پاسخ به:تاریخ هنر
یک شنبه 3 فروردین 1393 4:58 PM
تخریب نقش برجسته کازرون
نقش برجسته "پری شو" در شهرستان کازرون احتمالا با پتک تخریب شده است. این در حالی است که چندی پیش نیز بخشی از نقش برجسته بهرام دوم در تنگه چوگان در محوطه حفاظت شده بیشابور شهرستان کازرون به وسیله پتک تخریب شد.
تخریب نقش برجسته کازرون
محسن عباسپور یکی از اعضای شورای مرکزی انجمن هم اندیشان جوان کازرون گفت: "بخش قابل توجهی از دیواره زیرین نقش برجسته تاریخی و پرارزش 'پری شو'، نقش برجسته زن ایران باستان که در فقدان امنیت و بدون کوچکترین حفاظت فیزیکی به حال خود رها شده بود، توسط شخص یا اشخاصی تخریب شده است."
با توجه به تخریب قسمتی از نقش برجسته بهرام دوم در چند ماه گذشته چنین تصور می شود که فرد یا گروهی قصد تخریب این آثار تاریخی را به صورت سلسله وار دارند و میراث فرهنگی نیز با توجه به تجربه ای که در تخریب نقش برجسته بهرام دوم داشت هنوز هیچ تمهید اساسی و کارآمدی در مورد حفاظت از این مجموعه اجرا نکرده است.
به گفته آقای عباسپور "ویژگیهای منحصر به فرد نقش برجسته های کازرون وجود سه نقش برجسته است که در آن تصاویری مربوط به زن در ایران باستان حجاری شده، موردی که تقریبا در آثار تاریخی ایران به ندرت مشاهده می شود. این سه نقش در سه نقطه متفاوت از شهرستان کازرون، نقش قندیل، نقش پریشو و نقش بهرام قرار دارند."
به گفته این عضو شورای مرکزی انجمن هم اندیشان "فصل مشترک تمامی این تخریبها علاوه بر جهل ضاربان، فقدان هرگونه حفاظت فیزیکی از این نقوش است زیرا به عنوان مثال نقش پری شو که در حال حاضر این چنین مورد هجوم قرار گرفته فاقد حتی یک فنس کشی ساده است.
آقای عباسپور با اشاره به هشدارهای متعدد فعالان میراث فرهنگی به مسئولان، گفت که متاسفانه تا امروز کوچکترین اقدامی در خصوص حفاظت از این گنجینه های تاریخی صورت نگرفته است.
تنگه چوگان بیشابور
تنگه چوگان و شهر باستانی بیشابوردر 110 کیلومتری جنوب شیراز و 23 کیلومتری شهر کازرون واقع شده است. بیشابور شهری از دوران ساسانی است که به دستور شاپور اول پادشاه ساسانی پس از پیروزی بر امپراتوری روم ساخته شده است.
شمالیترین قسمت بیشابور به کوهپایه و تنگهای دایره شکل متصل است به نام چوگان. نقش برجستههای تنگه چوگان شامل جنگها و پیروزیها و تاج ستانی پادشاه ساسانی به خصوص شاپور اول است.
تنگ چوگان در دل خود گنجینهای بینظیر از آثار و حجاریهای دوره ساسانیان را جای داده و به همراه طاق بستان در کرمانشاه و نقش رستم و نقش رجب در نزدیکی تخت جمشید یکی از محوطه های تاریخی با ارزش آن دوره به شمار می آید.
به گفته آقای عباسپور "ویژگیهای منحصر به فرد نقش برجسته های کازرون وجود سه نقش برجسته است که در آن تصاویری مربوط به زن در ایران باستان حجاری شده، موردی که تقریبا در آثار تاریخی ایران به ندرت مشاهده می شود. این سه نقش در سه نقطه متفاوت از شهرستان کازرون، نقش قندیل، نقش پریشو و نقش بهرام قرار دارند."
این دره علاوه بر 6 نقش برجسته مربوط به شاپور اول و بهرام اول و دوم، مجسمه عظیمی از شاپور اول به ارتفاع 6 متر را در غار شاپور، که در ارتفاعی نزدیک به 800 متر از بستر رودخانه قرار دارد در خود جای داده است.
نقش برجسته های این تنگه نسبت به سایر نقوش دوره ساسانی بزرگتر و شلوغتر میباشند به گونهای که 3 تا از این نقش برجسته ها بیش از 30 متر مربع مساحت داشته و در هر کدام نقش پیکر بیش از 30 نفر تراشیده شده است که تنها نقش برجسته صحنه شکار خسرو پرویز در طاق بستان کرمانشاه با آنها قابل قیاس است.
در این تنگه 6 نقش برجسته کنده شده که تقریبا همگی نزدیک به ورودی آن و در فاصلهای کمتر از 500 متر از شهر باستانی بیشابور قرار دارند. اگر از سمت بیشابور به این تنگه وارد شوید 4 عدد از این نقش برجستهها در شمال و سمت چپ و دو تای دیگر در جنوب و سمت راست قرار دارند.
