حکیم معروف به (حدود سال ۳۱۹ تا حدود ۳۹۷ هجری خورشیدی) شاعر حماسه‌سرای ایرانی و گویندهٔ شاهنامهٔ فردوسی است که در ناحیه توس خراسان به دنیا آمد و همانجا درگذشت و به خاک سپرده شد. این مقاله به معرفی ساخته شده در ایران و جهان می‌پردازد.

[ویرایش] باغ نگارستان

این مجسمه ساخته لرنزی، استاد مجسمه ساز معروف فرانسوی است. در سال ۱۳۱۳ خورشیدی، پیش از برگزاری کنگره بین‌المللی فردوسی، حدود ۴۱۰ دانشجوی ایرانی مقیم فرانسه هر کدام مبلغی حدود ۲۰ تا ۱۰۰ فرانک اهدا کردند و مبلغ پازنزده هزار فرانک گردآوری کردند و از لرنزی خواستند تا مجسمه فردوسی را بسازد. با وجود کم بودن مبلغ، اما لرنزی پس از آگاهی از نیت دانشجویان این کار را تقبل کرد. دکتر «ابراهیم چهرآزی»، متخصص اعصاب و روان و نماینده دانشجویان که قصد داشتند به هر نحو در کنگره بین‌المللی فردوسی همکاری کنند، به درخواست لرنزی، مجسمه‌ساز، شعرهای فردوسی را برای او خواند تا این استاد بتواند با الهام از اشعار حماسی فردوسی تصویری از چهره او را طراحی کند. چهره این مجسمه متفاوت از چهره فردوسی در مجسمه‌های ساخته شده در ایران توسط اساتیدی نظیر ابوالحسن صدیقی است که علت آن برداشت استاد فرانسوی از فردوسی است. این مجسمه در محوطه باغ نگارستان نصب شد. دکتر باستانی پاریزی نیز در کتاب «شاهنامه آخرش خوش است» از صفحه ۳۵۶ تا ۳۸۰ فهرست اسامی آن ۴۱۰ دانشجو را به همراه شرح فعالیت‌شان در ساخت مجسمه، آورده‌است. محوطه اطراف مجسمه فردوسی به گل گشت فردوسی معروف بوده است.

[ویرایش] دانشکده ادبیات دانشگاه تهران

این مجسمه توسط پارسیان هند به ایران اهدا شد که در تاریخ ۱۰ مهر ۱۳۲۴ در میدان فردوسی نصب شد و تا قبل از نصب مجسمه جدید فردوسی ساخته ابوالحسن صدیقی در این میدان قرار داشت. اما پس از نصب مجسمه جدید در این میدان در ۱۳۳۸، این مجسمه به دانشکده ادبیات دانشگاه تهران منتقل شد و هنوز نیز در آنجا قرار دارد.

[ویرایش] میدان فردوسی تهران

مجسمه‌ای از جنس سنگ مرمر کارارا به ارتفاع سه متر که توسط استاد ابوالحسن صدیقی در سال ساخته شد و کار نصب آن در میدان فردوسی تهران را فرزندش فریدون صدیقی انجام داد. مجسمه در ۱۷ خرداد ۱۳۳۸ طی مراسمی در میدان نصب شد. این مجسمه در دوران پس از ساخت دچار آسیب‌های متعدد شده از جمله شکسته شدن انگشت مجسمه در نتیجه آویزان کردن پوستر و سپس چسباندن آن با چسب بدون رعایت نکات علمی مرمت، ترک برداشتن مجسمه در نتیجه گرما و سرما، پوشاندن آن با لایه کنیتکس و رنگ کردن آن.

[ویرایش] آرامگاه فردوسی

مجسمه‌ای از جنس سنگ مرمر کارارا به ارتفاع ۱۸۵ سانتی متر ساخته استاد ابوالحسن صدیقی در سال ۱۳۴۸ که در آرامگاه فردوسی واقع در توس نصب شده‌است.

[ویرایش] دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی

مجسمه‌ای از جنس بتون مسلح به ارتفا ۲ متر و ۲۰ سانت و قاعده یک متر که طی سه ماه توسط علی رجبی مقدم با الهام از مجسمه فردوسی در آرامگاه وی در توس ساخته شده‌است. این مجسمه با همت فرهنگ سرای فردوسی، به مدیریت وقت دکتر محمد جعفر یاحقی استاد دانشگاه فردوسی در تاریخ ۲۵ شهریور ۱۳۸۵ در محوطه دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد نصب است.

