|
چکيده فارسي:
مهمترين مبحث منطق، استدلال است که در کتب منطقي تحت عنوان حجت مورد بحث قرار مي گيرد. قدما حجت را به سه دسته قياس، استقراء و تمثيل تقسيم مي کردند. در مورد اقسام و نوع تقسيم بندي حجت اشکالاتي مطرح شده است. از طرفي علاوه بر نظريه قياس که بي شک شاهکار ارسطو است يکي ديگر از کارهاي مهم ارسطو در حوزه منطق بحث «عکس»، «تناقض» و «تضاد» است. البته در ارغنون اين مباحث به طور پراکنده مطرح شده اند. ابن سينا نسبت هايي را به نسبت هاي مورد نظر ارسطو افزود و با دريافت همانندي همه اين مباحث، در آثار منطقي خود همه آن ها را در کنار هم آورد. پس از ابن سينا منطقيان به پيروي از او همه اين نسبت ها را تحت عنوان «احکام قضايا» مطرح کردند. همين مبحث در کتاب هاي جديد منطق سنتي تحت عنوان «استدلال مباشر» آمده است. اين عنوان حاکي از آن است که اين منطق دانان «احکام قضايا» را از جنس حجت و استدلال مي دانند. در اين مقاله، از اين نظر دفاع شده است و با فرض استدلال بودن عکس و امثال آن تقسيمي از حجت مطرح گرديده که جايگاه اين استدلال ها در آن مشخص شده و اشکالات تقسيم پيشين را هم نداشته باشد.
چکيده عربي:
يعد الاستدلال من أهم المواضيع في علم المنطق حيث تتم دراسته في کتب المنطق باسم الحجة، و قد قسم القدماء الحجة إلي ثلاث مجموعات القياس، و الاستقرا، و التمثيل، و طرحت عدة شبهات حول هذه الاقسام و وعها. و اضافة الي نظرية القياس التي بحد ذاتها من بدائع ارسطوعتبر موضوع العکس و التضاد و التناقض من نظرياته المهمة في علم المنطق. هذه المواضيع قد طرحت في کتاب الأرغنون بشکل متناثر.و اضاف ابن سيناء نسبا الي نسب ارسطو المعنية، و بعد وقوفه علي تماثلها، قام بتنسيقها الي جانب بعضها البعض في آثاره. و طرحت هذه النسب تحت حيث قام علماء المنطق بعد ابن سيناء باتباع «احکام القضايا» عنوان منهجه. علما بأن الموضوع قد تم ذکره في الکتب الحديثة لعلم المنطق وفيد هذا العنوان بأن علماء المنطق «الاستدلال المباشر» التقليدي باسم يرون أحکام القضايا من نوع الحجة و الاستدلال.هذه المقالة تتناول الدفاع عن تلک النظرية، فتقدم تقسيما جديدا لموضوع الحجة معتبرة نسبة العکس و أمثاله من أنواع الاستدلالات. موضحة مکانة هذه الاستدلالات بحيث تخلو من الشبهات السابقة.
|