خراسان – هیدروسفالی، بیماری نادری است که ازهر 500 کودک، یک نفر را در جهان درگیر می کند. کلمه هیدروسفالوس برگرفته از واژه یونانی به مفهوم "هیدرو" یعنی  'آب' و "سفالوس" به مفهوم 'سر'، است که معنای آن می شود " آب در مغز "یا به عبارتی تجمع آب در مغز. به نقل از سایت WebMd ویژگی این بیماری تراکم مایع ستون فقرات یا CSF در فضاهای مغز است. این تجمع مایع  به گشاد شدن این  فضاها  می انجامد و باعث ایجاد فشار غیرطبیعی روی بافت مغزمی شود. مایع CSF در عملکرد مغز نقش مهمی دارد. این مایع به عنوان یک کمک فنر عمل  می کند تا در صورت وارد شدن هر نوع آسیبی به سر از مغز محافظت  شود. علاوه بر این به عنوان  تسهیل کننده تبادل مواد غذایی بین مغز و بدن عمل می کند. همچنین کمک می کند تا ضایعات  تولید شده توسط مغز دفع شود  . همچنین این مایع در حفظ فشار داخل مغز نقش مهمی دارد. از آن جا که CSF به طور مداوم تولید می شود روند دفع  CSF برای عملکرد درست مغز ضروری است .تجمع بیش از حد این مایع  می تواند در مغز مشکل ایجاد کند.
 
علایم هیدروسفالی بسته به سن کودک متفاوت است
نوزادان و کودکان زیر یک  سال تورم قابل توجهی از سر را نشان می‌دهند. استخوان‌های جمجمه آنها هنوز نازک است و صفحات استخوانی نازک نیز هنوز به هم متصل نشده‌اند بلکه با بافت نرمی به هم متصل اند و نقاط نرم نام دارند. این نقاط که هنوز سفت نشده‌اند، بر اثر فشار مایع اضافی در مغز کش می‌آیند و بزرگ می‌شوند؛ در نتیجه، سر نوزاد مبتلا به هیدروسفالی به صورت غیر طبیعی شکل می‌گیرد که معمولاً بسیار بزرگ‌تر از سر سایر بچه‌های هم سن و سال است. نشانه‌های دیگر عبارت است  از:
برآمدگی در نقاط نرم سر
شکاف‌هایی که می‌توان بین استخوان جمجمه احساس کرد (جمجمه یکپارچه نیست)
افزایش سریع در اندازه دور سر
رگ های متورم که با چشم غیر مسلح قابل تشخیص است
افتادگی حدقه چشم‌ها به سمت پایین
بسته به شدت بیماری، کودکان همچنین ممکن است خواب آلودگی، تحریک پذیری، استفراغ و تشنج را نیز تجربه کنند.
 
انواع هیدروسفالوس:
1. هیدروسفالوس ارثی: این مشکل در داخل رحم مادربه وجود می آید.
 علت آن ممکن است  مشکلات ایجاد شده هنگام بارداری یا جهش یافتن ژنتیکی باشد.
2. هیدروسفالوس غیر ارثی :نوعی است که یا پس از زایمان یا بعد از آن به وجود می آید و می تواند فرد را در هر سنی درگیر کند .این بیماری به علت آسیب دیدگی یا بیماری به وجود می آید .
3. هیدروسفالوس ارتباطی: در این نوع یکی از فضا های کوچک بین حفره ها به طور جزئی مسدود می شود، در نتیجه به جریان ناقص CSF  می انجامد.
4. هیدروسفالوس غیرارتباطی: حفره ها کاملا مسدود می شود در نتیجه تراکم مایع درون مغز رخ می دهد.
 
علل:
علل دقیق بروز این مشکل هنوز مشخص نشده است اما متخصصان می گویند شایع ترین علل در افراد مسن انسداد حفره های بین مغز است. علل دیگر شامل:
*  صفات ژنتیکی به ارث برده مانند انسداد حفره ها.
*  اختلالات رشدی مانند اختلالات عصب ها
*  نقایص هنگام زایمان مانند خون ریزی داخل جمجمه
*  خون ریزی و آسیب دیدگی سر در پی سکته ,مننژیت و...
 
عوارض:
اگرچه عوارض این بیماری معمولا درکودکان و  بزرگسالان، مشابه است اما چندین تفاوت وجود دارد. نوزادان و کودکان می توانند افزایش میزان CSF   را در اطراف مغز   تحمل کنند زیرا جمجمه آن ها هنگام به دنیا آمدن به صورت کامل تکامل پیدا نمی کند.  از آنجا که استخوان جمجمه شان کاملا شکل نگرفته است، به راحتی منبسط می شود تا بتوانند این وضع را  بهتر تحمل کنند. در حالی که در بزرگسالان، این وضعیت می تواند مشکلات بسیار شدیدی ایجاد کند. زیرا با بالا رفتن سن جمجمه کاملا به صورت یک ساختار بسته شده شکل می گیرد و وقتی که CSF در این فضا پر می شود، به مغز فشار شدیدی وارد می شود.
 
علایم در نوزادان:
*  افزایش در قطر سر
*  ضعف
*  بی قراری
*  حالت تهوع
*  فرو رفتگی چشم
*  حملات صرع
 
علایم در کودکان و جوانان:
1.حالت تهوع
2.استفراغ
3.گشاد شدن  چشم
4.دو بینی یا تاری دید
5. عدم حفظ تعادل
6.بی اختیاری ادراری
7.ضعف
8.بی قراری
 
علایم در افراد مسن:
*  مشکل هنگام راه رفتن
*  اختلال مشاعر
*  مشکل تعادل
برای درمان اطفال باید به جراح  اعصاب و متخصص اطفال مراجعه کرد. در افراد مسن نیز پزشک عمومی می تواند کمک کند.