پاسخ به:تاریخ هنر
یک شنبه 3 فروردین 1393 7:30 PM
شهر سامن، دالانهایی مخفی در ملایر
شهر پنهان یا زیرزمینی «سامن» که در دوره پیش از اشکانی مخفی بوده، بعدها از آن به عنوان گورستان استفاده میشد.
شهر سامن، دالانهایی مخفی در ملایر
شهر سامن در 15کیلومتری ملایر در استان همدان قرار دارد، کاوشهای باستانشناسی در محوطهای زیرزمینی شهر سامن منجر به کشف شهری پنهان شدند که در یک بستر سنگی به صورت دست کند ساخته شده بود.
حدود 25 اتاق از این شهر زیرزمینی کاوش شده که در آنها مقادیر زیادی اسکلت متعلق به دوره اشکانی وجود دارد که دستنخورده در جای خود باقی ماندهاند.
در کنار اسکلتها هدایای قبور گذاشته شده و اسکلتها به صورت چمباتمهای دفن شده بودند و
احتمال میرود آنها مربوط به دوره تاریخی اشکانی باشند.
براساس مطالعات باستانشناسی، شهر پنهان بیش از 3 هکتار وسعت دارد و بخشی از این شهر باستانی به خاطر وجود رطوبت زیاد هنوز مورد کاوش قرار نگرفته است.
احتمالا بخشی از این شهر در زیر خانه مردم قرار گرفته و به همین دلیل تصور میشود که در آن بخشها فاضلاب شهری وارد شهر پنهان شده باشد.
این شهر زیرزمینی، هنگامی که مخابرات استان همدان قصد کشیدن فیبرهای نوری از زیر زمین را داشت کشف شد. بر همین اساس طی مجوزی ازسوی پژوهشکده باستانشناسی، هیاتی متشکل از انواع کارشناسان شامل باستانشناس، انسانشناس، کارشناسان مرمت و ... کاوشهای خود را در این شهر به انجام رساندند که منجر به کشف فضاهای دستکند با حدود 25 اتاق، سالن و راهروهای ارتباطی شد.
شواهد اولیه حاکی از پیدایش این فضاها در دوره پیش از اشکانی بود. بر اساس این یافتهها میتوان احتمال داد که نخستین بار این فضاهای معماری به منظور انجام مراسم مذهبی خاصی، احتمالا میترائیسم، مورد استفاده بوده است.
این شواهد حاکی از آن است که مراسم مذهبی به صورت پنهانی در زیر زمین انجام میگرفته است.
بر این اساس احتمال داده میشود که در دوره اشکانی از این فضاها به عنوان محل تدفین مردگان استفاده شده است و از اتاقها به عنوان گوردخمه استفاده کردهاند.
این شهر زیرزمینی، هنگامی که مخابرات استان همدان قصد کشیدن فیبرهای نوری از زیر زمین را داشت کشف شد. بر همین اساس طی مجوزی ازسوی پژوهشکده باستانشناسی، هیاتی متشکل از انواع کارشناسان شامل باستانشناس، انسانشناس، کارشناسان مرمت و ... کاوشهای خود را در این شهر به انجام رساندند که منجر به کشف فضاهای دستکند با حدود 25 اتاق، سالن و راهروهای ارتباطی شد.
شهر زیرزمینی سامن در عمق 3 تا 6 متری زمین کشف شد و کانالهای حفر شده درون آن به مرور در دورههای تاریخی کنده شدهاند و اطراف آنها نیز اتاقهای متعدد وجود دارند.
این کانالها از نظر ساختار معماری، بسیار جالب هستند و کاربری خاصی داشتهاند. در این کانالها پس از پاکسازی، 60 اسکلت شناسایی شدند که درون 9 اتاق قرار داشتند و با توجه به بررسیهای انسانشناسی شواهدی وجود دارند که تدفینهایی بهصورت تدفین باز انجام شدهاند.
علاوه بر این شواهد، 6 مورد بقایای انسانی نیز وجود دارند که بهطور دقیق نشان میدهند، این اتاقها در کاربری نهایی بهصورت محل تدفین استفاده میشدند، بهطوری که استخوانها را جمع میکردند و دوباره تدفینهای جدیدی انجام میدادند.
از 60 اسکلت یافت شده، 16 مورد مرد، 26 مورد زن، 14 مورد کودک و یک نوزاد شناسایی شدهاند و جنسیت 3 مورد از آنها نیز تشخیص داده نشده است.
عملیات پاکسازی و شناسایی شهر زیرزمینی سامن در سال 86 انجام شد و در سال 87 هیئت باستانشناسی در پنج کارگاه مستقر شدند و در با پایان این کاوشها فعالیت خود را در دو کارگاه شماره یک و دو متمرکز کردند.
شهر سامن، دالانهایی مخفی در ملایر
هیئت باستانشناسی شهر سامن در کارگاه شماره 5 که در حد فاصل کارگاه شماره یک و دو قرار دارد، به دو فضای معماری برخورد کرد که شامل دو اسکلت کامل انسانی بود.
در چهار نقطه از کارگاهها راه پلههای سنگی وجود دارد و اکثر اتاقهای کشف شده نیز سکوهای یکپارچه تراشیده از سنگ دارد.
همانطور که گفته شد تاکنون اشیا، سفال، مهرههای متعدد و چند سکه تاریخی در دالانها و اتاقهای شهر زیرزمینی سامن یافت شده است که یک سری از سفالها قابل مقایسه با سفال دورههای اشکانی و تاریخی هستند اما برای اظهارنظر قطعی در خصوص یافتهها و آثار کشف شده باید منتظر نتایج آزمایشهای کربن 14، DNA، ترمولومینسان بود.
در مورد کاربرد این دالانها همانطور که گفته شد به احتمال زیاد این فضاها در یک دوره به منظور زندگی و یا انجام مراسم آئینی و مذهبی ساکنین آن استفاده میشده، سپس به منظور تدفین مورد استفاده قرار میگرفته و در دورههای متأخر و اسلامی به منظور پناهگاه یا استفاده در موقعیتهای خاص مورد بهرهبرداری قرار میگرفته است.
لازم به ذکر است که این شهر زیرزمینی فضاهای بسیار گستردهای دارد که در قسمت تحتانی منازل و ساختمانهای اداری شهر سامن ادامه یافته و به همین دلیل نمیتوانسته تنها به منظور تدفین مورد استفاده قرار بگیرد.
آنچه که بر اساس مطالعات انسانی، طبقهبندی و تحلیلها از دید انسانشناسی در کارگاههای سامن می توان نتیجه گرفت این است که این سایت زیرزمینی یکی از ساختار منحصر به فرد در ایران است و در هیچ جای دیگری چنین ساختاری با این گستردگی مشاهده نشده است.
دالانهای متعددی با راهروها و اتاقها در یک صخره عظیم گرانیتی پنبهای در دورههای مختلف به وسیله پتکها و قلمهای سنگی حفر شده است و بقایای زیادی از حضور انسانها در این ساختار مشاهده میشود.
بقایای حیوانی در انواع و اقسام مختلف و مربوط به دورههای زمانی متفاوت به طور پراکنده در این ساختار مشاهده میشود که شامل بقایای اسکلت طیور، حیوانات علفخوار اهلی کوچک و بزرگ و حتی آثار حیوانی گوشتخوار از خانواده سگسانان میشود و قسمت اعظم آنها مورد استفاده غذایی انسانها قرار گرفته است.
