عید مباهله

  ساير دستاوردهاي مباهله

1-  جلوه‏اي از عزت اسلام

ماجراي مباهله موجب شد تا عظمت و حقانيت اسلام بر تمامي مردم اثبات شده و صداقت گفتار رسول اکرم صلي الله عليه و آله و ادعاهاي وحياني آن حضرت بيش از گذشته آشکار گردد . اين واقعه يکي ديگر از دلائل نبوت و کرامتهاي آن حضرت به شمار مي‏آيد . بي ترديد مباهله، در تقويت ايمان مسلمانان و تضعيف روحيه منافقان و مخالفان تاثيريبسزا داشته است .

2- دليلي بر فضيلت اهل بيت عليهم السلام

اين آيه محکم‏ترين دليل بر عظمت و فضيلت اهل بيت عليهم السلام مي‏باشد . از دانشمندان اهل سنت، ابوالقاسم جار الله زمخشري صاحب تفسير معروف کشاف مي‏نويسد:

«وفيه دليل لاشي‏ء اقوي منه علي فضل اصحاب الکساء عليهم السلام وفيه برهان واضح علي صحة نبوة النبي صلي الله عليه و آله لانه لم يرو احد من موافق ولا مخالف انهم اجابوا الي ذلک؛(13) در اين آيه قوي‏ترين دليل بر برتري اصحاب کساء عليهم السلام وجود دارد و در آن دليل روشني بر صحت پيامبري پيامبر صلي الله عليه و آله است; چون هيچيک از مخالف و موافق روايت نکرده است که مسيحيان نجران مباهله (با پيامبر صلي الله عليه و آله) را پذيرفته باشند .»

مسلم نيشابوري، عالم ديگر اهل سنت نيز در صحيح خود، در مورد شان نزول اين آيه که فضيلت و منقبتي ديگر را براي اهل بيت عليهم السلام رقم زده است مي‏گويد: هنگامي که آيه مباهله نازل شد، رسول خدا صلي الله عليه و آله علي و فاطمه و حسنين عليهم السلام رادعوت کرد و فرمود:«اللهم هؤلاء اهلي; پروردگارا! اينان اهل [بيت]من هستند.»(14) شيخ مفيد اين گفته را چنين تکميل نموده: «مباهله فضيلتي استثنائي براي اهل بيت عليهم السلام مي‏باشد که هيچکس از امت اسلام در اين فضيلت‏با آنان شريک نيست و همانند آنان نمي‏تواند باشد.(15)

3- آشکار شدن ذلت دشمنان اسلام

ماجراي مباهله نشان داد که هر کس به هر عنوان با دين اسلام مخالفت نمايد، دچار شکست و ذلت ابدي خواهد شد . و سرنوشت انسانهاي لجوج و خودخواه که به هر بهانه‏اي از پذيرش حق و منطق صحيح سرباز مي‏زنند، همانند نصاراي نجران با خذلان و خواري توام خواهد شد، که وعده الهي حق است وپيروزي حق بر باطل از سنتهاي تغييرناپذير اوست. آنان آن چنان از عظمت روحي و معنوي پيامبر صلي الله عليه و آله مرعوب شده بودند که بدون لحظه‏اي درنگ از مباهله دست کشيده و در کوتاهترين مدت به خواسته‏هاي پيامبر صلي الله عليه و آله تن دادند و اين مصداق همان آيه شريفه است که مي‏فرمايد: «سالقي في قلوب الذين کفروا الرعب‏»(16)؛ «به زودي در دلهاي کافران ترس و وحشتمي‏افکنم .» به همين جهت آنان هنگامي که چهره‏هاي مصمم و با اراده پيامبر صلي الله عليه و آله و همراهان را مشاهده کردند که چگونه به سوي محل مباهله قدمهاي راسخ برمي دارند، اسقف نجران اظهار داشت: «يا معشر النصاري اني لاري وجوها لوسالوا الله ان يزيل جبلا من مکانه لازاله بها فلا تباهلوا فتهلکوا؛(17) اي گروه نصارا! من چهره هايي را [که ايمان در سيمايشان موج مي‏زند] مشاهده مي‏کنم که اگر آنان از خداوند بخواهند که کوهي را از مکانش بردارد سريعا اجابت‏خواهد کرد . هرگز مباهله نکنيد که نابود خواهيد شد.»

4-  روز خجسته و مبارک

شکوه و عظمت‏حادثه مباهله آن روز تاريخي را به عنوان يکي از ماندگارترين روزهاي تاريخ اسلام قرار داد و آن روز به عنوان روز جشن و شادي وشکرگزاري به درگاه حق و به عنوان يادآور عظمت اصحاب کساء در حافظه تاريخ ثبت‏شد . به همين جهت در روز 24ذي الحجه، همانند عيد غدير آداب ويژه‏اي منظور شده است که برخي از اعمال آن روز عبارتست از:

1-  روزه گرفتن 2 . غسل روز مباهله 3 . به جاي آوردن نماز مباهله 4 . خواندن دعاي آن روز 5 . تصدق بر فقرا، به عنوان شکرگزاري 6 . قرائت زيارت جامعه که جلوه هايي از عظمت اهل بيت عليهم السلام را بيان مي‏کند .

