سه ماموریت ناهمسان

پارادوکس‌ها در اقتصاد ایران
فرهاد نیلی، رئیس پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، یکی از محققانی بود که روز سه‌شنبه در همایش «راهکارهای خروج از شرایط رکود تورمی» در دانشگاه علامه طباطبایی با تاکید بر سیاست‌هاي پولی، درباره راهکارهای خروج از شرایط رکود تورمی به ایراد سخن پرداخت. 

به گفته نیلی به دو دلیل، اول اینکه اقتضائات دوران رکود و رونق فرق دارد و دوم اینکه اقتصاد در حالت تعادلی قرار می‌گیرد، شناخت سیکل‌های تجاری را باید در اقتصاد ایران شناسایی کنیم. نیلی در همان ابتدای تشریح مطالعه صورت گرفته براساس آمار منتشر شده بانک مرکزی، میانگین طول دوره‌های رونق را 6فصل دانست و میانگین طول دوره‌های رکود را 5/4 فصل اعلام کرد که از تابستان سال 90 (تیرماه) این دوره آغاز شده است. وی با استناد به آمار بانک مرکزی در سال 91 و 92، در تجزیه و تحلیل اعداد تاکید کرد: تولید ما در سال‌های مورد بررسی به شدت افت کرده که البته این وضعیت با شرایط بین‌المللی کشور ما در این سال‌ها (تحریم‌ها) و تجربه شوک منفی عرضه مقارن بوده است.

وی سپس با جمع‌بندی از بخش ابتدایی صحبت‌هایش تصریح کرد: از فروردین ماه سال 91 تا شهریورماه سال 92 (18 ماه مورد بررسی) اقتصاد ایران با افت تولید، افت مصرف، افت ارزش افزوده بخش نفت و افت ارزش افزوده بخش صنعت مواجه شد که البته از انتهای سال 91 مصرف بخش خصوصی رو به افزایش گذاشت.

نیلی در ادامه با اشاره به مبحث تورم، اقتصاد ایران را همانند اتومیبلی دانست که با داشبورد خراب در حال حرکت بوده که ما فقط راننده آن را جایگزین کردیم. به گفته وی، نرخ تورم از مهرماه سال 92 شروع به کاهش داشته؛ اما هنوز آثاری از ریکاوری تولید در آن دیده نمی‌شود. از دید رئیس مرکز پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی باید سعی کنیم مرتکب کارهایی نشویم که نباید انجام دهیم و نمی‌توانیم آن را انجام دهیم؛ به همین دلیل با توجه به شرایط اقتصاد کشور باید بدانیم چه چیزی را نمی‌خواهیم و چه چیزی را می‌خواهیم. به اعتقاد نیلی، اول باید بدانیم که بانک مرکزی چه چیزی می‌خواهد و دوم اینکه باید انتظارات را مدیریت کنیم.

وی سپس با نگاه از ناحیه سیاست‌گذار پولی، از سه پارادوکس (متناقض نما) در اقتصاد ایران در سال 93 خبر داد؛ در اولین پارادوکس ما در حالی می‌خواهیم موتور تغذیه تورم را کنترل کنیم که به دنبال آن، همزمان با کنترل نقدینگی‌ها، بنگاه‌های ما هم می‌خواهند دسترسی به اعتبار افزایش یابد.

دوم اینکه ما می‌خواهیم به بازار ارز ثبات دهیم و اگر توانستیم تا پایان سال 93یکسان‌سازی ارز را نیز در پیش بگیریم. این در حالی است که می‌خواهیم به تورم با نرخ پایین نیز تا پایان سال پایبند باشیم. در سومین پارادوکس اینکه ما می‌خواهیم بنگاه‌های اقتصادی موتور رشد اقتصادی باشند، این درحالی است ‌که دولت نباید بازیگر باشد، بلکه باید کارگردانی کند.

از سوی دیگر نظام تامین مالی ما تا اطلاع ثانوی «بانک محور» است و بنابراین باید رقابت بین بانک‌ها را افزایش دهیم؛ اما نباید هم به سلامت مالی بانک‌ها صدمه بزنیم و همین پارادوکس‌ها کار سیاست‌گذار را سخت می‌کند.

نیلی در بخش پیشنهادها نیز با تمرکز بر پارادایم پولی، درباره اینکه سیاست‌گذار پولی با توجه به پارادوکس‌ها باید در چه چارچوبی نگاه کند در یک جدول مبسوط تمامی راهکارهای مورد نظر را در قالب (ساختار فعلی/ ساختار پیشنهادی/ اقتضائات تغییر ساختار) مورد بررسی قرار داد که به گفته وی نتایج و گزارش مبسوط‌تر این موضوع «سیاست‌هاي پولی و شرایط رکود تورمی» توسط پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی در همایش پولی و بانکی ارائه خواهد شد.