جاده ابریشم جاده قدیمی تجارت چین که بیش از دو هزار سال پیش مورد استفاده بود، کماکان در جهان بسیار شهرت دارد. جاده ابریشم به عنوان پلی بین چین و کشورهای اروپا، آسیا و آفریقا برای تبادلات مادی و تمدنی شرقی و غربی سهم مهمی ادا نموده است.
شهر تبریز به مناسبت قرار گرفتن در مسیر جاده ابریشم از دیرباز مرکز مبادله کالا میان خاور دور و اروپا بوده‌ است و وصف بازارهای آن در خاطرات بسیاری از بازرگانان و جهانگردان آمده ‌است.
جاده ابریشم راه تجارت زمینی چین با آسیای جنوبی، غربی و اروپا و آفریقا از راه آسیای مرکزی در روزگار قدیم بود. به سبب آنکه بسیاری ابریشم و پارچه های ابریشمی چین از این جاده به غرب توزیع می‌شد، بدین سبب "جاده ابریشم" نام گرفت. نتایج مطالعات نشان می‌دهد که این جاده اساساً در سلسله "هان" چین در قرن یکم قبل از میلاد شکل گرفت. در آن زمان جاده ابریشم به افغانستان، ازبکستان و ایران و شهر "اسکندریه" مصر در غرب امتداد می‌یافت. راه دیگر این جاده نیز از پاکستان و کابل در افغانستان به خلیج فارس و از کابل به طرف جنوب یعنی شهر کراچی پاکستان امتداد می‌یافت و اگر به راه دریایی تغییر می‌کرد پارس و رم را شامل می گردید.
 


راه، نخستين و طبيعي ترين وسيله ارتباطي ميان انسانها است كه بدون آن حركت و چرخش اقتصادي واجتماعي ممكن و ميسر نيست. محققان راه را، آغاز تمدن و مدنيت بشر مي دانند. انسان هاي اوليه با نشانه گذاري در كوه ها و سنگ ها و درختان، مسيرهاي باريك و پرپيچ و خم را ايجاد مي كردند كه با پيدايش و توسعه شهرها، اساس زندگي شهري را دستخوش تغيير وتحولات بسياري نمود. با تحول جامعه ها و گذر از مرحله ي پيش تاريخي، راهها نيز از حالت ابتدايي در آمدند و هماهنگ با پيشرفت و كارآيي ديگر نهادهاي اجتماعي، پيشرفت و تكامل يافتند و در اين ميان كساني هم شرق و غرب عالم رادر جست وجوي راههاي تازه اي براي زندگي بهتر كاويدند و با روش هايي متفاوت به دستاوردهاي مشتركي نايل شدند كه دستمايه قرن ها ارتباط مسالمت آميز انسان با انسان و انسان با طبيعت شد. و موجب پيدايش راه هاي طولاني و مهمي شد و آن را چنان هموار كرد كه منجر به پيدايش راه هاي مشهوري چون جاده ابريشم شد. در اواخر قرن نوزدهم فرديناند فون ريشتوفن ( Ferdinand von Richthofen) جغرافيدان و زمين شناس آلمانی 1905-1833 در توصيف جاده هاي بازرگاني ميان چين ، آسياي مركزي و اروپا، براي اولين بار اصطلاح جاده ابريشم رابكار برد. از آن پس محققان پي بردند كه اين مفهوم، واقعيت پيچيده اي را در برمي گيرد؛ اين جاده كه از ارتباط شبكه كاملي از جاده ها شكل يافته، با گذشت قرنها راه خود را در طول اوراسيا، پي گرفته و تنظيم كننده عملكردهاي متنوع سياسي، اجتماعي، فرهنگي، هنري، مذهبي و ... بوده است. اصطلاح جاده ابريشم القاء كننده اين مفهوم نيست كه ابريشم تنها كالاي تجاري در اين جاده بوده، بلكه كالاهايي چون سنگهاي قيمتي، ادويه، چاي، كاغذ و چيني آلات نيز مورد نظر بوده و ابريشم نقش اساسي پول رايج را ايفا مي كرد و از اهميت افزون تري برخوردار بود و به سبب ويژگي تجملي محض آن، نامش را به مجموعه اين جاده ها و راهها داد. مبادلاتي كه در طول راه ابريشم صورت مي گرفت عمدتاً اقتصادي بود و به كالاهاي كشاورزي، صنعتي، صنايع دستي و معدني تعلق داشت، اما داد و ستدهاي اقوام مختلف، صرفاً به اين حوزه خاص محدود نمي شد، بلكه تبادلات فرهنگي، اجتماعي و سياسي نيز دستاورد اين طي طريق طولاني و مداوم بود كه هرگز نبايد از ديد مخفي بماند. این راه از شهرستان توان هوانگ در چین به ولایت کانسو می‌آمد و از آنجا داخل ترکستان شرقی امروزی می‌شد و از طریق بیش‌بالیغ و آلمالیغ و اترار به سمرقند و بخارا می‌رسید. در بخارا قسمت اصلی آن از راه مرو، سرخس، نیشابور، گرگان به ری می‌آمد و از ری به قزوین و زنجان و تبریز و ایروان می‌رفت و از ایروان به طرابوزان یا به یکی از بنادر شام منتهی می‌گردید.