آداب ورسوم ماه رمضون

ترکمن هاي ايران به لحاظ کثرت آداب و رسوم در زندگي روزمره، داراي فرهنگي بسيار غني هستند. اين مردم به دليل داشتن پيشينه فرهنگي بسيار قديمي، تقريبا براي هر مناسبتي، مراسم خاصي دارند که يکي از اين مناسبت ها،ماه مبارک رمضان است. فرا رسيدن اين ماه باعث خوشحالي هر فرد ترکمن مي شود. در اين ماه ترکمن ها ازمرد و زن و پير و جوان با شور و شعفي بسيار غير از به جاي آوردن فرايض، در تمامي مراسمي که ويژه اين ماه برگزار مي شود، شرکت مي کنند.

ترکمن ها حداقل يک هفته قبل از حلول ماه مبارک رمضان مقدمات ورود به اين ماه پرفيض و برکت را فراهم مي سازند. زنان بيشتر از روزهاي معمول به نظافت خانه و حياط منزل مي پردازند و مردان نيز خواربار و ملزومات موردنياز اين ماه را خريداري مي کنند.

در بسياري از مناطق ترکمن نشين، رسم است که زنان و دختران ترکمن آخرين جمعه قبل از حلول ماه رمضان، به شکل دسته جمعي، مسجد محل خود را نظافت کنند. برخي از خانواده ها نيز سجاده هايي از جنس قاليچه و نمد را که به آن نماز ليق مي گويند، به مسجد محل خود اهدا مي کنند.

رويت هلال ماه رمضان نيز در ميان ترکمن ها با هيجان خاصي همراه است. آنان عقيده دارند هرکس زودتر از بقيه هلال ماه را ببيند، ثواب بيشتري مي برد و حتي باعث افزايش بينايي مي شود به همين دليل پير و جوان سعي مي کنند براي ديدن هلال ماه، که علامت حلول ماه مبارک است، به بالاي ارتفاعات و پشت بام ها بروند تا زودتر از ديگران ماه را ببينند. عصر شب هاي آخر ماه شعبان، نگاه اغلب مردم ترکمن به سمت مغرب آسمان است تا شايد هلال ماه را رويت کنند و فردي که هلال ماه را ببيند آيه شريفه سوره بقره را قرائت و با خوشحالي و با صداي بلند به ديگران اعلام مي کند که ماه را رويت کرده است.