5- تثبيت جايگاه اهل بيت عليهم السلام

واقعه مباهله موقعيت اهل بيت عليهم السلام را در جامعه بويژه در ميان انديشمندان مسلمان آن چنان استحکام بخشيد که حتي تندروترين مخالفين آن بزرگواران نتوانسته‏اند از ذکر آن خودداري کنند و خداوند متعال به اين وسيله حق را در زبان و قلم آنان جاري نموده است .

فخرالدين رازي صاحب تفسير مفاتيح الغيب که در شبهه افکني و تشکيک مواضع و باورهاي کلامي شيعه گوي سبقت را از ديگران ربوده و هيچ موردي را در مسئله امامت‏بدون نقض رد نشده، هنگامي که به آيه مباهله مي‏رسد حقيقت را چنين اظهار مي‏دارد: رسول خدا صلي الله عليه و آله زماني که به محل مباهله مي‏آمد عبائي بافته شده از موي سياه در بر کرده و حسين را بغل کرده و دست‏حسن را گرفته و فاطمه و علي عليهما السلام نيز از پشت‏سر آن حضرت مي‏آمدند . در همان حال پيامبر به آنها سفارش کرد: «هنگامي که دست‏به نفرين بلند کردم شما آمين بگوييد .» سپس پيامبر در همان نقطه مباهله، حسن و حسين و علي و فاطمه عليهم السلام را در زير عباي خود گردآورده و آيه تطهير را قرائت کرد و به اين ترتيب اهل بيت‏خود را نيز معرفي نموده و عظمت و منزلت آنان را شناساند .

فخر رازي بعد از نقل اين روايت مي‏گويد: به اتفاق اهل حديث و تفسير اين روايت صحيح است و هيچگونه ترديدي در صدور آن وجود ندارد .

او در ادامه مي‏افزايد: همچنين اين آيه دلالت مي‏کند که حسن و حسين پسران رسول خدا صلي الله عليه و آله هستند.(18)

6- تداوم سنتهاي پيامبران پيشين

مباهله همانند بسياري از احکام و دستورات شريعت اسلام ادامه اديان توحيدي پيشين مي‏باشد . به همين جهت اين سنت آسماني و حرکت معنوي براي پيروان اديان گذشته کاملا آشنا بود . همانطوري که ابوحارثه - اسقف بزرگ هيئت اعزامي - هنگام مشاهده پيامبر و همراهان در محل مباهله به دوستانش گفت: به خدا سوگند! او همانند پيامبران الهي به مباهله نشسته است.(19)

7-  شيوه مقابله با مخالفين

مباهله اهل بيت عليهم السلام، به مسلمانان آموخت که هرگاه مخالفين با منطق و دليل قانع کننده به سوي صراط مستقيم هدايت نشدند و آنان به لجاجت پرداخته واز پذيرش حق امتناع ورزيدند با مباهله به مقابله برخيزند و در برابر دشمنان عنود، خود را عاجز و درمانده نشان ندهند . به همين سبب اين شيوه در ميان مسلمانان رايج‏بود .

هنگامي که در بامداد روز عاشورا يکي از دشمنان امام حسين عليه السلام به نام يزيد بن مقعل به صحنه نبرد آمد، برير از سوي امام مامور مقابله با وي شد . او خطاب به برير گفت: اي برير بن خضير، کار خدا را چگونه مي‏بيني؟ برير گفت: به خدا سوگند براي من خوب است اما براي تو بد!

- چرا دروغ گفتي، تو که در گذشته دروغگو نبودي، آيا به ياد داري که از عثمان بد مي‏گفتي و معاويه را، گمراه و گمراه کننده مي‏دانستي؟! و علي بن ابي طالب را امام برحق مي‏شمردي؟!

- آري شهادت مي‏دهم که عقيده من همان است و گواهي مي‏دهم که تو از گمراهان هستي، آيا حاضري در اين زمينه مباهله کنيم و لعنت‏خدا را بر دروغگو قرار دهيم و قبل از مبارزه از خدا بخواهيم که آنکه حق است فرد گمراه و دروغگو را بکشد؟! هنگامي که يزيد بن مقعل مباهله را پذيرفت آنان در پيشگاه دو لشگر به مباهله پرداخته و دست‏به نفرين برداشتند . سپس مبارزه را آغاز کردند، بعد از اندکي زد و خورد برير بن خضير که با اراده‏اي آهنين و ايماني راسخ به دفاع از حضرت سيدالشهدا عليه السلام قيام کرده بود با ضربت‏شمشير خويش به يزيد بن مقعل پيروز شده و او را به خاک مذلت نشاند .

