دام الهى در تنگه چهار زبر

در حالى که عراق با بازپس گیرى اغلب مناطقى که طى سال هاى گذشته از دست داده بود مى رفت تا با اقدامات بعدى صحنه نبرد را بیش از پیش به نفع خود تغییر دهد، پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شوراى امنیت سازمان ملل از سوى ایران در تاریخ
۲۷/۴/۱۳۶۷موجب گردید ارتش عراق در اقدامى شتاب زده، منطقه خوزستان را بار دیگر مورد هجوم گسترده قرار داده و تا جاده اهواز - خرمشهر پیشروى کند و خرمشهر را نیز در معرض تهدید قرار دهد. این تهاجم عراق - که دو بار دیگر نیز تکرار شد - با مقاومت شدید سپاهیان اسلام خنثى و ارتش عراق تا مرز، عقب رانده شد. به این ترتیب، دشمن در حالى که از تصرف خوزستان ناامید شده بود، تهاجم دیگرى را در تاریخ ۳/۵/۱۳۶۷ از طریق مرکز کرمانشاه و با به کارگیرى نیروهاى سازمان مجاهدین خلق (منافقین) آغاز نموده و در حالى که اغلب یگان هاى ایران در جبهه جنوب مستقر بودند، تا تنگه چهار زبر (بین اسلام آباد و کرمانشاه) پیشروى کرد. در پى حرکت دشمن، قواى خودى به سرعت وارد عمل شده و با انجام عملیات موسوم به مرصاد به مقابله با منافقین برخاستند.
هدف
انهدام عناصر ضد انقلاب (منافقین)
استعداد دشمن
منافقین، حدود ۳۰ تیپ رزمى جهت تهاجم خود به خاک ایران تشکیل داده بودند. هر تیپ ۱۷۰ نفر نیروى رزمى (۲۰ زن و ۱۵۰ مرد) در اختیار داشت که به همراه نیروهاى پشتیبانى به ۲۸۰ نفر مى رسید و داراى دو گردان پیاده، یک گردان تانک، یک گردان ادوات و یک گردان ارکان و پشتیبانى رزم بود.
تعداد کل نیروى رزمنده حدود ۵۲۰۰ نفر و نیروى در صحنه به حدود ۷۰۰۰ نفر مى رسید.
تجهیزات منافقین نیز عبارت بود از:
۱۲۰ تانک سبک کاسکا و پل برزیلى، ۴۰ نفربر PMP ۳۰،توپ ۱۲۲ میلى مترى، حدود ۲۴۰ خمپاره ، ۱۰۰۰ آرپى جى هفت، ۷۰۰ تیربار، ۲۰ توپ ۱۰۶ میلى مترى، ۶۰ مسلسل دوشکا و حدود ۱۰۰۰ خودرو.
سازمان رزم خودى
قرارگاه مرکزى خاتم الانبیا (ص)
قرارگاه نجف
لشکر ۶ پاسداران به استعداد ۷ گردان
لشکر ۳۲ انصار الحسین(ع) به استعداد ۷ گردان
لشکر ۵۷ اباالفضل(ع) به استعداد ۲ گردان
لشکر ۱۵۵ ویژه شهدا به استعداد ۳ گردان
لشکر ۹ بدر به استعداد ۶ گردان
تیپ مستقل ۱۲ قائم(عج) به استعداد ۳ گردان
تیپ مستقل ۷۵ ظفر به استعداد ۱ گردان
تیپ مستقل ۶۶ ولى امر(عج) به استعداد ۳ گردان
تیپ مستقل ۳۶ انصار المهدى به استعداد ۳ گردان
معاونت فرهنگى قرارگاه نجف به استعداد ۱ گردان
کمیته انقلاب اسلامى به استعداد ۲ گردان
قرارگاه مقدم نیروى زمینى سپاه
لشکر ۲۷ محمد رسول الله(ص) به استعداد ۴ گردان
لشکر ۱۷ على بن ابیطالب(ع) به استعداد ۱ گردان
لشکر ۳۳ المهدى(عج) به استعداد ۱ گردان
لشکر ۷۱ روح الله به استعداد ۳ گردان
سپاه ناحیه لرستان به استعداد ۲ گردان
قرارگاه سپاه هشتم
لشکر ۵ نصر به استعداد ۲ گردان
تیپ مستقل ۲۹ نبى اکرم (ص) به استعداد ۴ گردان
تیپ مستقل ۵۹ مسلم بن عقیل به استعداد ۱ گردان
قرارگاه رمضان به استعداد ۱ گردان
نیروهاى کرند و اسلام آباد به استعداد ۱ گردان
عناصرى از لشکر ۲۱ امام رضا(ع) و ارتش
شرح عملیات
پذیرش قطعنامه،۵۹۸ از سوى ایران، عراق را در بن بست سیاسى و نظامى قرار داد، و بر گروه ها و عناصر اپوزیسیون نیز شوک شدیدى وارد ساخت.
