جغرافيا و توسعه ناحيه اي پاييز و زمستان 1387; -(11):187-208.
 
 
خانه باد محمد*,موسوي حرمي سيدرضا,محبوبي اسداله
 
 
 

مهمترين سيماي هوازدگي در توده  هاي گرانيتي، هوازدگي حفره اي است که به آن تافوني مي گويند. تافوني ها حفرات عميق و توخالي اند که توسط سازوکارهاي متفاوت هوازدگي به وجود مي آيند. در اين نوشتار، چگونگي پيدايش تافوني ها و عوامل کنترل کننده آنها در گرانيت هاي جنوب مشهد و ماسه سنگ هاي سازند شمشک در يک آب و هواي نيمه خشک بررسي شده است. براساس مطالعات پتروگرافي، اين سنگ ها متشکل از کوارتز، فلدسپات پتاسيم، پلاژيوکلاز و ميکا هستند. در ناحيه مورد مطالعه، تافوني ها بيشتر به وسيله فرايند هاي فيزيکي و شيميايي تشکيل شده اند. در اين سنگ ها، تافوني ها به وسيله عوامل کاني شناسي و ساختاري سنگ، تغييرات آب و هواي محلي اطراف تافوني ها و ميکروکليماي درون خود حفرات کنترل مي شوند. به دليل فابريک (بافت) دانه اي در گرانيت ها، يکي از مهمترين فرايند هاي ايجاد کننده هوازدگي حفره اي، فروپاشي دانه اي کاني  هاي ناپايدار مانند فلدسپات ها و ميکاهاست. آناليز خاک هاي توليد شده در زير گل سنگ  هاي روي صخره  هاي گرانيتي توسط XRD وجود کوارتز، اورتوکلاز، آلبيت، کلسيت و کاني هاي رسي (به ترتيب فراواني شامل کائولينيت، ايليت و مونتموريونيت) را به اثبات رسانده است. سيستم هاي درزه، رگه هاي پگماتيتي، تورق سطحي، سست شدن و سخت شدن رويه رخنمون هاي سنگي از عوامل مهم کنترل کننده شروع تشکيل تافوني ها و رشد آنها محسوب مي شود. بنابراين پيشنهاد مي شود که ليتولوژي و ساخت سنگ و نيز تغييرات محيطي از عوامل مهم کنترل کننده هوازدگي حفره اي در اين سنگ ها باشد. در سازند شمشک نيز انحلال سيمان آهکي و هوازدگي نمکي نقش بسيار مهمي در تشکيل تافوني ها ايفا مي نمايد.
 
كليد واژه: تافوني، هوازدگي حفره اي، مشهد، فروپاشي دانه اي، گرانيت، هوازدگي نمکي
 
 

 نسخه قابل چاپ