در سال دهم هجری به دستور الهی آخرین سفر پیامبر (ص) به مكه برای انجام مناسك حج انجام گرفت . در این سفر بیش از 120 هزار نفر آن حضرت را همراهی می كردند كه در شرائط آن زمان بی سابقه بود و در مسیر بازگشت حجاج جبرئیل بر پیامبر نازل شده كه :

در پی این ابلاغ پیامبر دستور توقف كاروان حجاج را در منطقه غدیر خم دادند و امر فرمودند كسانی كه جلوتر هستند بازگردند و كسانی كه عقب مانده اند به اجتماع حجاج در غدیر خم برسند . به دستور پیامبر (ص) سلمان ، ابوذر و مقداد و عمار منبری با جهاز شتران آماده كردند . در حالی كه حضرت علی (ع) در كنار پیامبر (ص) قرار داشتند ، خطبه ای ایراد فرمودند . سخنرانی تاریخی پیامبر (ص) در غدیر در یازده بخش قابل ترسیم است :

حضرت در سخن به حمد و ثنای الهی گشودند و صفات قدرت و رحمت حق تعالی را ذكر فرمودند و بعد از آن به بندگی خود در مقابل ذات الهی شهادت دادند .

سخن را متوجه مطلب اصلی نموده و تصریح فرمودند كه باید فرمان مهمی درباره علی بن ابیطالب (ع) ابلاغ كنم و اگر این پیام را نرسانم ، رسالت الهی را نرسانده ام و ترس از عذاب او دارم .

امامت دوازده امام بعد از خود تا آخرین روز دنیا را اعلام فرمودند تا همه طمع ها به یكباره قطع شود . از نكات مهم سخنرانی حضرت اشاره به عمومیت ولایت آنان بر همه انسانها در طول همه زمانها و در همه مكانها و نفوذ سخنانشان در تمام امور بود و نیابت تام ائمه را از خدا و رسول او در حلال و حرام و همه امور اعلام نمودند و فرمودند :

خطبه پیامبر (ص) با بلند كردن و معرفی امیرالمؤمنین علی (ع) ادامه یافت و فرمودند :

سپس كمال دین و تمام نعمت را با ولایت ائمه (ع)گره زده و اعلام فرمودند :

و بعد از آن خدا و ملائكه و مردم را بر ابلاغ این رسالت شاهد گرفتم .

حضرت تأكید بر توجه امت بر مسئله امامت كردند و صریحاً فرمودند :

 بعد از آن شمه ای از فضایل امیرالمؤمنین علی (ع) را متذكر شدند و فرمودند :

اشاره به كارشكنی منافقین نمودند و غضب الهی بر دشمنان اهل بیت (ع) را نمودار كردند و حضرت با تلاوت آیات عذاب و لعن از قرآن فرمودند :

ای مردم نور از جانب خداوند عزوجل در من نهاده شده و سپس در علی بن ابی طالب (ع) و بعد در نسل او تا مهدی قائم ، كه حق خداوند و هر حقی كه برای ما باشد می گیرد .

حضرت تكیه سخن را بر اثرات ولایت و محبت اهل بیت (ع) قرار دادند و فرمودند : اصحاب صراط مستقیم در سوره حمد یاران اهل بیت (ع) هستند . پس آیاتی از قرآن درباره اهل بهشت تلاوت فرمودند و آنها را به پیروان آل محمد (ص) تفسیر نمودند . آیاتی هم درباره اهل جهنم تلاوت كردند و آنها را به دشمنان آل محمد (ص) معنا نمودند .

مطالبی اساسی درباره حضرت بقیة الله الأعظم حجة بن الحسن (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) فرمودند: « »

 و سپس به اوصاف و شئون خاص حضرتش اشاره كردند و آینده ای پر از عدل و داد به دست امام زمان (عجل‌الله‌تعالی‌فرجه‌الشریف) را به جهانیان مژده دادند .

بیعت با حضرت را مطرح فرمودند:

حضرت درباره احكام الهی سخن گفتند و چند پایه مهم عقیدتی را بیان كردند . از جمله حج و عمره ، نماز و زكات و حلال و حرام و امربه معروف و نهی از منكر ، تقوی و معاد و ... بالاترین امر به معروف و نهی از منكر را رساندن پیام غدیر درباره علی (ع) امامان بعد از او و امر به اطاعت از ایشان و نهی از مخالفتشان داشتند .

بیعت گرفتن رسمی بود و در آن بیعت لسانی هم مطرح شد و حضرت (ع) بیعت از زبان ها را مطرح كردند و مطلبی را كه مردم به آن اقرار می كردند تعیین فرمودند :

ماحصل سخنان رسول خدا (ع) ، اطاعت از دوازده امام و عهد و پیمان بر عدم تغییر و تبدیل و بر رساندن پیام غدیر به نسل های آینده و غایبان از غدیر بود . كلمات نهایی پیامبر دعا برای اقراركنندگان به سخنانش و نفرین بر منكران اوامر آن حضرت بود و با حمد خداوند خطابه حضرت پایان یافت .

سپس مردم دسته دسته با علی (ع) بیعت كردند و به ایشان تبریك گفتند . ابوبكر ، عمر ، طلحه و زبیر جزو اولین بیعت كنندگان بودند و عمر خطاب به حضرت علی (ع) گفت : بر تو گوارا باد ای پسر ابیطالب . تو مولای من و مولای هر مرد و زن با ایمان گشتی .

علمای شیعه همگی حدیث غدیر را حدیثی متواتر دانسته اند . مورخینی مثل یعقوبی ، محمدبن جریر طبری ، ابن اثیر ، سیوطی و ...  از علمای اهل سنت نیز این واقعه را بیان كرده اند .

عید غدیر خم بزرگترین عید در نزد ائمه (ع) و شیعیان آنان بوده است و در طول تاریخ همواره آن را گرامی داشته اند . رمز عید بودن غدیر نیز كمال دین و اتمام نعمت در سایه تداوم خط رسالت در شكل و قالب امامت است .

غدیر پیمانی است برای ادامه راه انبیاء و اصیاء ، غدیر بازخوانی پرونده امامت و ولایت است ، دشمنان غدیر نه فقط دشمن علی (ع) هستند كه دشمن هدایت و سعادت بشرند .

امید كه با دانش ، بصیرت و خودسازی برای تحقق آینده سبز و زیبای ظهور تلاش و كوشش نمائیم .