در این میان، منافقین تنها گروهى که همه حیثیت و هستى خود را در گرو جنگ نهاده بودند، براى خروج از بن بست، توطئه اى که ماموریت اجراى آن را به عهده داشتند را به مرحله اجرا در آوردند.
آنان در تحلیل هاى درون گروهى خویش، امکان قبول آتش بس از سوى ایران را ناممکن دانسته و باور داشتند که جمهورى اسلامى زمانى قطعنامه را مى پذیرد که از جنبه هاى سیاسى، نظامى و اقتصادى به بن بست کامل رسیده باشد و تحت چنین شرایطى سقوط حتمى، و قدرت به سازمان منتقل خواهد شد. بنابراین فرصت پیش آمده را زمان مناسبى دانسته و على رغم آن که طرح حمله به ایران براى سالگرد جنگ تدارک دیده شده بود، زمان آن دو ماه به جلو انداخته شد. عراق با حمایت و پشتیبانى تسلیحاتى و هوایى از منافقین، نیروهاى خود را از انجام دخالت مستقیم در ورود به عمق خاک ایران برحذر داشت و ابتدا براى کاستن از حجم نیروهاى خودى در غرب، اقدام به تک وسیعى در خرمشهر نمود وسپس با هجوم و آتش سنگین در منطقه سرپل و صالح آباد، این مناطق را تصرف کرده و راه ورود منافقین به داخل را هموار ساخت، عراق هم چنین، پس از ورود منافقین به داخل، جهت پشتیبانى در چندین نوبت، اقدام به بمباران هوایى خطوط و نیروهاى ایرانى کرد و هلیکوپترهاى نیروبر عراق نیز، مرتبا به پشتیبانى منافقین مشغول بودند.
هدف منافقین از حمله در عمق خاک ایران، با چندین تانک برزیلى دجله (داراى چرخ هاى لاستیکى و سرعتى معادل ۱۲۰ کیلومتر در ساعت)، تسخیر چندین شهر و در آخر رسیدن به تهران و بدست گرفتن قدرت بود، بر طبق زمانبندى، نیروها بایستى ساعت ۶ بعد از ظهر روز دوشنبه ۳ مرداد به کرند و ساعت ۸ شب به اسلام آباد و ۱۰ شب به کرمانشاه رسیده و در این شهر، دولت خویش را اعلام نمایند. اگر چه در ساعت هاى مقرر به کرند و اسلام آباد رسیدند، اما در مسیر اسلام آباد - کرمانشاه و گردنه حسن آباد، از پیشروى آن ها جلوگیرى شد.