مباهله نه تنها در صحنه‏هاي مبارزات اعتقادي و اصول دين کاربرد دارد بلکه در فروعات فقهي نيز بابي به همين نام وضع شده است که مربوط به اختلافات و مشکلات خانوادگي است.

اين نوع مباهله که مورد بحث فقهاي اسلامي مي‏باشد در متون فقهي به نام باب «لعان‏» معروف است . اساسا مباهله نوعي نفرين طرفيني است و اين گذشته از اينکه در سطح عمومي با غير مسلمانان انجام مي‏شود . در مسائل خصوصي و خانوادگي نيز اگر کار به منازعه ومشاجره بکشد يکي از راهکارهاي آن مباهله مي‏باشد . هنگامي که مردي همسرخويش را به عمل نامشروع متهم کند و يا بخواهد فرزندي را از خودش نفي کند از مباهله و ملاعنه استفاده مي‏شود . مبناي اين نوع مباهله در آيات 6 تا 10 سوره نور است و شرايط و کيفيت آن نيز در منابع فقهي آمده است .

پي ‏نوشت:

1) خالد بن وليد قبل از صلح حديبيه و در سال ششم هجري به همراه عمرو بن عاص مسلمان شد . پدر او وليد بن مغيره يکي از بزرگان و متنفذان قريش بود . او در موارد متعددي فرماندهي لشکر اسلام را به عهده مي‏گرفت و بعدها به عنوان يکي از کشورگشايان مسلمان مطرح گرديد . برخي از اعمال نارواي وي موجب شد که او به عنوان فردي خشن، ضعيف الايمان، مخالف اهل بيت عليهم السلام، خودخواه و هواپرست، شناخته شود . قتل عام قبيله بني خزيمه در يمن، شرکت در هجوم به خانه فاطمه زهرا عليها السلام، کشتن مالک بن نويره و تعرض به ناموس وي بخاطر مخالفت‏با ابوبکر، پذيرش دستور ابابکر در کشتن علي عليه السلام (که بعدا ابوبکر پشيمان شد)، نمونه هايي از سابقه ننگين وي را نشان مي‏دهد . او در سال 21 ه . ق در زمان خلافت عمر درگذشت . عبدالرحمن بن خالد از فرزندان وي بود که در جنگ صفين با علي عليه السلام جنگيد و مهاجر بن خالد فرزند ديگر او بود، که بر خلاف برادرش در جبهه حق از علي عليه السلام دفاع کرد.

2) مکاتيب الرسول، ج‏2، ص‏502 .

3) آل عمران/59 .

4) آل عمران/61 .

5) از منظر قرآن نوعي ماليات است که بايد اهل کتاب، به رهبر مسلمانان بپردازند و در مقابل، در سايه حکومت اسلامي، جان و مال آنان محترم بوده و با امنيت‏خاطر و آسايش کامل زندگي مي‏کنند . خداوند متعال در قرآن مي‏فرمايد:

«قاتلوا الذين لا يؤمنون بالله ولاباليوم الاخر ولا يحرمون ما حرم الله ورسوله ولا يدينون دين الحق من الذين اوتوا الکتاب حتي يعطوا الجزية عن يد و هم صاغرون.»

«با کساني از اهل کتاب که نه به خدا و نه به روز جزا ايمان دارند، و نه آنچه را که خدا و رسولش تحريم کرده حرام مي‏شمرند و نه آيين حق را مي‏پذيرند، پيکار کنيد تا زماني که با خضوع و تسليم جزيه را با دست‏خود بپردازند. » (توبه/29)

6) الميزان، ج‏3، ص‏250; جلوه هائي از نور قرآن، ص‏115 .

7) شيخ مفيد، ارشاد، ج‏1، ص‏170 .

8) ابن عساکر، تاريخ مدينه دمشق، ج‏42، ص‏313; الرياض النضره، ج‏2، ص‏218؛قوشچي، شرح تجريد، ص‏338 . و از منابع شيعه، فتال نيشابوري، روضه الواعظين، ص‏128 .

9) طرحهاي آموزشي نهج البلاغه، ص‏11 .

10)تفسير امام عسکري، ص‏660; الامام علي عليه السلام ص‏285 .

11) الصوائق المحرقه، ص‏93 .

12) مناقب آل‏ابي طالب، ج‏2، ص‏145 .

13) تفسير کشاف، ج‏1، ص‏433 .

14) صحيح مسلم، باب فضائل الصحابه.

15) ارشاد، ج‏1، ص‏158 .

16) انفال/12 .

17) تفسير فخر رازي، ذيل آيه مباهله (آل عمران/61).

18) تفسير فخر رازي، ذيل آيه (آل عمران/61).

19)تفسير مجمع البيان، ذيل آيه مباهله.