نقش بیوتکنولوژی در گیاهان دارویی

نقش بيوتکنولوژي در گياهان داروئي



فرج الله شهرياري


عضو هيئت علمي دانشکده کشاورزي دانشگاه فردوسي- گروه بيوتکنولوژي و بهنژادي گياهي


 


خلاصه


امروزه در اکثر نقاط جهان گياهان داروئي را به عنوان مهمترين منبع داروئي نجات دهنده جان بشر مي شناسند و به ارزش انها واقف مي باشند.در ارتباط با گياهان داروئي سه مقوله بسيار مهم يعني انتخاب، تکثير و حفظ ژنوتيپ هاي مهم از اهميت ويژه اي برخوردار مي باشند که بيوتکنولوژي به عنوان يک ابزار در اين راستا بکار گرفته مي شود. استفاده از تکنيک کشت بافت و باززائي گياهان داروئي در محيط درون شيشه اي(In Vitro-Regeneration) به عنوان يکي از اين ابزارها توانسته است گياهان داروئي با اهميت و با کيفيت را در حد گسترده اي تکثير نمايد که ميزان تکثير در مقايسه با متدهاي سنتي تکثير رويشي فوق العاده بالا ميباشد. از ديگر مزاياي اين نوع تکثير مي توان به توليد گياهان عاري از هرگونه عوامل بيماريزا اشاره نمود.


روش نگهداري طولاني مدت از طريق منجمد کردن مواد گياهي در درجه حرارتهاي بسيار پائين (Cryopreservation) که به کمک ازت مايع صورت ميگيرد فرصت بسيار خوبي را براي نگهداري گياهان داروئي در حال انقراض فراهم آورده است. در اين سيستم بافت هاي مختلفي نظير بافت مريستمي پرچم و دانه گرده جنين کالوس و حتي پروتوپلاست قابل نگهداري مي باشد. در تحت اين شرايط از تقسيم سلولي و فرايندهاي متابوليکي و بيوشيميائي جلوگيري مي گردد وليکن بعدها امکان باززائي گياه کامل از اين بافت ها وجود خواهد داشت.


توليد متابوليت هاي ثانويه که يکي از مهمترين منابع داروئي در گياهان به شمار مي آيند از طريق سوسپانسيون کشت سلولي امکان پذير ميباشد. امروزه با استفاده از بيوتکنولوژي گياهي امکان توليد تجاري متابوليت هاي ثانويه بصورت راکتورها فراهم گرديده است


ترانسفورماسيون گياهي در بيوتکنولوژي که از آن به عنوان مهندسي ژنتيک ياد مي گردد ابزار قدرتمندي را جهت تسريع در توليد متابوليت هاي ثانويه جديد در اختيار بشر قرار داده است. استفاده از اگروباکتريوم ريزوجنز که موجب القاء ريشه موئين ميگردد از جمله اين قبيل تلاشها ميباشد. در اين بررسي سعي گرديده که کاربردهاي بيوتکنولوژي در گياهان داروئي که عمدتا با هدف تسريع در توليد متابوليت هاي ثانويه صورت ميگيرد به بحث گذاشته شود.


واژه هاي کليدي: بيورآکتورها- ترانسفورماسيون ژنتيکي- باززائي- متابوليتهاي ثانويه