آیین تلاوت قرآن

استعاذه ، بسمله و تصدیق

در کتابهای تجویدی و در کتب مربوط به علوم قرآنی و قرائات مطالب متنوع و مهمی در ارتباط با استعاذه و بسمله و تصدیق گفته شده و هر یک از آنها به عنوان یکی از آداب تلاوت قرآن به تفصیل مورد شرح قرار گرفته اند و در اینجا فقط بعضی از خصوصیات و مطالب مرتبط و آنهم بصورت خلاصه تقدیم می گردد ۰

الف – استعاذه :

 استعاذه در لغت به معنای پناه بردن و التجاء جستن است و به طور مثال در آیه ۶ سوره مبارکه جن آمده است که “و انه کان رجال من الانس یعوذون برجال من الجن –مردانی از انسانها به مردانی از جن پناه می بردند “. وبعبارت دیگرمفهوم استعاذه اینست که  برای محفوظ ماندن از وسوسه و کید و مکر و فریب شیطان و یاران و انصار و لشگر او به خدا پناه برده و التجاء نماییم .

 در قرآن مجید ۵ بار واژه ( اعوذ ) مثل (قل اعوذ برب الفلق –قل اعوذ برب الناس ) و یکبار واژه (یعوذون ) و یکبار واژه (اعیذها ) و دو بار واژه ( فاستعذ بالله ) که همگی آنها در همان معنای پناه بردن و التجاء نمودن قرار گرفته ، بکار رفته است ۰

مهم تر از همه اینکه در آیه ۹۸ سوره نحل دستور و فرمان داده شده که بهنگام قرائت قرآن مجید از شیطان رانده شده به خدا پناه ببر (فاذا قرات القرآن فاستعذ بالله من الشیطان الرجیم ) ۰ در اینجا باید به دو نکته توجه بیشتری نمود :

اولا” ، آغاز تلاوت با استعاذه باشد ۰

 ثانیا” ، خداوند بزرگ خود ، نحوه استعاذه و جمله مورد نظر را در آیه فوق صریحا” ذکر نموده است یعنی (اعوذ ) بالله من الشیطان الرجیم.

 بنا بر این با توجه به اینکه از ابتدا ، در میان تمام قراء و علما و دانشمندان اسلامی اعم از شیعه و سنی ، استعاذه با جمله فوق بوده و این موضوع به صورت یک رویه واحد مرسوم گردیده ، لذا باید بجهت حفظ وحدت و رعایت صحت کار و دقیق و متقن و متکی و مستند بودن این جمله به آیات الهی ، قاریان به خصوص در قرائتهای مجلسی صرفا” از جمله ( اعوذ بالله من الشیطان الرجیم ) استفاده نمایند ۰

تذکار ۱: از آنجا که قرائت قرآن یکی از عبادات می باشد (فاقرءوا ما تیسر من القرآن ) لذا در عبارتها ، خلوص نیت و قصد قربت ضروری است و استعاذه در حقیقت همان نیت می باشد .

تذکار ۲ : از آنجا که قرائت تحقیق و حتی بسیاری از قرائتهایی که با روش تدویر (ترتیل ) خوانده میشود در مجالس و محافل و با صدای بلند و برای مخاطبین انجام می شود ، بر اساس رویه موجود جهانی و بر اساس بسیاری از مستندات دیگراستعاذه  می بایست باهمان صدایی که  قرائت را با آن آغاز می کنیم قرائت گردد ، نه به طور آهسته وغیر مسموع.

تذکار ۳ : در صورت قطع قرائت و گذشت زمان ، در صورتی که قاری بخواهد دوباره قرآن بخواند مجددا” باید استعاذه کند ، البته چنین حالتی بندرت ممکن است پیش بیاید.