خانه مرتاض

قدیم‌تر‌ها اما بیشتر ایرانی‌ها به جای سفارش انواع سم و به راه انداختن یک قتل‌عام مورچه‌ای، ارسی‌های زیبا و دارای شیشه‌های رنگی سفارش می‌دادند که افزون بر تأمین بخشی از زیبایی خانه، رنگ‌های تند آنها حشره‌ها را فراری می‌داد.به هر حال برای آشنا شدن با یک خانه واقعی که ترجمان رویش هندسی سیمان، آهن، سنگ‌ و سقف بی‌کفتر نباشد می‌توان راهی یزد شد و برای نمونه به دیدار خانه مرتاض رفت؛ هر چند بیشتر خانه‌های قدیمی یزد مایه افتخار هر ایرانی است اما در این خانه دوره قاجار هر عنصر معماری را در نهایت زیبایی خود می‌توان دید.

پس از گذشتن از سردر و هشتی زیبا و راهرو، حیاط اصلی خانه رخ می‌نماید. جایی که بادگیر ایوان رو‌به‌روی آن، خنکای هوا را صید می‌کرده و سر سفره یک نیمروز گرم تابستانی برای اهالی خانه می‌آورده است.روبه‌روی حیاط خانه نیز برخی از گمشده‌های بشر امروزی چون پنجره‌ها و ارسی‌های چوبی و آب‌نمایی که زندگی در آن جریان دارد چشم‌نوازی می‌کنند.

در بنای خانه مرتاض هر چند برخی ارزش‌های معماری دستکاری شده‌اند اما همچنان می‌توان به آن عنوان خانه اصیل یک ایرانی را داد.این خانه به نشانی یزد خیابان ایران،‌ شهرک گلچینان، کوچه مرتاضیون در تاریخ ۱۱ مرداد ۱۳۷۷ با شماره ثبت ۲۰۸۵ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

این خانه قاجاری که در کوچه "مرتاضیون" شهر یزد قرار دارد و دارای دو بخش بیرونی و اندرونی است و هر یک از این دو بخش دارای حیاط و ورودی جداگانه‌است، با این وجود این دو بخش به شکلی ظریف به یکدیگر مرتبط اند. با گذشتن از سردر و هشتی زیبا و راهرو می توان به گوشه حیاط اصلی رسید. در مقابل ورودی حیاط کوچک تر فقط درگاه و راهروی کوتاه دارد که آن نیز به ایوانچه ای واقع در گوشه جبهه جنوبی ختم می گردد. تفاوت ورودی مفصل حیاط بزرگ با ورودی ساده حیاط کوچک چنان که تفاوت اهمیت دو حیاط را می رساند نشان دهنده استقلال آنها از یکدیگر است. ارتباط دو حیاط را راهرویی برقرار میکند که با چند پیچ از گوشه شرقی حیاط کوچک تا گوشه جنوبی حیاط اصلی امتداد یافته است.