پاسخ به:تاریخ هنر
یک شنبه 3 فروردین 1393 5:02 PM
مهندسی پیچیده پاسارگاد
یک مهندس سازه و ژئوتکنیک معتقد است که محوطه جهانی پاسارگاد یک نوع مهندسی پیچیده دارد که توجه نکردن به آن سبب هوازدگی و آسیب رسیدن به آثار شده است، بهطوری که برخی از آنها بهشدت در حال فرسوده شدن هستند.
مهندسی پیچیده پاسارگاد
دکتر عبدالعظیم شاکرمی در اینباره توضیح داد: در شهر پاسارگاد، 7 ستاره مهم مهندسی میدرخشد که با آنها میتوان آسمان هنر، معماری و زمینههای مهندسی را بازخوانی کرد. این آثار عبارتند از: تل تخت، زندان سلیمان، آرامگاه کوروش، 4کاخ و کوشک و محوطه آبنماهای اطراف کاخها را در بر میگیرد و نمادهای گوناگونی مانند انسانبالدار نیز در میان آنها دیده میشود.
لارم به ذکر است که پاسارگاد در دشتی مرتفع به ارتفاع 1900 متر از سطح دریا، در حصار کوهستان واقع شدهاست. کاخ محل سکونت بی تردید نشان از تاثیر و نقش معماری یونانی دارد. ظاهراً هنگامی که کورش در سال 545 پیش از میلاد سارد (پایتخت لیدی، شهری در غرب ترکیهء امروزی) را به تصرف درآورد به شدت تحت تاثیر بناهای مرمرین شاهان لیدی قرار گرفتهاست. چه بسا او همان زمان شماری از اساتید اهل لیدی را در پاسارگاد به کار گماشتهاست. در کاخ تناسب جذاب سنگهای مرمر تیره و روشن، مخصوصاً در پایهها، جلب نظر میکند. این سنگها از پیرامون سیوند آورده شدهاست.
شهر باستانی پاسارگاد نخستین پایتخت شاهنشاهی هخامنشی در قلب استان فارس، در دشت رودخانه پُلوار قرار دارد. نام شهر «اردوگاه پارس» دلالت از موقعیت مکانی شهر دارد. شهر توسط کوروش بزرگ (کوروش دوم) در سدهء ششم قبل از میلاد ساخته شد. محوطهء اصلی (160 هکتار، حدوداً 2,7أ—0,8 کیلومتر) توسط یک منطقهء طبیعی بزرگ احاطه و محافظت شدهاست (حدوداً 7127 هکتار). محوطهء اصلی شامل این بناهای تاریخی است:
· آرامگاه کورش بزرگ در جنوب؛
· تل تخت (یا «تخت سلیمان»؛ سریر پادشاهی سلیمان) و استحکامات، واقع بر یک تپه در شمال محوطهء اصلی؛
· مجموعهء سلطنتی در مرکز محوطهء اصلی، شامل بقایای: ساختمان دروازه (دروازه آر)، تالار عمومی (کاخ S)، قصرمسکونی (کاخ P)، و باغ سلطنتی (چهار باغ).
· در منطقهء شرق یک بنای کوچک قرار دارد(16أ—16 متر) که یک پُل تشخیص داده شدهاست. در شمال مجموعهء سلطنتی زندان سلیمان قرار دارد، یک برج سنگی، باحدوداً 14 متر ارتفاع. تاریخ ساخت این بنا مشخص نیست.
محوطهء اصلی شامل منطقهء حفاریشدهاست، اما پایتخت باستانی منطقهای بسیار وسیعتر از این منطقه بوده و هنوز حفاری نشدهاست. در محوطهء حفاظتی اطراف، باقیماندههای دیگری نیز هستند: محدودهء مقدس (حدوداً 550-530 پیش از میلاد)، و محوطههای تل نوخودی، تل خاری، تل سه آسیاب، دوتلان، که برخی از اینها متعلق به ماقبل تاریخ هستند، همینطور مدرسه یا کاروانسرا (سده 14 میلادی). در محوطهء حفاظتی همچنین پنج روستا وجود دارند که کشاورزان در آنها ساکنند.
در پاسارگاد تمام بناها پیهای چند لایه دارند تا پیها مقابل سستی خاک مقاوم، در مقابل زلزله قابل سرخوردن و در مقابل رطوبت نفوذناپذیر باشند. در آثار پاسارگاد بهدلیل قرارگیری روی خط زلزله و خاک سست، مهندسی عالیای به کار رفته است که نشان میدهد 2500سال پیش سازندگان پاسارگاد مهندسی زلزله، رطوبت و نشست زمین را به خوبی میشناختند.
دکتر عبدالعظیم شاکرمی با اشاره به اینکه در پاسارگاد مهندسی پیچیده، اما قابل قرائتی وجود دارد، گفت: 2 نوع مهندسی در بناهای این محوطه وجود دارد؛ نخست مهندسی حجیم و سنگی مانند آنچه در تل تخت، آرامگاه کوروش و زندان سلیمان وجود دارد که متاسفانه رسیدگی لازم به آنها در ارتباط با مهندسیشان نمیشود، زیرا برای حفاظت از این سه بنا باید با مهندسی آنها آشنا بود. او ادامه داد: مهندسی نوع دوم در این مجموعه به ظرافت به کار رفته برای ضدزلزله کردن آثار و جلوگیری از رطوبتزدگی مربوط میشود.