در این عملیات (فروغ جاویدان) منافقین با ۲۵ تیپ ( هر تیپ ۲۰۰ نفر) شرکت داشتند و بدین ترتیب مجموعا بین ۴ تا۵ هزار نیروى عملیاتى وارد ایران شدند. مقارن ساعت۳۰/۱۴ در تاریخ
۳/۵/۶۷منافقین و ارتش عراق عملیات مشترک خود را با هجوم زمینى از طریق سرپل ذهاب و هلى برد از جنوب گردنه پاتاق (نزدیکى سرپل ذهاب) آغاز و به طرف شهر کرند غرب پیشروى کردند و حدود ساعت ۳۰:۱۸ اولین تانک هاى عراقى با آرم منافقین وارد شهر شدند و پس از تصرف شهر به طرف اسلام آباد غرب پیشروى کرده، به محض رسیدن به مدخل شهر، اقدام به قطع برق و ارتباط مخابراتى و هم چنین تیراندازى و آشفته نمودن اوضاع کردند. تعدادى از نیروهاى سپاه و مردم با آنان درگیر شدند که به علت عدم انسجام نیروها و آمیختگى منافقین با مردم، اوضاع از کنترل نیروهاى نظامى خارج، و شهر به تصرف آن ها در آمد. سپس با استفاده از تعداد زیادى تانک دجله و خودرو نیروهاى پیاده به طرف کرمانشاه عزیمت کردند که در منطقه حسن آباد (۲۰ کیلومترى اسلام آباد) به دلیل سازماندهى جدید رزمندگان ایرانى و جمع آورى نیرو، منافقین زمین گیر شدند. نیروهاى خودى در فاصله ۲۰۰ مترى آنان در ارتفاعات چهارزبر ضمن تشکیل خط پدافندى با آنان درگیر شده، و بعد از ظهر ۴ مرداد با محاصره شهر اسلام آباد، به منظور انسداد عقبه و راه فرار، سه راه اسلام آباد - کرند را قطع، و آن ها را محاصره کردند. نیروهاى اسلام در روز ۵ مرداد عملیات مرصاد را با رمز یا على بن ابى طالب (ع) آغاز نمودند و طى چندین ساعت، صدها تن از منافقین را به هلاکت رسانده، و مابقى را به فرار وا داشتند. در این عملیات، رزمندگان اسلام از قسمت سه راهى اهواز (پشت پمپ بنزین اسلام آباد) دشمن را دور زدند و تلفات زیادى به منافقین وارد کردند. در این عملیات بیش از ۲۵۰۰ تن از منافقین به هلاکت رسیدند و بیش از چهارصد دستگاه خودرو، نفربر و تانک آنان منهدم شد.
نتایج عملیات
- عقب راندن دشمن از خاک ایران اسلامى
- به هلاکت رساندن حدود ۲۰۰۰ نفر و به اسارت درآوردن ۲۵۰ نفر از نیروهاى دشمن.
عملیات مرصاد تجلى مقاومت مردمى
« مردم مسلمان ایران! شب گذشته فرزندان مجاهد شما در ادامه عملیات غرورانگیز فروغ جاویدان موفق شدند شهر اسلام آباد را آزاد کنند و ضربات سنگینى بر پاسداران و بسیجیان وارد آورند. این عملیات تا رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده ادامه خواهد یافت. »
این جمله پیام رادیو منافق است که در عملیات فروغ جاویدان به کرات از رادیو پخش مى شد.
منافقین با تصور اینکه پذیرش قطعنامه ۵۹۸ توسط جمهورى اسلامى ایران ناشى از جدایى ملت از انقلاب و امام است، در ساعت ۱۴ و ۳۰ دقیقه روز سوم مردادماه سال ۱۳۶۷ از گردنه پاتاق سرپل ذهاب این عملیات را آغاز کردند. منافقین با جمع آورى ضدانقلابیون سرخورده از کشورهاى مختلف اروپایى نیروى به استعداد۴هزار نفر و با بهره گیرى از جنگ افزارهاى اهدایى صدام با هدف پیشروى تا فتح تهران تهاجم خود را از جبهه هاى غرب کشور در منطقه قصرشیرین و سرپل ذهاب آغاز کردند. در این عملیات سرکرده گروهک منافقین که بر یک خودروى ضدگلوله سوار بود دستور اعدام دسته جمعى گروه هاى مقاومت مردمى را داد و در تکمیل جنایات خود مزارع کشاورزى مردم را نیز به آتش کشید. در مقابل رزمندگان اسلام و نیروهاى مردمى در پنجم مردادماه ۱۳۶۷ با رمز مبارک یاعلى(ع) در تنگه حسن آباد که پس از اجراى عملیات مرصاد به همین نام معروف گردید مسیر پیشروى منافقین و مزدوران بعثى را سد کردند و ضربات شدیدى را بر آنها وارد نمودند. در این عملیات بخش اعظم امکانات و نیروى انسانى منافقین تار و مار گردید.
