عید مباهله

سخن اسقف نجران

پيامبر گرامي اسلام صلي‏الله‏عليه‏و‏آله به همراه علي و فاطمه و حسن و حسين عليهم‏السلام در برابرديدگان هزاران نفر از مردم وارد صحنه مباهله شدند. وقتي چشم اسقف نجران به ايشان افتاد، پرسيد: آنان چه کساني هستند؟ اطرافيان پاسخ دادند: جواني که همراه اوست، پسرعمو و داماد محمّد صلي‏الله‏عليه‏و‏آله و محبوب‏ترين افراد نزد اوست. آن زن، دخترش فاطمه و مادر دو پسري است که همراه اويند. در اين حال اسقف گفت: «به خدايي که جان من در قبضه قدرت اوست، من چهره‏هايي را مي‏بينم که اگر دست بر دعا بردارند و از درگاه خدا بخواهند که بزرگ‏ترين کوه‏ها را از جاي بکَند، مستجاب خواهد شد. بنابراين، هرگز صحيح نيست ما با اين چهره‏هاي نوراني و با فضيلت مباهله نماييم؛ زيرا نابودي ما بعيد نيست و ممکن است دامنه عذاب گسترش يافته و همه مسيحيان جهان را بگيرد».

تسليم هيأت

مسيحيان نجران با ديدن چهره مصمم و مطمئن پيامبراسلام و همراهانش ازيک سو و شنيدن سخنان يأس آور اسقف نجران، مبني بر احتمال شکست در مباهله از سوي ديگر، از انجام مباهله صرف نظر کرده و حاضر شدند هر سال مبلغي به عنوان جزيه و ماليات ساليانه بپردازند تا در پناه حکومت اسلامي زندگي کنند. پيامبر صلي‏الله‏عليه‏و‏آله رضايت خود را اعلام کرد و سپس فرمود: «عذاب، سايه شوم خود را برسر نمايندگان نجران گسترده بود، اگر وارد مباهله مي‏شدند، صورت انساني خود را از دست داده و در آتشي که در بيابان افروخته مي‏شد، مي‏سوختند و دامنه عذاب به سرزمين نجران کشيده مي‏شد».

مفاد صلح نامه

هيأت نمايندگي نجران، پس از پذيرفتن حکومت اسلامي پيامبر صلي ‏الله ‏عليه ‏و‏آله و انصراف از مباهله، از پيامبر درخواست کردند مقدار ماليات ساليانه آنان را درنامه‏اي نوشته و امنيت منطقه نجران را تضمين کند. اميرمؤمنان عليه‏السلام به فرمان پيامبر صلي ‏الله‏ عليه ‏و‏آله ، متن زير را نوشت: «به نام خداوند بخشنده مهربان. داوري محمد صلي ‏الله ‏عليه ‏و‏آله درباره تمام دارايي‏هاي ملت نجران اين شد که اهالي نجران،هرسال دو هزار لباس به حکومت اسلامي بپردازند و هرگاه از ناحيه يمن، آتش جنگ شعله‏ور گشت، بايد ملت نجران سي زره وسي شتر و سي اسب به صورت عاريه دراختيار ارتش اسلام بگذارند و پذيرايي نمايندگان پيامبر درنجران، به مدت يک ماه بر عهده آنان است. البته جان، مال، و معابد ملت نجران، در امان خدا و رسول اوست؛ به شرط اين که از هم اکنون از هر نوع رباخواري خودداري کنند. در غير اين صورت، محمد در برابرآنان تعهدي نخواهد داشت». اين نامه، روي پوست سرخي نوشته شد و دو نفر نيز به عنوان شاهد زير آن را امضا کردند.

رأفت اسلامي

مفاد صلح نامه پيامبر اکرم صلي‏ الله ‏عليه ‏و‏آله باهيأت نمايندگي نجران، از شدت عدالت و دادگستري مکتب اسلام حکايت کرده و نشان دهنده رأفت حکومت اسلامي است. هيأت نجران هنگام پيشنهاد صلح، در موضع ضعف بوده و آن‏چنان در تنگنا قرار داشتند که هرگونه پيشنهادي را از طرف پيغمبر مي‏پذيرفتند، ولي پيامبراکرم صلي‏ الله ‏عليه ‏و‏آله ، بر خلاف سيره و روش حکومت‏هاي زورمدار جهان که از درماندگي طرف مقابل سوء استفاده و ماليات‏هاي بسيار کلاني بر آنان تحميل مي‏کنند، روحيه عدالت‏خواهي و پاي‏بندي بهاصول انساني و اخلاقي را به نمايش گذاشت و به اندک مالياتي اکتفا نمود. ايشان با اين رفتار، دل‏هاي آنان را به دين اسلام مجذوب ساخت، به طوري که چند نفر از آنان مسلمان شدند. پس از انعقاد قرارداد، مسيحيان نجران از پيامبر خواستند شخصي را به عنوان فرماندار نجران معرفي نمايند و ايشان، «ابي عبيدة» را به عنوان فرماندار نجران انتخاب کردند.

