آزادی در قرآن و دین

شبهه‌ای پیرامون آیه "لا اکراه فی الدین ..» آزادی در قرآن و دین

شبهه‌ای که در ذیل مطرح می‌شود از شبهات به روز و مورد سئوال خیلی از جوانان است :

مدتی دقت کردم کسانی که  از بی حجابی دفاع می کنن ازاین آیه به نفع خودشون استفاده می کنن/

میگن: خدا گفته در دین اکراهی نیست پس ما رو بر حجاب داشتن اکراه و اجبار نکنید.

شأن نزول آیه شریفه:

درباره هنگام نزول آیه شریفه فوق، چندین داستان، نقل شده است؛ (ر.ک؛ تفسیر المیزان، نمونه، مجمع‏البیان، ابن‏کثیر، روح‏المعانی و... ذیل آیه شریفه)؛ از آن جمله:

ـ داستان مردی از مسلمانان انصار، به نام «حصین» می‏باشد. که دو فرزند او به آئین مسیحیت گرویده بودند و او می‏خواست، آنان را با اجبار به سوی اسلام دعوت کنند. وقتی موضوع با پیامبر(ص) درمیان گذاشته شد. آیه شریفه لااکراهفی‏الدین... نازل گردید.

و برخی دیگر گفته‏اند:این آیه شریفه در هنگامی نازل شد که مقرر گردیده بود، یهودیان بنی‏نضیر به خاطر توطئه‏ای که انجام داده بودند، از اطراف مدینه به نقاط دوردست کوچ کنند؛ در حالی که در میان آنان برخی از وابستگان مسلمانان وجود داشتند که هنوز برآیین یهودیتبودند و مسلمانان از این جهت نگران بودند؛ که آیه شریفه: لااکراه فی الدین... نازل شد. و پیامبر(ص) فرمودند:

خیّروا اصحابکم فان اختاروکم فهم منکم و ان اختاروهم فاجلوهم (ر.ک:مجمع‏البیان، ج 1 ـ 2 ذیل آیه شریفه) ـوابستگان خود را آزادبگذارید، اگر شما را برگزیدند، از شما خواهند بود و اگر آنان را برگزیدند پس از آنان روگردان و دور شوید

آنچه در همگی مشترک است، این است که عده‏ای پیرو آئین‏های دیگری غیر از اسلام بودند و پیامبر(ص) به دستور خداوند متعال، از اجبار آنان برای گرویدن به اسلام، جلوگیریفرموده‏اند.

آیه شریفه عدم اجبار و اکراه در پذیرش اولیه اسلام است ولی پس از قبول اسلام پایداری و ثبات در دین الزامی است. جمعی از اهل کتاب (یهود) گفتند (بروید ظاهراً) به آنچه بر مؤمنان نازل شده در آغاز روز ایمان بیاورید، و در پایان روز کافر شوید و (باز گردید) شاید آن‏ها (از دین خود) باز گردند

دوازده نفر از دانشمندان یهود خیبر و نقاط دیگر، نقشه‏ای ماهرانه برای متزلزل ساختن باور و ایمان بعضی از مؤمنان طرح نموده و با یکدیگر تبانی کردند که صبحگاهان خدمت پیامبر اسلام(ص) برسند و ظاهراً ایمان بیاورند، ولی در آخر روز از آیین برگردند. هنگامی که از علت کارشان سؤال شد بگویند:ما صفات محمّد(ص) را از نزدیک مشاهده کردیم و هنگامی که به کتب دینی خود مراجعه نموده یا با دانشمندان دینی خود مشورت کردیم، دیدیم صفات و روش او با آنچه در کتب ما است، تطبیق نمی کند و از این رو برگشتیم. این موضوع سبب می شود که عده‏ای بگویند این‏ها که به کتب آسمانی از ما آگاه ترند، لابد آنچه را گفته‏اند راست می گویند و به این وسیله ایمان مسلمانان متزلزل می گردد.

مکر و نیرنگ کفار به وسیله خداوند آشکار گردید و خدا حدّ ارتداد را وضع نمود. باید توجه داشت که این ترفند مختص زمان رسول خدا(ص) نمی باشد، بلکه در همه زمان‏ها امکان اجرای آن وجود دارد.

اسلام با وضع چنین حکمی جلوی مفاسد احتمالی (که برخی نیز به وقوع پیوسته) را گرفته است که در ذیل به نمونه هایی از این مفاسد اشاره می کنیم:

1- همه مسلمانان از نظر اعتقاد و ایمان درونی در سطح بالا نیستند، بلکه برخی افراد در ایمانشان سست هستند. این گونه تبلیغات افراد سست ایمان را تحت تأثیر قرار می دهد و آن‏ها را از مسیر حق باز می دارد. حدّ و حکم شرعی ارتداد می تواند افراد را از انحراف باز دارد.

 2- اگر اسلام جلوی این روند را نمی گرفت، نوعی جنگ روانی علیه دین صورت می گرفت و کفار با تبلیغات شدید علیه اسلام، علاوه بر این که مسلمانان را دلسرد می کردند، باعث دلسرد شدن افرادی که گرایش به اسلام داشتند می شدند.

اگر فردی به اصول و فروع اسلام آشنا باشد و حالت انکار نداشته باشد، به صورت طبیعی و معمولی به آن ایمان می‏آورد. قرآن می‏گوید: (لا اکراه فی الدین؛ در پذیرش عقیده اکراه نیست). اصولاً عقیده با اکراه سازگار نیست. این سخن درستی است اما قرآن به دنبال سخن مذکور می‏گوید("قد تبیین الرشد من الغی؛ راه راست از راه‏های انحرافی و نادرست روشن است\). یعنی وقتی راه رشد و حقیقت آشکار است، دلیلی برای اکراه و اجبار وجود ندارد، زیرا عقل سلیم بدون داشتن انکار و عناد آن را پذیرا است.

اما انسان حق ندارد از آزادی سوءاستفاده کند و به بهانه آزادی، اعتقادات جامعه را به باد مسخره بگیرد و امنیت فکری و فرهنگی اجتماع را متزلزل و مختل نماید.. این سخن نیز مورد پذیرش عقل و عرف است.

نتیجه:

وقتی اسلام را پذیرفتی باید به دستورات آن هم پای بند باشی ودیگر حقی برای انتخاب دین دیگری را به صورت آشکارا نداری و الا حکم ارتداد براو جاری می شود.