عاشورا پژوهي در غرب
یک شنبه 8 آبان 1390 11:34 AMمطالب ذكر شده از مقاله آقاي غلام احیا حسیني گرفته شده است.
در آغاز، ذكر اين نكته لازم است كه به رغم اهمیت فراوان شیعه پژوهی برای شیعیان و بسیاری از غیر شیعیان، تا کنون شیعه پژوهی غربیان و موضوعات وابسته به آن نظير عاشوراپژوهي به طور بايسته معرفی و بررسی جدی نشده است و شمار آثار جدی در این زمینه به خصوص به زبان فارسی ـ به عنوان زبان رسمی تنها کشوری که مذهب تشیع در آن رسمیت دارد – بسیار اندک است، تا آنجا که در زمينه معرفي عاشوراپژوهي در غرب فقط يك مقاله شش صفحه اي با مشخصات ذيل انجام يافته است:
عبدالحسين حاجي ابوالحسني و محمد نوري، «نگاهي به عاشورا پژوهي در غرب»، مجله (كليات)، ش 63 و64.
در آن مقاله فقط به معرفي بسيار كوتاه از چند مستشرق و معرفي اجمالي از چند اثر بسنده شده و بدون هيچ نتيجه گيري يا مقدمه يا مؤخرهاي پايان يافته است.
نوشتار پيش رو با توجه به كاستيهاي نوشته پيشين ابتدا با مقدمهاي مناسب به سير مطالعات اسلامي و سپس مطالعات شيعي در غرب اشاره دارد. در ادامه علاوه بر معرفي عاشورا پژوهان غربي، به معرفي دو عاشورا پژوه مسلمان برجسته در غرب پرداخته است. توجه به پايان نامه هاي عاشورايي در غرب و كنفرانسهايي كه به موضوعات مرتبط با عاشورا پرداختهاند از ديگر نكات قابل توجه نوشتار حاضر است. در پايان با يك جمع بندي به ويژگيهاي عاشوراپژوهي غربيان و همچنين مبحث مهم تفاوت عاشوراشناسي رسانهاي در غرب با عاشوراپژوهي علمي پرداختهشده است.
از دشواریهای نگارش مقاله حاضر، کمبود منابع به زبان فارسی و نيز دیگر زبانهاست و اين پژوهش جزو نخستین پژوهشها در ایران و دیگر کشورها محسوب ميشود.
مطالعات اسلامي، ريشه مطالعات شيعي در غرب
واقعه عاشورا در تاريخ اسلام از موضوعات مورد توجه محققان و تاريخ نگاران است. اين واقعه تاريخي از چنان اهميتي برخوردار است كه به نظر برخي از شيعه پژوهان آن را بايد نقطه بروز و ظهور تشيع محسوب كرد.[i] اين حادثه در پي توسعه مطالعات شيعي[ii] در غرب، از ابعاد قابل توجه تشيع براي محققان غربي بوده است. پيش از ورود به بحث، مناسب است به سیر «مطالعات اسلامی» به عنوان پيشزمينه «مطالعات شیعی» اشاره كنيم.
برای تعریف مطالعات اسلامی باید «شرق شناسی» یا اصطلاح امروزی آن «مطالعات شرقی» را تعریف کنيم؛ تعریفی مناسب از مطالعات شرقي جز با شناخت مفهوم شرق در نزد غربیان حاصل نخواهد شد.
متداول ترین مفهومی که از «شرق» در روزگار کنونی برداشت ميشود، مفهوم فرهنگی آن است که عبارت است از روح حاکم و مشترک مجموعههای مختلف بشری در مشرق زمین که این نوع خاص از مفهوم شرق را خود شرقی ها نیز پذیرفتهاند.
[i] - براي مثال رك: المصطفي، شيبي، الصلة بين التصوف و التشيع (بيروت، دارالاندلس، 1982م)، ج1، ص23 و احمد، وائلي، هوية التشيع (بيروت، دارالصفوه، 1994م)، ص25 و 26 و احمد محمود صبحی، نظرية الامامة لدی الشیعة الاثنی عشریة (بیروت: دارالنهضة العربیة، 1411 ق). ص47 -49. در اين اثر از اشترومان، ويل دورانت به عنوان صاحبان چنين ديدگاهي ياد شده است.
[ii]- Shi'ite Studies.
[iii] - محسن الویری، مطالعات اسلامي در غرب (تهران، انتشارات سمت، 1381)، ص 22؛ و نيز رك: عباس احمدوند، مرداد و شهریور 1380، ش 69، مقدمه.
[iv] - مرتضي اسعدی، مطالعات اسلامي در غرب انگلیسی زبان (تهران، انتشارات سمت، 1381)، ص 25؛ الویری، ص 23.