مشورت

در هر صورت راه خير و سعادت در تمام شؤون زندگى به روى هر كس كه عاشق خير و سعادت است باز است و ديدن ضربه و خسارت معلول تنها سفر كردن در جاده زندگى است.

اگر انسان همراه با كتاب خدا و دستورهاى انبيا و ائمه عليهم السلام و محصول عقل عاقلان حقيقى، طى راه كند بدون شك به سعادت ابدى خواهد رسيد.

قرآن و مشورت‏

قبل از قرآن مجيد مسئله مشورت در بين مردم اهميتى نداشت، هر كس به هر برنامه‏اى علاقه داشت به دنبال آن علاقه حركت مى‏كرد، بدون اين كه بتواند نفع و ضرر مورد علاقه‏اش را بسنجد.

قرآن مجيد اين مسئله مهم را در ميان مردم زنده كرد و مسلمانان را به اين امر مهمّ‏ترغيب و تشويق نمود.

[فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ‏] «2».

 [اى پيامبر!] پس به مهر و رحمتى از سوى خدا با آنان نرم خوى شدى، و اگر درشت خوى و سخت دل بودى از پيرامونت پراكنده مى‏شدند؛ بنابراين از آنان گذشت كن، و براى آنان آمرزش بخواه، و در كارها با آنان مشورت كن، و چون تصميم گرفتى بر خدا توكل كن؛ زيرا خدا توكل كنندگان را دوست دارد.

[وَ الَّذِينَ اسْتَجابُوا لِرَبِّهِمْ وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ أَمْرُهُمْ شُورى‏ بَيْنَهُمْ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ‏] «3».

و آنان كه دعوت پروردگارشان را اجابت كردند و نماز را برپا داشتند و كارشان در ميان خودشان بر پايه مشورت است و از آنچه روزى آنان كرده‏ايم، انفاق مى‏كنند.

بعد از اين آيات بود كه مسئله مشورت در بين مردم مسلمان زنده شد و آنان كه بر اين امر مهم تكيه كردند. كمتر دچار خسارت و ضرر شدند.

روايات و مشورت‏

قالَ عَلىٌّ عليه السلام: بَعَثَنى رَسُولُ اللّهِ صلى الله عليه و آله عَلَى الْيَمَنِ فَقالَ وَهُوَ يُوصينى: يا عَلِىُّ ما حارَ مَنِ اسْتَخارَ وَلا نَدِمَ مَنْ اسْتَشارَ «4».

على عليه السلام مى‏فرمايد: رسول خدا مرا به يمن فرستاد و به عنوان وصيّت به من فرمود: آن كس كه طلب خير كند سرگردان نمى‏شود و هر كس مشورت كند پشيمان نمى‏شود.

وَقالَ عليه السلام: مَنْ شاوَرَ ذَوِى الْعُقُولِ اسْتَضاءَ بِانْوارِ الْعُقُولِ‏ «5».

و نيز آن حضرت فرمود: هر كس با صاحبان عقل و بينش مشورت كند، از روشنايى‏هاى عقول بهره مى‏گيرد.

وَقالَ عليه السلام: الْمُسْتَشيرُ عَلى‏ طَرَفِ النَّجاحِ‏ «6».

و آن جناب فرمود: مشورت كننده در جهت رستگارى است.

وَقالَ عليه السلام: الْاسْتِشارَةُ عَيْنُ الْهِدايَةِ وَقَدْ خاطَرَ مَنِ اسْتَغْنى‏ بِرَأْيِهِ‏ «7».

و آن حضرت فرمود: مشورت كردن عين هدايت است و هر كس مستقل به رأى باشد خود را به خطر انداخته است.

وَقالَ رَسُولُ اللَّه صلى الله عليه و آله: مَامِنْ رَجُلٍ يُشاوِرُ احَداً الّا هُدِىَ الَى الرُّشْدِ «8».

رسول اكرم صلى الله عليه و آله فرمود: مرد با كسى مشورت نمى‏كند، مگر اين كه به رشد و عاقبت نيكو مى‏رسد.

قالَ عَلىّ عليه السلام: حَقٌّ عَلَى الْعاقِلِ أنْ يُضيفَ الى‏ رَأيِهِ رَأىَ الْعُقَلاءِ وَيَضُمَّ الى‏ عِلْمِهِ عُلُومَ الْحُكَماءِ «9».

انصاف اين است كه عاقل راى عقلا را به رأى خود اضافه كند و علوم حكما را به علمش بيفزايد.

پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله به على عليه السلام فرمود:

با ترسو مشورت مكن كه راه خروج از مشكل را بر تو تنگ مى‏كند با بخيل مشورت منما كه تو را از رسيدن به هدف باز مى‏دارد، با حريص مشورت مكن كه شرّ و بدى را در برابرت جلوه مى‏دهد «10».

على عليه السلام مى‏فرمايد:

با دروغگو مشورت مكن كه او مانند سراب است دور را نزديك و نزديك را دور مى‏نماياند «11».

و نيز آن حضرت فرمود:

با آنان كه خدا ترسند مشورت كن تا به رشد برسى‏ «12».

رسول اسلام صلى الله عليه و آله مى‏فرمايند:

مشورت با عاقل ناصح، رشد و بركت و توفيق الهى است، چون عاقل ناصح راهنمايى كرد، مخالفت مكن كه در آن مخالفت رنج و سختى خواهد بود «13».

حضرت زين العابدين عليه السلام مى‏فرمايد:

مشورت كننده را راهنمايى كن كه اين امر اداى حق نعمت است‏ «14».

امام صادق عليه السلام مى‏فرمايد:

اگر قاتل على مرا بر چيزى امين بخواهد، يا از من طلب نصيحت كند، يا مرا طرف مشورت خود قرار دهد و من در مقابل خواسته‏هايش اراده قبول داشته باشم‏ حق امانت را نسبت به او مراعات مى‏كنم‏ «15».

على عليه السلام مى‏فرمايد:

هر كس در مشورت نسبت به مسلمانان حيله كند از او بيزارم‏ «16».

و نيز مى‏فرمايد:

زشت‏ترين امور و بدترين شرور، خيانت به مشورت‏كننده در امر مشورت است كه باعث عذاب سخت الهى خواهد بود «17».

 [وَما كانَ مِنْ امُورِ الدُّنْيا الَّتى هِىَ غَيْرُ عائِدَةٍ الىَ الدّينِ فَارْفَضْها وَلا تَتَفَكَّرْ فيها فَانّكَ اذا فَعَلْتَ ذلِكَ اصَبْتَ بَرَكَةَ الْعَيْشِ وَحَلاوَةَ الطّاعَةِ]