سندرم متابولیک مجموعه ای از علایم رانشان می دهد که پیش زمینه بیماری های دیابت، قلبی عروقی و موقعیت های پاتولوژیک دیگر است.(1)مقاومت انسولین ، چاقی شکمی ، دیس لیپیدمی ، و افزایش فشار خون همگی از فاکتورهای خطر بیماری قلبی در بالغین هستند. همه این شرایط بعنوان سندرم متابولیک ، سندرم مقاومت به انسولین ، یا سندرم X شناخته شده است. سندرم متابولیک با افزایش مرگ ومیرناشی از بیماری کرونر قلب و دیابت ارتباط دارد. همچنین ، شیوع افزایش چاقی ، باعث افزایش شیوع سندرم متابولیک می شود.

بسیاری از علل سندرم با فاکتورهای شیوه زندگی ، شامل کنترل وزن ، رژیم غذایی ، و فعالیت فیزیکی ارتباط دارد. (2)




- وزن اضافی در محدوده شکم ( چاقی شکمی ).گاهی به نام چاقی سیبی شکل نامیده می شود.

- مقاومت انسولین ، که بدن نمیتواند انسولین را بطور مؤثر مصرف نماید. انسولین به تنظیم مقدار قند در بدن کمک می کند.

انسولین به ورود قند به داخل سلول کمک می کند ، اگر مقاومت انسولین وجود داشته باشد بدن به انسولین پاسخ نداده ،در نتیجه بدن مقدار بیشتر و بیشتری انسولین تولید می کند .مقدار انسولین و قند خون بالا می رود که روی عملکرد کلیه وافزایش سطح چربی و تری گلیسرید مؤثر است.(3)

اکثر بیماران مبتلا به بیماران متابولیک نیاز به کاهش وزن بدن دارند. انواع چربیها و کربوهیدراتها از اجزاء مهم رژیم مؤثر در سندرم هستند.اسیدهای چرب ترانس تا آنجا که ممکن است باید حذف شود و اسیدهای چرب اشباع باید به حداقل برسد. کربوهیدراتها بهتر است بصورت تصفیه نشده و غیر پروسه شده با تاکید بر مصرف فیبرواندیس گلیسمیک پایین وکاهش شکر افزوده شده باشند . اسیدهای چرب با یک پیوند دوگانه بهترین جایگزین برای اسیدهای چرب اشباع وکربوهیدراتهای تصفیه شده با محدودیت انرژی وچربی کل باشند . ریز مغذی هایی که برای سندرم متابولیک مفید هستند شامل ویتامین D ، کلسیم ، منیزیم ، و پتاسیم موجود در منابع غذایی هستند. از مصرف کلرید سدیم اضافی باید اجتناب ورزید .




- چاقی شکمی ( تعریف شده با دور کمر با مقادیر مشخص )



- افزایش تری گلیسرید :> 150 میلی گرم در دسی لیتر (1.7 mmol/L) ، یا تحت درمان بیماری چربی غیر نرمال .
: <40 mg/dL(1.03mmol/L)در مردان ، <50 mg/dL (1.29mmol/L) در زنان ، یا تحت درمان برای چربی غیر نرمال .

: فشار سیستولیک بالای 130 یا فشار دیاستولیک بالای 85 ، یا تحت درمان افزایش فشار خون تشخیص داده شده .

- قند خون پلاسمای بالا ی 100 (5.6 mmol/L)یا با دیابت نوع 2 با تشخیص قبلی .

اگر BMI>30 kg/m2 ، چاقی شکمی می تواند وجود داشته باشد و نیازی به سنجش دور کمر نیست .






تحقیقات احیر نشان داده که استرس می تواند یک عامل ابتلا به سندرم متابولیک باشد ، که البته میتواند بعلت بهم ریختن تعادل هورمونها می باشد. بالا رفتن قند خون وسطوح انسولین که باعث اثرات روی بافت چربی می شود ، و در نهایت تاثیر روی بافت چربی احشایی ، مقاومت انسولینی ، اختلالات چربی ، و فشار خون با تاثیر روی استخوان ( بعلت باز گردش پایین ) و استئو پروز شود.




چاقی شکمی یک ویژگی سندرم است ، ارتباط شیوع سندرم با دور کمر و افزایش بافت چربی را نشان می دهد.بهر صورت ، علی رغم اهمیت چاقی ، بیماران با وزن نرمال نیز ممکن است مقاومت به انسولین و ابتلا به سندرم داشته باشد.




زندگی بی تحرک یک عامل بیماری قلبی عروقی و مرگ و میر است .بسیاری از موارد سندرم متابولیک با شیوه زندگی نشسته ارتباط دارد که شامل افزایش بافت چربی (غالبا شکمی ) ، کاهش کلسترول HDL ، روند افزایشی تری گلیسرید ، فشار خون ، و گلوکز می باشد. در مقایسه بین افرادی که 1 ساعت در روز از تلویزیون یا ویدئو یا کامپیوتر استفاده می کنند و آنهایی که 4 ساعت در روز استفاده می کنند خطر ابتلا به سندرم نصف می شود.




