسلامی ادامه داد: اساس نماز و اهميت آن عمدتاً در مقدماتش است و نه در شكل ظاهری آن؛ نماز باعث ايجاد امنيت در جامعه اسلامی است. وقتی گفته می‌شود که نمازگزار نباید لباس، مكان و آب وضويش غصبی باشد، این مطلب بدان معناست که نمازگزار موظف است که حقوق ديگران را رعايت كند.

اين استاد دانشگاه وفای به عهد را از ديگر عوامل ايجاد امنيت در جامعه برشمرد و افزود: نبی مكرم اسلام(ص) فرموده‌اند: در موقف قيامت كسی به من نزديك‌تر است كه در گفتار راستگوتر و در وفای به عهد كوشاتر باشد. امام محمد غزالی نیز در مباحث اخلاقی و تربيتی خود يكی از حقوق برادران مسلمان نسبت به يكديگر را ادا كردن حق وفای به عهد می‌داند و تأکید می‌كند که اگر كسی دروغ گويد و در امانت خيانت كند و خلف وعده نمايد، منافق است اگرچه نماز بپا دارد و روزه بگيرد.

وی در ادامه گفت: همچنين در قرآن آمده است كه «وَ أَوْفُواْ بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَ مَسْؤُولًا؛ و به پيمان [خود] وفا كنيد؛ زيرا از پيمان پرسش خواهد شد»﴿اسراء/34﴾؛ حضرت علی (ع) نیز در عهدنامه مالك اشتر توصيه می‌كنند كه اگر با دشمنت پيمان نهادی آن را ادا كن.

يزدانی با تأكيد بر اين‌كه پرداخت زكات و صدقات در جامعه اسلامی امنيت برقرار می‌كند، ادامه داد: يكی از ويژگی‌های جامعه آرمانی اسلامی، جاری بودن زكات و صدقات است. وقتی افراد مقيد باشند كه انفاق كنند، طبيعتاً نياز به تأمين به عنوان يكی از نيازهای بزرگ جامعه ارضاء شده و در نتيجه آن رباخواری ريشه‌كن خواهد شد.

رئيس دانشكده مديريت و حسابداری دانشگاه سيستان و بلوچستان با اشاره به رابطه تنگاتنگ بحث انفاق و از بين بردن فرهنگ رباخواری در قرآن كريم اظهار كرد: در سوره مبارکه بقره، 14 آيه به موضوع انفاق اختصاص يافته و هفت آيه نيز در رابطه با حرمت ربا آمده است؛ يعنی حرمت ربا وقتی جنبه عملی پيدا می‌كند كه پشتوانه مالی برای افراد جامعه موجود باشد و آن پشتوانه همان فرهنگ انفاق است كه با جاری بودن زكات و صدقات تحقق می‌يابد.

این مدرس دانشگاه با استناد به آيه چهارم سوره مباركه مؤمنون «وَالَّذِينَ هُمْ لِلزَّكَاةِ فَاعِلُونَ؛ و آنان كه زكات مى‏پردازند» ﴿مومنون/۴﴾ ادامه داد: قرآن كريم یکی از ويژگی‌های مؤمنان را پرداخت ماليات زكات برشمرده و برای مسئله تأمين اقتصادی و در نتيجه تأمين سلامت روانی در اسلام، اهميت ويژه‌ای قائل شده است.

وی مسئوليت متقابل مؤمنان نسبت به يكديگر را از ديگر عوامل ايجاد امنيت در جامعه اسلامی برشمرد و افزود: امر به معروف و نهی از منكر يكی از مصاديق مسئوليت متقابل مؤمنان است كه قرآن كريم نيز به آن اشاره می‌كند: «وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیَاء بَعْضٍ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَیُقِيمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَیُطِيعُونَ اللّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِكَ سَیَرْحَمُهُمُ اللّهُ إِنَّ اللّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ؛ و مردان و زنان با ايمان دوستان يكديگرند كه به كارهاى پسنديده وامی‏‌دارند و از كارهاى ناپسند باز می‌دارند و نماز را بر پا می‌كنند و زكات می‌دهند و از خدا و پيامبرش فرمان می‌برند، آنانند كه خدا به زودى مشمول رحمتشان قرار خواهد داد كه خدا توانا و حكيم است»﴿توبه/۷۱﴾.

رئيس دانشكده مديريت و حسابداری دانشگاه سيستان و بلوچستان افزود: در اصل هفتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ايران نيز امر به معروف ونهی از منكر به عنوان يكی از وظايف مردم نسبت به نظام، مردم نسبت به هم و نظام نسبت به مردم، تأكيد شده است.

وی با استناد به آيه 25 از سوره مباركه مائده «لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ وَأَنزَلْنَا مَعَهُمُ الْكِتَابَ وَالْمِيزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ؛ به راستى [ما] پيامبران خود را با دلايل آشكار روانه كرديم و با آنها كتاب و ترازو را فرود آورديم تا مردم به انصاف برخيزند» ﴿مائده/۲۵﴾ گفت: در اين آيه رسالت انبياء قسط معرفی شده است و قسط در اينجا به معنای تساوی بر مبنای انسان بودن است و نه هيچ چيز ديگر.

این محقق و پژوهشگر در تشریح این مطلب ادامه داد: مصاديق قسط در اصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ايران آمده است كه از جمله آن‌ها می‌توان به مسكن، بهداشت و درمان، شغل، ازدواج و ديگر لوازم زندگی اشاره كرد و حداقل اين مؤلفه‌ها در يك جامعه اسلامی بايد برای همه‌ افراد جامعه تأمين شود.

يزدانی در توضيح مفهوم عدل گفت: پس از تأمين حداقلی نيازهای ضروری است كه بحث عدالت مطرح می‌شود؛ يعنی هركس بر مبنای ويژگی‌ها و مزايايی كه دارد از سهم بالاتری از اين امكانات استفاده كرده و از مسكن بهتر، كار بهتر و درمان بهتری بهره‌مند می‌شود.

وی در پايان با اشاره به عواملی كه مانع از ايجاد امنيت در جامعه اسلامی می‌شود، افزود: ظلم و حرام‌خواری، فتنه‌انگيزی، عصبانيت و طرفداری بی‌منطق، ريا و نفاق از عوامل بازدارنده در برقراری امنيت در يك جامعه اسلامی آرمانی است.