[ویرایش] کتابخانه ملی ساختمان جدید

مجسمه‌ای از جنس برنز به ارتفاع هفت و نیم متر ساخته رضا امیر یاراحمدی که در محل ساختمان جدید کتابخانه ملی نصب شده‌است. پیشنهاد ساخت این مجسمه را خود یاراحمدی به مسئولان داده‌است و علت انتخاب فردوسی به دلیل اهمیت وی در محافظت زبان فارسی از آلایش به زبانهای دیگر بوده‌است. از ویژگیهای این مجسمه حالت آن است که اولاً، فردوسی دست روی پیشانی برده و سایبان چشم گرفته و افق ادب پارسی که در آن دوران به باد می‌رفت را نظاره می‌کند که توانست آن را حفظ کند. نکته دوم، بادی است که در لباس او افتاده‌است و وضعیت دوران وی را نشان می‌دهد و علامت تخریب و ویرانگری است. من توفانی را نشان داده‌ام که در اوراق کتاب هم افتاده‌است و می‌خواسته آن را ورق ورق و نابود کند. ریخته گری این مجسمه در باکو و توسط نسیم عیسی اف انجام شده‌است. عیسی اف، تنها ریخته گری کار را انجام داده‌است و در هیچ یکی از مراحل ساخت و حتی قالب گیری حضور نداشته‌است. یاراحمدی علت ریخته گری مجسمه در باکو را نبود امکانات در ایران و در جایی دیگر ارزان تر تمام شدند پروژه عنوان کرد و توضیح داد این کار که در نهایت با ۸۵ میلیون تومان تمام شده‌است، در ایران حداقل ۳ برابر این قیمت هزینه بر می‌داشت.

[ویرایش] کتابخانه ملی ساختمان قدیم

مجسمه‌ای ساخته استاد ابوالحسن صدیقی که به کتابخانهٔ ملی ایران هدیه داده بود و در گذشته در تالار ورودی کتابخانه (ساختمان قدیم) در خیابان سی تیر قرار داشت. با جابجایی ساختمان ظاهراً به طاقچه‌ای در پشت قفسه‌ها منتقل شده و دیگر در تالار ورودی جای ندارد.

[ویرایش] کاخ نیاوران

مجسمه‌ای ساخته علی قهاری کرمانی که در محوطه کاخ نیاوران تهران قرار دارد.

[ویرایش] اهواز

مجسمه‌ای سه متری به وزن هفت تن ساخته عبدالعلی قسّامی که وضعیت خرید آن توسط شهرداری اهواز هنوز مشخص نیست.

[ویرایش] مسجد سلیمان

[ویرایش] مقر یونسکو پاریس

بنا بر توافق بناست دو مجسمه از فردوسی و ابن سینا در محوطه یونسکو در پاریس نصب شوند. طراحی دو مجسمه را اسفندیار ایمان زاده انجام داده اما ابعاد آنها مشخص نشده‌است.

[ویرایش] رم، ایتالیا

مجسمه‌ای از جنس سنگ ساخته ابوالحسن صدیقی که در سال ۱۹۵۸ طی یک مراسم رسمی در پارک ویلا بورگزه (Villa borghese) در شهر رم ایتالیا نصب شده‌است. گوستینوس آمبروزی مجسمه‌ساز ایتالیایی با دیدن این مجسمه چنان تحت تاثیر قرار گرفت که در دفتر یادبود نوشت: “دنیا بداند، من خالق مجسمهٔ فردوسی را میکل آنژ ثانی شرق شناختم. میکل آنژ بار دیگر در مشرق زمین متولد شده‌است”.

[ویرایش] فریش هافن، آلمان

مجسمه‌ای که به همت بنیاد فردوسی و با هماهنگی شهرداری شهر فریش هافن آلمان در میدانی که به نام فردوسی نامگذاری شده نصب شود. ساخت این مجسمه به عهده استاد ایمان زاده‌است و هزینه آن را بنیاد فردوسی و سفارت ایران در آلمان تأمین خواهد کرد.

[ویرایش] دوشنبه، تاجیکستان

مجسمه‌ای از فردوسی در شهر دوشنبه تاجیکستان وجود دارد که تاجیکها پس از فروپاشی شوروی آن را جایگزین مجسمه لنین کرده‌اند.

[ویرایش] سایر مجسمه‌ها

از فردوسی مجسمه‌های دیگری نیز ساخته شده‌است از جمله مجسمه ساخته رضا نیک سیرت و مجسمه‌های فردوسی ساخته استاد صدیقی که از بین رفته‌اند.

[ویرایش] منابع