سردار سرتیپ پاسدار اسدالله ناصح فرمانده وقت سپاه چهارم کرمانشاه و فرمانده بخشى از عملیات مرصاد در گفت و گو با ما در بازخوانى این عملیات مى گوید: دشمنان گمراه، افراد و نیروهاى خود را چنین توجیه کرده بودند که جمهورى اسلامى ایران با جنگ زنده است و بعد از پذیرفتن قطعنامه ۵۹۸ دیگر توان ادامه حیات سیاسى ندارد و مردم به دلیل فشارهاى وارده، از حاکمیت فاصله گرفته و در صورت اقدامى قاطع از سوى اپوزیسیون، مردم از آنها حمایت خواهند کرد.
مسئول ستاد ارتش به اصطلاح آزادیبخش منافقین با القاى این تفکر در جلسه فرماندهان تیپ ها و گردان هاى سازمان منافقین گفت: به محض اینکه صداى زنجیر چرخ هاى تانک ها روى جاده آسفالت ایران بلند شود همه مردم به استقبال شما خواهند آمد. آنها تصور مى کردند که رزمندگان ارتش و سپاه در جنوب درگیر هستند و نیروهاى مردمى نیز با منافقین همراه خواهند شد براساس این تحلیل و ارزیابى حملات خود را از جبهه غرب آغاز کردند. وى ادامه مى دهد: دشمن برنامه ریزى کرده بود که حرکت خود را از مسیر قصرشیرین، سرپل ذهاب و اسلام آباد آغاز کند و پس از عبور از کرمانشاه، همدان و قزوین، تهران را فتح کند. سرکرده منافقین اعلام کرده بود که باید با یک حرکت جهشى تهران راتسخیر کنیم. منافقین طبق برنامه ریزى هاى خود عصر روز سوم مرداد به اسلام آباد رسیدند و قرار بود ساعت نه و سى دقیقه کرمانشاه را فتح و در آنجا حکومت ملى را اعلام کنند. رادیو منافق به مردم کرمانشاه پیام مى داد و از آنها درخواست مى کرد آماده جذب در گردان ها و تیپ هاى منافقین شوند. على رغم تبلیغات منافقین و حامیان غربى و اروپایى آنها نیروهاى مقاومت مردمى، در شهرستان هاى کرمانشاه به سرعت سازماندهى مى شوند و در ۳۴ کیلومترى جاده اسلام آباد و کرمانشاه در تنگه حسن آباد در مقابل فریب خوردگان صف آرایى کردند. در این منطقه درگیرى سنگینى میان نیروهاى مقاومت مردمى و مدافعان انقلاب از یک سو و نیروهاى منافقین از سوى دیگر انجام گرفت. سردار ناصح نقش مقاومت و ایستادگى عشایر منطقه و سلحشوران اسلام آباد را در عملیات مرصاد بسیار با اهمیت و قابل تحسین مى داند و ادامه مى دهد: آنها چون با منطقه کاملا آشنا بودند در قالب گروه هاى رزمى به سرعت سازماندهى شدند و پس از تارومار شدن صف هاى طویل منافقین در مسیر اسلام آباد -کرمانشاه «تنگه مرصاد» به سرعت خود را به داخل شهر رساندند و بقایاى منافقین را به دام انداختند به این ترتیب پس از ۴۸ ساعت شهر اسلام آباد و حوالى آن از وجود نیروهاى منافق کاملا پاکسازى شد.