اولین نقش برجسته که بزرگترین و شلوغ ترین نقش برجسته در بین دیگران است نقشی مربوط به جشن پیروزی شاپور اول بر امپراطوری روم است.
شاپور در طی دوران 30 ساله فرمانروایی بر ایران (از 241 تا 271 میلادی) دو بار با امپراطوری روم وارد جنگ شد. در پایان اولین نبرد، گردیانوس، امپراتور روم در اثر شورش فرمانده گارد خود، فیلیپ معروف به عرب، کشته شد و فیلیپ برای استقرار پایههای حکومت خود به سرعت پیشنهاد صلحی به همراه قبول پرداخت غرامت و واگذاری ارمنستان به ایران را مطرح نمود (244 میلادی).
سالها بعد با به قدرت رسیدن والریانوس در روم، او برای جبران شکستهای قبلی مجددا به ایران حمله کرد که این بار هم به دنبال شکست ارتش روم، والریانوس به همراه 70 هزار نفر از صاحب منصبان و لشکریانش به اسارت شاپور درآمدند (260 میلادی).
تخریب نقش برجسته کازرون
در ایران نیز شاپور در مراسمی که در پایتخت ایران، شهر تیسفون برگزار کرد در حضور والریانوس و ژنرالهایش ایران را خورشید گیتی تاب و تنها ابر قدرت دنیا خواند و دستور داد تا نقش این پیروزی را در محلهای متعددی بر کوه حک نمایند. معروف ترین این نقش برجستهها در نقش رستم و بزرگترین و باشکوه ترینهایشان در تنگ چوگان قرار دارند.
در اولین نقش برجسته شاپور اول در مرکز نقش و سوار بر اسب به تصویر کشیده شده است. جنازه گردیانوس در زیر پاهای اسب شاپور افتاده و دستان والریان به نشانه اسارت در دست شاپور قرار دارد. فیلیپ نیز در جلوی اسب شاپور زانو زده و تقاضای صلح دارد. افسران و نظامیان ایرانی در 5 ردیف سوار بر اسب در پشت سر شاپور قرار دارند و سربازان و صاحبمنصبان رومی نیز در 5 ردیف در جلوی شاپور در حال حمل هدایا و پیشکشهایی برای او دیده میشوند.
در این نقش برجسته 115 پیکر دیده میشود که از این نظر رکورددار نقش برجسته های ایرانی به شمار میآید.
دومین نقش برجسته مربوط به پیروزی بهرام دوم بر اعراب بیابانگرد میباشد. در این نقش برجسته بهرام سوار بر اسب در سمت چپ نقش قرار داشته و اعراب در حال راهنمایی توسط سرداران ایرانی به منظور پیشکش اسب و شتر در مقابل او دیده میشوند.
سومین نقش برجسته که کامل ترین و زیباترین نقش برجسته زمان ساسانی به شمار میآید مراسم دریافت فر ایزدی (حلقه شهریاری) توسط بهرام اول از اهورامزدا را به تصویر کشیده است.
حکاکی این نقش برجسته بسیار هنرمندانه بوده و چین و چروک ها و حرکت لباس و ...، همگی بسیار زیبا نشان داده شده اند. همه چیز در این نقش به شکل حیرت انگیزی تناسب دارد. حتی جزییات فیزیکی اسب و رگهای روی پای اسب نیز مشخص شده است.
نقش برجسته چهارم صحنه پیروزی بهرام دوم (شاپور دوم- ذوالاکتاف) بر یاغیان را به تصویر کشیده است. در این نقش پادشاه در مرکز نقش نشسته بر تخت و به صورت روبرو به تصویر کشیده شده است در حالیکه در سمت راست او سربازان و سرداران ایرانی به احترام ایستاده و اسرا و یاغیان در سمت چپ توسط سربازان ساسانی به حضور شاه آورده میشوند.
نقش برجسته پنجم که در سمت راست تنگه واقع شده و سالم ترین نقش برجسته در میان نقوش 6 گانه است نیز به پیروزی شاپور بر دولت روم اختصاص دارد.
ششمین و آخرین نقش برجسته که آنهم در سمت راست تنگه و دقیقا در کنار جاده واقع شده است متاسفانه بیشترین آسیب را در طی زمان دیده و قسمتهای بالای آن تقریبا از بین رفته است.
در این نقش برجسته مراسم دریافت فر ایزدی (حلقه شهریاری) توسط شاپور اول از اهورامزدا و همچنین پیروزی وی در جنگ با رومیان به تصویر کشیده شده است.
در این نقش، زیر سم اسب مظهر اهورامزدا، اهریمن و زیر پای اسب شاپور، گردیانوس، امپراطور کشته شده، لگدمال میشوند. فیلیپ نیز طبق معمول جلوی اسب شاه زانو زده و تقاضای صلح و بخشش دارد.
