حجت‌الاسلام مبلغی:
توليد قاعده اصولی از زمان و مکان، ابتكار ممتاز علمی امام خمينی(ره) بود

گروه انديشه و علم: رئيس مركز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی، يكی از مهم‌ترين ابداعات امام راحل را توليد قاعده اصولی بر مبنای ظرفيت واقعيت به‌ويژه در مسئله زمان و مكان دانست.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) شعبه قم، حجت‌ا‌لاسلام والمسلمين احمد مبلغی، رئيس مركز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی شنبه شب، ششم خردادماه در نشست تخصصی مكتب‌شناسی اصولی در مؤسسه فهيم با اشاره به بخش‎های مختلف علم اصول و ارتباط آنها با يكديگر، تصریح كرد: گاهی در اصول، قائل به گزاره‌هايی می‌شويم كه منبع اصلی آن عقل است؛ مثلا در اين اصول به عقل به عنوان يك منبع رجوع می‌شود.

وی افزود: در اين زمينه ممكن است به عقل به‌عنوان يك منبع مراجعه و گزاره اصولی ايجاد شود كه يك قاعده ممحده است كه البته در فقه نيز كاربرد دارد؛ پس يك سنجش از گزاره‌های اصولی قواعد ممحده است كه با رجوع به قواعد توليد می‌شود ولی يك سنخ از گزاره‌های اصولی وجود دارد كه انديشه‌های اصولی و پايه‌ای و افق‌ساز هستند كه توجه به آن بسيار مهم است.

رئيس مركز پژوهش‌های اسلامی مجلس شورای اسلامی با بيان اين مطلب كه توجه به اين اصول و انديشه‌های پايه‌ای در بحث‌های اصولی سرنوشت‌ساز است، تصريح كرد: شايد يكی از نقاط اصلی شكل‌گيری و عامل تفكيك شاخه‌های مختلف اصول از هم و حتی محل بروز شخصيت‌های اصولی و انديشه‌های اصولی توجه به همين قسم باشد كه همان گزاره‌هايی است كه رسما توليد قاعده نمی‌كند ولی می‌تواند روش انديشيدن و فهم برای رسيدن به قواعد را به اصولی و يا فقيه ارائه كند.

وی گفت: اگر اين بخش را به درستی بشناسيم و به سراغ اصوليان برسيم به يك باره با انبوهی از نازك انديشی‌ها، دقت نظرها، توليدات و يا حتی اشتباهات فاحش روبرو می‌شویم كه همه آنها در حوزه تحليل جای می‌گيرند و همين تحليل‌هاست كه باعث شد بزرگانی همچون مرحوم كمپانی، مرحوم نائينی، امام راحل و... در دنيای علوم اسلامی و اصول شكل بگيرند.

مبلغی با بيان اين كه هر كسی كه در اين علم تحليل ندارد، اصولی شناخته نمی‌شود اظهار كرد: ارائه تحليل است كه به آن عالم، لقب اصولی می‌دهد و در غير آن صورت وی تنها يك مقلد محض است؛ در اين عرصه اصولی در تحليل به يك يا چند قاعده متوسل می‌شود كه برخی از آنها قواعد فلسفی و برخی ديگر كلامی و برخی نحوی و... هستند؛ به عنوان مثال در بحث ملكيت و بحث ملكيت مشاع، نظرات مختلفی بيان شده است كه از جمله مرحوم نائينی به بحث و قاعده فلسفی روی آورده است كه آيا می‌شود يك ملك را تجزيه كرد؟ يعنی گاهی ممكن است يك ملك در قالب يك تحليل فلسفی حل شود كه البته نظرات منتقدانه‌ای نيز به اين نظريه وارد شده است كه از آن جمله امام راحل اصل ورود فلسفه به حل مساله ملك را درست ندانسته‌اند.

وی گفت: پژوهشگران اصولی بايد بدانند كه همه اين تحليل‌ها بر اساس يك سری قواعد تعريف شده است كه بايد در هر تحليل به آن توجه كنند؛ گاهی در اين عرصه موضوع علم، مورد سؤال واقع می‌شود كه چرا بايد علم اصول فقط قواعدی توليد كند كه ما را به حجت برساند؛ بلكه خود فهم است كه حجت را ايجاد می‌كند؛ در همين زمينه امام علی(ع) اظهار می‌دارند كه عده‌ای جهال علما كسانی هستند كه انبوهی از دانش و علم خود ساخته را انبار می‌كنند و به يك نتيجه می‌رسد در حالی كه علم اصول به دنبال استنباط درست است و خود فهم را كالبد شكافی نمی‌كند.

استاد درس خارج حوزه علميه قم، در بيان مناسبات علم اصول و فقه اظهار كرد: اگر قواعدی از اصول به درون فقه آمد و فقه را به راه‌های مختلف كشانيد به قول بسياری از فقها كار قابل نقدی است بلكه بايد اين حوزه را كاملا باز گذاشت و نبايد به نوعی تلقی شود كه فقه، بايد بی چون و چرا تابع قواعد اصولی باشد بلكه بايد قواعد داخله به فقه را نيز مورد بررسی قرار داد و از آن به نتيجه درست رسيد.

وی گفت: يكی از موارد مورد چالش در بحث اصول، مناسبات اين علم با واقعيت است كه منظور آن است كه كدام اصولی تا كنون واقعيت‌ها را مورد مطالعه قرار داده است و به توليد قاعده دست يافته است.

وی ادامه داد: در اين بين می‌توان به امام راحل اشاره كرد كه از بحث زمان و مكان به يك قاعده شفاف اصول رسيد؛ آنچه كه امروز در ميان اصوليان مورد توجه قرار گرفته است، بحث تحليل‌ها است وگرنه تلاش‌های زيادی در عرصه ساختار و مسئله علم در اصول به شكلی جدی و علمی شكل نگرفته است.