پژوهشهاي جغرافيايي اسفند 1379; 32(39):29-45.
 
 
حبيبي فريده*
 
* موسسه ژئوفیزیک، دانشگاه تهران
 
 

مانسون برگرفته از واژه موسم عربي به معناي فصل است. مانسون ها نسيم هاي دريايي شديد هستند که بخصوص در آسياي جنوبي و بخشهايي از افريقا ديده مي شوند و تقريبا 6 ماه از سال را از جانب شمالشرقي و 6 ماه ديگر را از جنوبغربي مي وزند. مولفه غربي باد در مانسون هاي تابستاني غالب است و آنها گرايش قوي به همگرايي، صعود و ايجاد باران دارند. برعکس، مولفه شرقي باد در مانسونهاي زمستاني غالب بوده و اينها گرايش به واگرايي و نشست هوا دارند و سبب خشکسالي مي گردند. مانسون هاي تابستاني و زمستاني هر دو نتيجه اي از اختلافات روند هاي ساليانه دماي حاکم بر خشکي و دريا هستند.
سرزمين ايران در خاورميانه قرار دارد و محدود به درياي عمان، خليج فارس و درياي خزر است. ايران داراي سرزميني ناهموار است که دور تا دور آنرا کوهستان فرا گرفته و حوضه مرکزي آن مرکب از بيابانها و کوهها است؛ ايران از سطح دريا ارتفاع داشته و در امتداد سواحل شمالي و جنوبي داراي دشتهاي ناپيوسته کوچک مي باشد. مطالعه مقادير داده هاي بارش شهرهاي مختلف ايران در ماههاي ژوئن تا سپتامبر (از 11 خرداد تا 8 مهر) طي سالهاي 1960 لغايت 1990 نشان مي دهند که منطقه جنوبشرقي ايران بواسطه رشته کوههاي بشاگرد، کوه جبال بارز و هامون جازموريان، اقليم مانسوني دارد. حتي اگر مانسون تابستاني هند قوي باشد، تاثير آن بر بخشهايي از کوير لوت و دشت کوير مشهود است. بنابراين ايران اساسا داراي اقليم خشک و نيمه خشک بوده، اما در امتداد سواحل خزر داراي اقليم جنب حاره اي و در جنوبشرقي داراي اقليم مانسوني است.
 
كليد واژه: تاوايي چرخندي، توده هوا، جت استريم، رطوبت نسبي، فرونشستگي، كم فشار حرارتي، مانسون، وافشاريهاي حاره اي، واگرايي، ورد شهر، همگرايي
 
 

 نسخه قابل چاپ