يکي ديگر از سنت هاي حسنه ترکمن ها پيش از آغاز ماه مبارک رمضان برگزاري مراسم آشتي کنان است؛ به اين ترتيب که ريش سفيدان هر محله که به آن ها ياش اولي مي گويند بنا به ابتکار خود، افرادي را که باهم کدورت دارند، بدون اطلاع از همديگر براي صرف چاي به خانه دعوت مي کنند و آن ها را باهم آشتي مي دهند. در طول ماه مبارک رمضان، مساجد ترکمن ها پر از ازدحام است و حال وهواي خاصي دارد. ماه رمضان در اردبيل نيز در ميان مردم آداب ورسوم خاص خود را دارد. تمهيدات ويژه اين ماه در اردبيل از چند روز مانده به رمضان آغاز مي شود. در خانه ها هيجان و شوروشوق عجيبي برپا مي شود و مقداري از مايحتاج مربوط به اين ماه مبارک تهيه يا پخته مي شود. ماه رمضان تاثيرات خوبي بر رفتار و کردار شهروندان اردبيلي مي گذارد، به نحوي که تمام رفتارهاي اجتماعي و شخصي افراد تحت الشعاع شعائر خاص اين ماه قرار مي گيرد. در زمان هاي نه چندان دور که تلفن در منازل همه يافت نمي شد، حدود دو ساعت مانده به اذان صبح، قرآن خوانان و شب بيداران رمضان با صداي خاص مردم را براي سحري بيدار مي کردند که حتي در مواردي از توپ هم براي اين کار استفاده مي شده است. به گزارش «اباذرنژاد» خبرنگار ما در شيراز، «ابوالقاسم فقيري» محقق فرهنگ عامه نيز در مورد آداب مردم شيراز چنين اشاره مي کند شيرازي ها، آخرين جمعه ماه شعبان را کلوخ اندازان گويند؛ در اين روز رسم است که مردم دسته دسته به گردشگاه هاي اطراف شهر مي روند و آن روز را با خوشي به شام مي رسانند، چون باور دارند که ماه مبارک رمضان، ماه عبادت است و در اين ماه فقط بايد عبادت کرد. از چند روز مانده به رمضان، بعضي از خانواده ها نذر دارند و افطاري مي دهند و بيشتر ميهماني ها به شکل افطاري برگزار مي شود. همچنين رسم است که پس از افطار، مردم به ديدوبازديد مي روند و گاهي تا وقت سحر دور هم مي نشينند، صحبت مي کنند و شب چره اي شامل تنقلاتي مانند رنگينک، زولبيا و باميه مي خورند. خانواده هايي که دختري را شوهر داده باشند، در اولين ماه رمضان پس از عروسي، خود را موظف مي دانند تا افطاري کاملي به نام روز والون تهيه کنند و همراه با گلي براي عروس بفرستند. در استان فارس چند روز قبل از ماه مبارک رمضان زنان خانه دار به فکر تهيه خواربار، ترشيجات، ادويه جات، عرقيات و چاشني هاي گوناگون مي افتند. پيرمردان صغادآباده فارس درباره معني «کلوخ اندازان» مي گويند: در قديم هنگام غروب روز کلوخ اندازان تمام مردم از کوچک تا بزرگ کلوخي در دست مي گرفتند و روبه قبله مي ايستادند و مي گفتند: خدايا گناهان و کارهاي بد گذشته را شکستيم و خود را براي عبادت و روزه ماه رمضان آماده کرديم؛ آن گاه کلوخ را محکم به زمين مي زدند تا خرد شود و عقيده داشتند با شکستن کلوخ، تمام اعمال بد آن ها شکسته و نابود مي شود. با ديدن هلال ماه نو و شروع مهماني خدا، حال و هواي شهر دگرگون مي شود و مردم بعد از ديدن هلال ٣ صلوات مي فرستند و مي گويند: الهي که ماه شريف و مبارک و با برکتي براي همه عزيزان و غريبان نو شده باشد. بر سفره افطاري مردم جهرم فارس مي توان نان روغني، نان فتيرخانگي و نان بازاري را مشاهده کرد. خرما، پنير، يکي دو نوع مربا و حلوا هم از ديگر خوراکي هاي هنگام افطار آن هاست. جهرمي ها شب دهم ماه عدس پلو مي خورند و روز هفدهم را با کله پاچه و شب نوزدهم را با نان خشک و گل آبشن افطار مي کنند. در اصطهبانات برخي شب ها خانواده ها دور هم جمع مي شوند يک نفر که در ني زني تبحر دارد، در ني مي دمد و فرد خوش صدايي هم ابياتي از فايز مي خواند. صاحبخانه هم با گرمي از مهمان ها پذيرايي مي کند که اين مجلس تا سحر ادامه مي يابد و هر شب در خانه يکي از آشنايان برپا مي شود. سحري که مردم شيراز تهيه مي کنند اغلب انواع پلوها و خورشت هاست که بعد از خوردن آن به نماز و نيايش مي پردازند. روزها ختم قرآن در مساجد برپا مي کنند و بعد از ختم قرآن به نمازجماعت مي پردازند. براي افطار در شيراز مردم از غذاهاي خاصي که فقط مخصوص اين ماه است، استفاده مي کنند که ترحلوا و زولبيا و باميه و رنگينک جزو آن هاست و بعد از افطار به ديدن يکديگر مي روند و اين ديدوبازديد را ماه رمضاني، مي گويند. شيرازي ها شب هاي قدر را بسيار محترم مي شمارند و در اين شب ها به مساجد و حسينيه ها مي روند، تا صبح بيدار مي مانند و دعا مي خوانند. به گزارش «نيک عهد» خبرنگار ما از استان مرکزي مردم اين استان نيز همانند ديگر مردم کشور از امروز به ميهماني خدا مي روند و همچون ديگر مسلمانان جهان از مدت ها قبل خود را براي لبيک گفتن به نداي حق آماده کرده اند. متداول ترين سنت که در شهرها و روستاهاي استان مرکزي با گذشت زمان هنوز دستخوش تغيير نشده، تهيه نان مخصوص «فتير» است. هنوز هم بسياري از کدبانوهاي شهري و روستايي در تنورها يا فرهاي خانگي، اقدام به طبخ اين نان شيريني سنتي براي سفره افطار مي کنند. گوش فيل، شيريني مرسوم مردم استان در ماه رمضان است که از هفته قبل از حلول ماه در قنادي ها ديده مي شود. هنوز هم بسياري از مردم استان «آش رشته» غذاي اصلي هر روزه سفره افطارشان است و زيره جوش و شله زرد نيز دسر نيروبخش در کنار آش به شمار مي آيد.