متابولیک سندرم در 44% جمعیت بالای 50 سال در آمریکا دیده می شود. با توجه به دموگرافیک ، درصد زنان مبتلا به سندرم بالاتر از مردان است. وابستگی سن به شیوع سندرم در اغلب جمعیت های جهان دیده می شود .




جمعیت بزرگی از افراد مبتلا به دیابت نوع 2 یا اختلال تحمل گلوکز (حدود 75% ) سندرم متابولیک دارند. شیوع این سندرم در این افراد نسبت به افراد مبتلا به بیماری فلبی – عروقی بالاتر است.




تقریبا شیوع سندرم متابولیک در بیماران مبتلا به بیماری عروق کرونری قلبی 50% است ، با یک شیوع 37% در افرادیکه پیش زمینه شیوع بیماری بخصوص در زنان را دارند (سن 45 سال) .با احیا بیماری قلبی و تغییر شیوه زندگی (مانند :تغذیه ، فعالیت فیزیکی ، کاهش وزن ، و برخی موارد دیگر از جمله داروها ) می توان شیوع سندرم را کاهش دهد.




اختلالات لیپو دیستروفی به طور معمول با سندرم متابولیک ارتباط دارد .این مشکل باعث افزایش مقاومت انسولینی شده واحتمال سندرم متابولیک را نیز افزایش می دهد.




این بیماران بعلت نوع شیوه زندگی ( زندگی نشسته ، عادات غذایی ضعیف ، محدودیت مراقبت ، اثرات داروهای مصرفی ) مستعد ابتلا به سندرم هستند. 32% افراد مبتلا به شیزوفرنی مستعد ابتلا به سندرم متابولیک هستند که در زنان بالاتر از مردان است.




یافته های جدیدی در رابطه با بیماریهای روماتوئیدی و سندرم متابولیک وجود دارد.




- قند خون ناشتای بالا – دیابت ملیتوس نوع 2 یا عدم تحمل گلوکز یا مقاومت انسولینی .

- فشار خون بالا

- چاقی شکمی ( چاقی سیبی شکل یا همان چاقی مخصوص آقایان ) ، اضافه وزن همراه با ذخیره چربی در شکم .

- کاهش HDL کلسترول

- افزایش تری گلیسرید.




استراتژی های متعددی در ارتباط با جلوگیری از سندرم متابولیک وجود دارد. از جمله افزایش فعالیت فیزیکی ( مثلا 30 دقیقه پیاده روی روزانه ) ، وکاهش کالری رژیم می توان نام برد.(3)



- خوردن رژیم کم چرب ، غنی از میوه و سبزی و محصولات غلات کامل.

- داشتن ورزش منظم روزانه

- کاهش وزن بدن (BMI کمتر از 25 )

- کنترل قند و فشار خون .

- عدم سیگار کشیدن.

- حداقل 2 بار درهفته مصرف ماهی و ترجیحا روغن ماهی.




اولین شیوه درمانی ،تغییر شیوه زندگی ( استفاده از راهنمای رژیمی و فعالیت فیزیکی ) میباشد.



- کاهش وزن .هدف اصلی کاهش بین 7-10% وزن رایج شخص است.بطور معمول نیاز به خوردن 500-1000 کیلو کالری در روز کمتر از نیاز دارد.

- 30 دقیقه ورزش متوسط ،مانند پیاده روی ، 5-7 روز در هفته .

- کاهش کلسترول با کاهش وزن وورزش و داروهای کاهنده کلسترول اگر نیاز بود.

- کاهش فشار خون با کاهش وزن وورزش و داروهای کاهنده کلسترول اگر نیاز بود.

اگر بعد از 3-6 ماه هنوز فاکتور های خطر وجود دارند ، دارودرمانی باید فورا اجرا گردد. بطور معمول ، اشخاص مبتلا به سندرم ،بطورجداگانه تحت درمان قرار می گیرند . برای درمان فشار خون دارو های ادرار آور و ممانعت کننده های ACE بکار می برند .داروهای کلسترول جهت کاهش سطوح LDL و تری گلیسرید بکار می رود ، که اگر این دو پائین بیایند HDL بالا می رود و بالعکس. کاربرد داروهای کاهش مقاومت انسولینی مثل متفورمین و تیازولیدونها برای درمان اختلال قند خون بکار می رود .

تحقیقات نشان داده است که کاهش کربوهیدرات رژیم درکاهش خطر ابتلا به سندرم متابولیک بیشتر از کاهش چربی رژیم مؤثر است.(1)
منبع:مجله پزشکی مادر