وى اطلاع رسانى به موقع مردم از لوث وجود نیروهاى مزدور بعثى را از دیگر اقدامات نیروهاى مقاومت مردمى مى داند و در این باره مى گوید: منافقین قریب به ۲ هزار نفر کشته دادند و تعدادى از آنها نیز به کوه هاى اطراف شهرستان هاى کرند غرب و سرپل ذهاب پناه بردند تا از این طریق دوباره به عراق بازگردند. پس از عملیات براى پاکسازى منطقه از نیروهاى مردمى کمک گرفتیم. چوپان هایى بودند که منافقین را شناسایى مى کردند و با تماس با ما شرایط دستگیرى منافقین فراهم مى شد. تنها در ارتفاعات چالدران تا سر پل ذهاب بیش از ۱۲۰ نفر از زنان و مردان منافق شناسایى و دستگیر شدند.
سردار ناصح ادامه مى دهد: در طول هشت سال جنگ تحمیلى مردم عشایر غیور منطقه و شهروندان گیلان غرب هیچ گاه شهر را خالى نمى کردند. آنها در چند کیلومترى شهر براى خود آلونک هایى درست کرده و در آنجا مستقر شده بودند. هرکس متناسب با شغل خود به رزمندگان خدمات ارایه مى داد. افراد شاغل در حرفه مواد غذایى در تامین خوراک روزانه سربازان اسلام همکارى مى کردند و زنان نیز همپاى مردان در مقاومت هاى مردمى و پشتیبانى از جبهه بسیار فعال بودند. آنها همچنین مشوق شرکت مردان خود بودند. در طول دوران جنگ هشت ساله شهرستان گیلان غرب در قالب تیپ ۲۹ حضرت مسلم بن عقیل نقش بسزایى در محور غرب کشور داشت. در جریان عملیات مرصاد به دنبال فراخوانى حضرت امام آنقدر نیروى مردمى به جبهه ها آمد که فرماندهان سپاه امکان تجهیز و سازماندهى همه آنها را نداشتند. مردم از تمامى اقشار، دانشجو، کارگر، معلم و... حتى کسانى که اصلا به جبهه نیامده بودند در این عملیات اسلحه به دست گرفتند و علیه منافقین وارد عمل شدند. سردار کوثرى که در آن زمان فرماندهى لشکر ۲۷ محمدرسول الله(ص) را برعهده داشت درباره نقش و حضور نیروهاى مردمى در اواخر جنگ به ویژه در عملیات مرصاد مى گوید: حضور بسیجیان و مردم در سه ماهه آخر جنگ تحمیلى در مقایسه با سال هاى قبل جنگ حضور چشم گیر و بى سابقه اى بود. وقتى از سوى امام و رهبر معظم انقلاب که در آن زمان رئیس جمهور بودند مسئله فراخوانى مردم به جبهه ها مطرح شد، جمعیت زیادى به سوى جبهه آمدند طورى که نه تنها یگان هاى رزم آنها کاملا تکمیل شد بلکه حتى یگان هاى جدیدى نیز تشکیل گردید و استعداد لشکرها و تیپ ها نسبت به قبل بیشتر شد. سردار کوثرى از خانواده شهید مظفر یاد مى کند و مى گوید: سه پسر از شش پسر این خانواده در عملیات مرصاد به شهادت رسیدند و یا یک فرد قاضى بود که با محافظ خود تا دوکوهه آمد و به محافظ و راننده اش گفت: شما بروید من مى خواهم به عملیات بروم و یا اساتیدى از دانشگاه ها آمده بودند. اینها نشان دهنده مقاومت مردمى در روزهاى آخر جنگ است که احساس کردند براى خنثى کردن طرح و توطئه دشمنان انقلاب اسلامى بایستى حضورى فعال تر در صحنه جنگ داشته باشند. نقش مقاومت مردمى در عملیات مرصاد نشان داد که این انقلاب از آن مردم است و هر زمانى که احساس خطر کنند به صحنه مى آیند و نقش واقعى خود را ایفا مى کنند.

تهیه و تنطیم : مجید بیگلرى
منبع: ویژه نامه سروقامتان روزنامه جوان