پاسخ به:پرسش و پاسخ مهدوی
چهارشنبه 29 بهمن 1393 2:04 AM
» فقه شيعه به دو دورهء حضور و غيبت امام(ع) تقسيم مي شود، در دوره حضور امام(ع)، احكام فقهي، به لحاظ حضور امام(ع) كه فهم او از دين كامل است و مطلق و مقيد و ... و سنت رسول الله(ص) را خوب مي شناسد، از قرآن و سنت اخذ مي شد، اما در دوران غيبت، به لحاظ اينكه همه موارد احكام فقهي را نمي شود مستقيماً از قرآن و سنت گرفت، اصول فقهي خاصي در فقه شيعه مقرر شد، به نام اصول عمليه كه فقيه جامع الشرايط با توجه به اصول القاء شده از طرف امامان شيعه(ع) با تحليل و استدلالهاي عقلي در چارچوب قرآن و سنت پيامبر اكرم(ص) احكام شرعي را بدست مي آورند.
البته امامان(ع) در زمان حضور نيز پيوسته به ايجاد زمينهء تفكر و استدلال در بين شيعيان پرداخته و آنان را تشويق به تحليل و استدلال عقلي مي كردند و وظيفهء خود را بيان اصول و قواعد كلي دانسته و تفريع و استنتاج جزئي را به عهده فقها مي گذاشتند، لذا برخي فقها مانند ابن براج (م/481) و سلار بن عبدالعزيز ديلمي(م/ 488) و ... تقسيم بندي ها و تحولات شگرفي در فقه ايجاد كردند كه مورد قبول و پيروي فقهاي ديگر شد، به طوري كه آنچه ما امروز به نام فقه شيعه مي شناسيم، ادوار مختلفي را پشت سر گذاشته كه به وسيلهء فقهاي نامي شيعه سازمان يافته و تكميل شده است. اينك ما نيز فقها را به دو قسمت
1) فقهاي دوران غيبت كبري و
2) فقهاي دوران بعد از غيبت كبري تقسيم مي كنيم و برخي از آنان را نام مي بريم.
1. علي بن بابويه قمي (م/ 329) مورد عنايت خاصه حضرت ولي عصر(عج) بوده و نامه اي نيز از حضرت توسط حسين بن روح نوبختي به او نوشته شد(رجال نجاشي/261) البته قبل از علي بن بابويه قمي مي توان به علي بن ابراهيم قمي (م/ 308) و محمد بن يعقوب كليني و مشايخ فراوان اشاره كرد منتهي جنبه هاي حديثي آنان بيشتر است و غلبه بر جنبه هاي فقهي آنان دارد.
2. محمد بن مسعود عياشي (م/320).
3. ابن ابي عقيل عماني (م/329).
4. ابن جنيد اسكافي (م/381).
5. شيخ مفيد (م/413) كه امام زمان(عج) توقيع شريفي به ايشان دارد و در وصف ايشان فرموده اند: «لاصوت الناعي بفقدك ان هو يوم علي آل رسول عظيما»؛ (وسائل الشيعه، ج 20، ص 3؛ المزار شيخ مفيد، ص 11).
6. سيد مرتضي (م/ 436) كه ـ در عالم رؤيا ـ از طرف امام علي(ع) لقب علم الهدي يافت (روضات الجنات، ص 575) اين شش نفر فقهايي هستند كه زمان غيبت كبري را درك كرده و داراي ويژگي هاي برجسته اي بودند و مردم در مسايل فقهي و ديني به اينان رجوع مي كردند.
1. شيخ طوسي (م/460).
2. ابن براج (م/481).
3. شيخ ابوالصلاح حلبي (م/447).
4. سلار ديلمي (م/463).
5. ابن زهره سيد ابوالمكارم (م/585).
6. ابن ادريس (م/598).
7. سيد شمس الدين موسوي (م/598 يا 630).
8. ابن حمزه طوسي (م/585).
9. ابوالقاسم جعفر سعيد حلي (محقق حلي) (م/676).
10. يحيي بن سعيد (م/690).
11. علامه حلي حسن بن يوسف (م/726).
12. سيد عميد حسين (م/754).
13. فخرالمحققين محمد بن حسن بن يوسف (م/771).
14. شهيد اول محمد بن مكي (م/784).
15. مقداد سيوري (م/826).
16. محقق ثاني علي بن عبدالعالي كركي (م/940).
17. شهيد دوم زيدالدين علي بن احمد (م/966).
18. شيخ حسن عبدالصمد پدر شيخ بهايي (م/984).
19. مقدس اردبيلي (م/993).
20. سيد محمد عاملي (م/ 1009).
21. ملاعبدالله شوشتري (م/1101)، استاد شيخ بهايي.
22. شيخ بهايي (م/1031).
23. علامه مجلسي اول (م/1070).
24. وحيد بهبهاني (م/1205).
25. سيد حسين خوانساري (م/1099).
26. آقا جمال خوانساري (م/ 1125).
27. سيد محمد مهدي بحرالعلوم (م/ 1212).
28. شيخ جعفر كاشف الغطا (م/1228).
29. شيخ محمد حسن صاحب جواهر (م/1266).
30. شيخ مرتضي انصاري (م/1281).
31. ميرزاي شيرازي (م/1312).
32. آخوند خراساني (م/1329).
33. ميرزاي دوم محمد تقي شيرازي (م/1338).
34. سيد كاظم طباطبايي يزدي (م/1337).
35. آيت الله اصفهاني، نائيني، حائري بنيان گذار حوزه علميه قم سالهاي 1338 تا 1365 هجري قمري.
36. سيد ابوالحسن اصفهاني (م/1365).
37. حاج آقا حسين قمي طباطبايي (م/1366).
38. آيت الله خوانساري سيد محمد تقي (م/1371).
39. سيد محمد حجت كوه كمره اي (م/1372).
40. آيت الله بروجردي (م/1380).
41. سيد محسن حكيم (م/1390).
42. سيد احمد خوانساري (م/1405).
43. آيت الله خويي (ره) (م/1413).
44. امام خميني(ره) (م/1409).
البته در بسياري از زمانها دو يا چند فقيه در يك زمان بودند منتهي گاهي دو فقيه در يك شهر يا كشور بودند گاهي در دو كشور مثل عراق و ايران.
-الكني و الالقاب، شيخ عباس قمي.
-روضات الجنات مرحوم خوانساري.
-رياض العلما ميرزا عبدالله افندي.
-تاريخ فقه وفقها گرجي.
-فقهاي نامدار شيعه عقيقي بخشايشي.
-ادوار فقه ابراهيم خباتي.
-تكملة امل آمل، سيد حسن صدر.
-اعيان الشيعه مرحوم سيد محسن امين.