پاسخ به:جزوات و مقالات فلسفی

وحدت وجود يکي از مهمترين باورهاي عرفاني است که همواره چالش هاي فراواني را هم در عرصه دينداري و هم در عرصه تفکر فلسفي موجب شده است و ملاصدرا هم به عنوان مبدع يک نظام فلسفي به نام حکمت متعاليه، مدعي است که توانسته است اين نظريه عرفاني را تبيين فلسفي نمايد. اما بعدها در شرح مراد ملاصدرا اختلافاتي پديد آمد؛ برخي از پيروان اين نظام فلسفي نظريه وحدت تشکيکي وجود را تنها تبيين معقول از نظريه وحدت وجود عرفا دانستند و اما برخي ديگر بر اين باور بودند که سخن عرفا چيزي بيش از اين است، يعني نفي هر گونه کثرت از وجود، که از آن به وحدت شخصي وجود تعبير کرده اند، و قائل شده اند که ملاصدرا نيز در نظام فلسفي خود توانسته از وحدت تشکيکي وجود گذر کند و به وحدت شخصي وجود برسد.
براي داوري بين اين دو ديدگاه، در اين مقاله، پس از اشاره مختصري به تاريخچه پيدايش نظريه وحدت وجود، تاريخ تحولاتي را که در تفسير راي ملاصدرا در اين باب وجود دارد، مورد بررسي قرار مي دهيم و سپس به سراغ معيارهايي که براي تفکيک فلسفي اين دو ديدگاه ارايه شده، مي رويم تا نشان دهيم که آيا به لحاظ معنا شناختي، در فضاي حکمت متعاليه، واقعا سخن از وحدت شخصي وجود به عنوان امري متمايز از وحدت تشکيکي وجود، قابل دفاع است يا خير. براي اينکه اين داوري کامل شود بايد علاوه براين بحث معناشناختي، ادله فلسفي قائلان به تفکيک اين دو مطلب در حکمت متعاليه و لوازم پذيرش چنين تفکيکي را نيز مورد بررسي فلسفي قرار داد که به علت ضيق مجال در اين مقاله به همان بررسي تاريخي و معناشناختي بسنده شد و ان شاء اله در مقاله ديگري بررسي ادله و لوازم اين سخن مورد بررسي قرار خوهد گرفت.

 نسخه قابل چاپ