وی توضیح داد: در پاسارگاد تمام بناها پیهای چند لایه دارند تا پیها مقابل سستی خاک مقاوم، در مقابل زلزله قابل سرخوردن و در مقابل رطوبت نفوذناپذیر باشند. در آثار پاسارگاد بهدلیل قرارگیری روی خط زلزله و خاک سست، مهندسی عالیای به کار رفته است که نشان میدهد 2500سال پیش سازندگان پاسارگاد مهندسی زلزله، رطوبت و نشست زمین را به خوبی میشناختند.
او با بیان اینکه نوع مهندسی به کار رفته در کاخها ظریف و در تل تخت و آرامگاه کوروش عظیم و باشکوه است، ادامه داد: تل تخت را میتوان پدر تخت جمشید دانست، زیرا تخت جمشید با کیفیت کمتری از روی تل تخت ساخته شده است. در واقع، تخت جمشید را داریوش پس از ساخت پاسارگاد توسط کوروش ساخت، ولی ابتکارهای به کار رفته در بناهای پاسارگاد بهمراتب بالاتر و پیچیدهتر از بناهایی است که در زمان داریوش ایجاد شدند.
وی تاکید کرد: به این ترتیب میتوان گفت پیچیدهترین مهندسی پی امروزی، آن زمان در این بناها به کار رفته است، بهطوری که پیها لغزنده هستند تا در زمان زلزله بناها آسیب نبینند. شاکرمی گفت: آنچه باقی مانده، سنگ است که در بناها به 2 رنگ سیاه و سفید یا خردلی دیده میشوند. این دو نوع سنگ خاصیتهای متفاوتی دارند بهطوری که در استفاده از آنها هنر معماری و مهندسی با یکدیگر ترکیب شده است.
مهندسی پیچیده پاسارگاد
او بیان کرد: سنگهای سفید پاسارگاد نفوذپذیری بیشتری دارند و به این ترتیب، خطر یخزدگی و ایجاد ریشه گیاهان در آنها وجود دارد. روی تل تخت بهدلیل وجود خاکهای ارگانیک بوتههای بسیار زیادی وجود دارد که ریشه آنها سبب فعالیت شیمیایی و فیزیکی میشود، زیرا در برخورد با آب باران که اغلب آلوده است، تغییراتی ایجاد میشود و در نهایت، آب نفوذ کرده به داخل سنگها سبب خوردگی آنها میشود.
وی با تأکید بر اینکه در این راستا قسمت فوقانی تلتخت باید هرچه سریعتر پاکسازی شود، اظهار کرد: مسئله در آرامگاه کوروش بهگونه دیگری است؛ این مقبره، پلکانی است و پلهها دارای سطح قائم و افقی هستند. در سطح افقی چالههای زیادی وجود دارد که هنگام بارندگی آب در آنها جمع و یخزدگی و نفوذ رطوبت را سبب میشود. در یخزدگی سطحی نیز رسوبات سنگ نمک در سطح سنگ و انحلال و شکست در درزهای سنگ ایجاد خواهد شد. شاکرمی در ادامه گفت: تل تخت باید مانند تخت جمشید از خاکهای ارگانیک پاکسازی شود. در مقبره کوروش نیز باید مرمتها بهصورت علمیتر، بهویژه برای پلهها انجام شود.
از گواهیهایی که مورخان یونانی و رومی بر جای گذاردهاند، مشخص است که پاسارگاد را بیشتر ساخته و پرداخته کورش بزرگ میدانستهاند. این نظریه به چند دلیل دیگر استوارتر میشود. اول؛ آرامگاه کورش بزرگ که ساخته خود او بود، چنان ارتباطی از نظر طراحی نقشه و کاربرد نماپردازی در میان باغ بزرگ پاسارگاد با کاخهای دروازه، اختصاصی و بار نشان میدهد که مشخص میشود طراح همه یکی بوده و آن کاخها هم نتیجه سلیقه کورش بزرگ بودهاند. دوم کتیبه سه زبانه عیلامی, پارسی باستان و اکدی بر روی جرزها و درگاههای آن سه کاخ بیانگر آن است که آنها با کورش ارتباط داشتهاند. سوم، نوع معماری و به خصوص شیوهی سنگتراشی و بستهای پاسارگادی قدمتی هر چند کوتاه بر معماری تخت جمشیدی را که از آغاز دوره داریوش بزرگ شروع شد، نشان میدهد و مخصوصا در نقوش، که از سنتهای ملل مختلف گرفته شدهاند، ولی هنوز به طور ثابت ریخت ایرانی نگرفتهاند (آن چنان که در تخت جمشید مییابیم) حالتی آزمایشی و اولیه به خوبی نمایان است و آثار سنگ تراشان لودیهای و ایونیهای به ویژه در نوع تراش سنگها و ابزار و آلات سنگتراشی و "نشانههای سنگتراشان" پیداست.
