مراحل شيعه پژوهي غربيان

مرحله اول: سفرنامه‌ای

پیشینه آشنایی اروپاییان با شیعیان و مذهب تشیع، با وقوع جنگ‌‌های صلیبی آغاز ‌شد. تا پیش از این، کشور‌های غربی تنها با اسلام سنی که دین رسمی و حکومتی کشور‌های مسلمان بود، آشنا بودند. اما در خلال جنگ، صلیبیان با فرقه‌هايی از شیعیان، همچون فاطمیان در مصر و پس از مدتی با باطنی مسلکان روبه‌رو شدند. در برخی از آثار نویسندگان‌ این دوره مطالبی راجع به شیعیان دیده می‌شود که نادرست بوده و با تعصب آمیخته شده است. شاید بتوان گفت که اولین آشنایی جدی غرب با تشیع از طریق سفر و سفرنامه نویسی است که آغاز آن را باید از سفرنامه مارکوپولو در دهه‌‌های آخر قرن سيزده و اوایل قرن چهارده دانست. مارکوپولو اولین یادداشت‌های سفرنامه‌ای را از اسماعیلیه شامات دارد.

اما اوج سفرنامه نویسی را عمدتاً در قرن‌های شانزده و هفده یعنی پس از تشکیل دولت صفوی و افزایش ارتباط سیاسی و اقتصادی اروپايیان با ‌ایران شاهد هستیم. شاید بتوان معروف‌ترین ‌این دسته را نامید که اطلاعات نسبتاً خوبی از اوضاع آن روزگار ‌ایران ارائه می‌دهد. مشخصه این دوره یادداشت‌های روزانه‌‌ای است که از نظم و موضوعیت برخوردار نیستند.