تحقيقات جغرافيايي زمستان 1384; 20(4 (پیاپی 79)):37-47.
 
 
صادقي سيدحميدرضا*,فروتن الهام,شريفي فرود
 
* گروه مهندسي آبخيزداري، دانشكده منابع طبيعي، دانشگاه تربيت مدرس، نور، مازندران
 
 

انجام اقدامات حفاظت آب و خاك و آبخيزداري در راستاي حذف و يا تقليل خسارات ناشي از استفاده ناشايست انسان از محيط طبيعي از جمله مواردي است كه بعضا از سالهاي پيش آغاز گرديده و اكنون نيز ادامه دارد لكن ارزيابي عملكرد اقدامات آبخيزداري در راستاي دستيابي به اهداف طرح هاي مربوطه تاكنون به طور علمي و منطقي در ايران كمتر مد نظر قرار گرفته است. از اين رو در مقاله حاضر، كاربرد روشهاي كيفي به عنوان يكي از ابزارهاي قابل استفاده و كاربردي در كليه مناطق، به طور موردي در ارزيابي عملكرد اقدامات آبخيزداري در بخشي از حوزه آبخيز كن (كشار) به وسعت 2840 هكتار و هزار نفر جمعيت واقع در غرب تهران مورد بررسي قرار گرفته است. به منظور ارزيابي اثر اقدامات آبخيزداري بر كاهش تعداد سيل، گل آلودگي آبها، مهاجرت، زمينهاي باير و افزايش ميزان محصولات در منطقه مورد نظر از روش پرسشنامه و آزمون كاي اسكوئر استفاده گرديد. پرسشنامه هاي تهيه شده به صورت تصادفي و با توزيع سني مناسب بين زنان و مردان در دو روستاي كشار عليا و كشار سفلي توزيع گرديد و از مجموع كل 100 پرسشنامه توزيع شده تنها تعداد 40 پرسشنامه جمع آوري و براي ارزيابي مناسب شناخته شد. در كاربرد آزمون كاي اسكوئر، عدم تاثير اقدامات آبخيزداري روي كاهش عامل مورد نظر به عنوان فرض صفر و تاثير اقدامات آبخيزداري روي كاهش عامل مورد نظر به عنوان فرض يك مد نظر قرار گرفت. در صورت اثبات تاثير اقدامات آبخيزداري بر روي عامل مورد نظر، ضريب همبستگي بين اقدامات آبخيزداري با هر كدام از عوامل مورد مطالعه نيز محاسبه گرديد. نتايج به دست آمده طي ارزيابي كيفي عملكرد اقدامات آبخيزداري در منطقه كشار در حوزه آبخيز كن با استفاده از روش پرسشنامه نمايانگر كاهش تعداد سيل و ميزان گل آلودگي آبها بر اثر اقدامات آبخيزداري مي باشد. طبق نظر روستائيان انجام اقدامات آبخيزداري در ميزان توليد محصولات زراعي، ميزان مهاجرت مردم منطقه، تغيير وسعت اراضي باير، به ترتيب 63%، 55% و 37% موثر واقع گشته است. نتايج استفاده از آزمون كاي اسكوئر نيز نشان داد كه عمليات انجام شده بر تقليل فراواني سيل و گل آلودگي آبها به ترتيب در حد 90.3% و 96% موثر بوده است. حال آنكه تاثير اقدامات آبخيزداري بر ميزان محصولات، مهاجرت مردم منطقه و تغيير وسعت اراضي باير در منطقه مورد بررسي معني دار نبوده است. با توجه به نتايج به دست آمده از تحقيق حاضر، ضمن تاكيد بر ارزيابي كمي و كيفي عملكرد اقدامات آبخيزداري در دستيابي به اهداف پيش بيني شده در پروژه ها، استفاده از آزمون كاي اسكوئر به واسطه سهولت كاربرد و دقت قابل ملاحظه در ارزيابي كيفي پروژه هاي آبخيزداري انجام شده، پيشنهاد مي گردد.
 
كليد واژه: 
 
 

 نسخه قابل چاپ