بزرگ‏ترين سند فضيلت

داستان مباهله، در طول تاريخ شيعه، بزرگ‏ترين سند افتخار بوده است؛ زيرا کلمات آيه مباهله، بر فضيلت همراهان پيامبر دلالت دارد. بيش‏تر مفسران و محدثان شيعه و اهل سنت، تصريح کرده‏اند که آيه مباهله، در حق اهل بيت پيامبر نازل شده و تنها کساني را که پيامبر همراه خود به ميعادگاه برد، علي عليه‏السلام و دخترش فاطمه و فرزندانش حسن و حسين عليهم‏السلام بودند. اين مسأله، مزيتي است که هيچ کس در آن براهل بيت پيشي نگرفته و فضيلتي است که هيچ انساني به آن نرسيده و شرفي است که پيش از آن، هيچ شخصي از آن برخوردار نبوده است.

اهميت مباهله

بي شک مباهله پيامبر اسلام با هيأت نمايندگي نجران، به عنوان سند زنده و روشني بر حقانيت و صدق ايشان در ادعاي رسالت خويش است؛ زيرا ممکن نيست کسي که به ارتباط خود با پروردگار ايمان قطعي نداشته باشد، وارد چنين ميداني شده و از مخالفان خود دعوت کند که بياييد و با هم به درگاه خدا برويم و از او بخواهيم دروغ گو را رسوا سازد و من قول مي‏دهم که نفرين من در حق مخالفان عملي خواهد شد و نتيجه آن را خواهيد ديد. به يقين، وارد شدن در چنين ميداني، بسيار خطرناک است و اگر نفرين به اجابت نرسد و اثري از مجازات مخالفان ظاهر نشود، نتيجه‏اي جز رسوايي در پي نخواهد داشت و هيچ انسان عاقلي، بدون اطمينان به نتيجه، قدم در اين ميدان سخت نمي‏گذارد.

عام بودن مباهله

از رواياتي که از امامان معصوم ما نقل شده است، چنين استفاده مي‏شود که موضوع مباهله، اختصاص به پيامبر اسلام صلي‏ الله ‏عليه ‏و‏آله نداشته و حکم عمومي است. هر فرد مؤمن، باتقوا و خداترس، به هنگامي که استدلالاتش در برابر دشمنان لجوج نتيجه ندهد، از آنان دعوت به مباهله مي‏کند. مفسر عالي قدر، علامه طباطبايي در اين‏باره مي‏گويد: مباهله، يکي از معجزات باقي اسلام است و هر فرد با ايمان، مي‏توند بهپيروي از پيامبر اکرم صلي‏الله‏عليه‏و‏آله ، در راه اثبات حقيقتي از حقايق اسلام با مخالفت خود به مباهله بپردازد و از خداوند بخواهد که طرف مقابل را کيفر داده و محکوم سازد.

مسجد مباهله

مباهله، يکي ازحساس‏ترين و پراهميت‏ترين حوادث تاريخ صدراسلام به شمار مي‏رود و مسلمانان، در پاس‏داشت اين روز بزرگ، در مکان مباهله پيامبر اکرم صلي ‏الله‏ عليه‏ و‏آله با مسيحيان نجران، مسجدي بنا کردند که اکنون در جهت شرقي مدينه منوره قرار داشته و به «مسجد الاجابة» معروف است. اين مسجد، بسيار باصفا و بزرگ بوده و سزاوار است انسان در سفرهاي حج و عمره، در مدت اقامت خود در مدينه، به اين مسجد مشرف شده و از معنويت آن بهره‏مند شود و داستان مباهله را به ياد آورد. به ويژه اگر روز مباهله (24 ذي‏حجه) در مدينه باشد، شايسته است در اين مسجد حاضرشده و دعاي مباهله را بخواند.