قرائت قرآن

مخرج حرف « ق »:از ابتدای لهات ادا مي‌شود، بدين صورت كه هواي موجود در محلّ لهات  ،محبوس شده و عضلات انتهايي زبان بزرگ به سمت مقابل خود در كام بالا  نزديك شده، و رها كردن هواي محبوس به طور ناگهاني و شكافتن رطوبت هوا در اين لحظه ايجاد صداي قاف مي‌‌كند و لذا صداي تلفّظ آن پس از لحظه‌اي كوتاه به گوش مي‌رسد. در هنگام اداي «قاف »لب‌ها به سمت داخل دهان تمايل پيدا مي‌كند و دهان حالت نيمه بسته به خود مي‌گيرد. قاف در هنگام تلفظ داراي صلابت خاصّي مي‌باشد.

مخرج حرف « ك »:اندكي جلوتر از حرف قاف به سمت دهان تلفظ مي‌شود، و نحوه ی اداي آن بدين صورت است كه هواي موجود فشرده شده و حبس مي‌گردد (حبس تام) سپس انتهاي زبان بزرگ به طرف بالا نزديك شده و هواي محبوس در يك لحظه رها مي‌گردد و حرف « ك » ادا مي‌شود و به همين منظور صداي حرف « ك » پس از شكل گرفتن در محل مخرج خود، اندكي بعد به گوش مي‌رسد (مانند « ق »ولي زودتر). حرف كاف به خلاف حرف قاف به شدّت ادا مي‌گردد .

از نظر علم تجويد به حرف قاف  «غلصمی »(غلصمة: ابتداي لهات )و به حرف كاف«عکدی » مي‌گويند (انتهاي لهات) و از اين جهت از نظر مخرجي متقارب مي‌باشند  و چون هر دو از مكان لَهات ادا مي‌گردند  ، به آنها حروف لهوي گويند.

مخرج حرف  «ض »::این حرف از اتّصال کناره ی زبان به  پهلو ی دندان های  طواحن«دندان اضراس»فک بالا  تلفّظ می شود ، به این دلیل به این حرف ، حرف ضرسی می گویند .

مخرج حروف « ج ، ش ، ي »:از برخورد پهناي زبان (شجر) با كام بالا (سق) و خروج هوا از ميان اين دو، سه حرف « ج، ش، ي » ساخته مي‌شود ،  به همین دلیل به این حروف ، حروف شجری می گویند .در هنگام تلفظ حرف « ج »هوا كاملاً محبوس مي‌شود و زبان نيز كاملاً به كام چسبيده و يكباره رها مي‌گردد ولي در «ش ،ی»اين طورنيست.درحرف «ش»اتّصال زبان به كام بالا سست مي‌باشد وهمين امر سبب پخش شدن حرف شين مي‌شود.  در تلفّظ حرف « ی »كنترل دهان لازم است والّا ملاحت آن از بين خواهد رفت.

مخرج حروف « ط ، د ، ت »  :این حروف  از اتّصال سر زبان به ناهمواری سقّ دهان « نطع » تلفّظ می شوند  ، به همین دلیل به این حروف ،

حروف  نطعی می گویند . رطوبت هوا در اداي حرف «ت » بيش تر از «ط »مي‌باشد و حرف « د »با هوايي خشك و بدون رطوبت ادا مي‌شود.هنگام تلفّظ «ط »زبان حالت قاشقي پيدا كرده و به سق مي‌چسبد كه در اين هنگام هواي بين زبان و سق به طور كامل محبوس شده و سپس به طور ناگهاني آزاد شده و حرف « ط »به وجود مي‌آيد و لذا صداي آن، بعد از شكل گرفتن از  مخرجش به گوش مي‌رسد (مانند حرف ق). از ديگر خصوصيات « طاء »در حين تلفّظ، تمايل دهان به سمت بالا و تقريباً بسته شدن آن مي‌باشد.در حرف « د »نيز هوا محبوس شده (البته نه به اندازه ط) و جلوي زبان با شدّت به سق متّصل مي‌گردد ودريك لحظه رها شده و حرف « د »به وجود مي‌آيد،ازخصوصيات  «د »تمايل آن به سمت پايين در هنگام ادا شدن مي‌باشد.در حرف  « ت »نيز هواي محبوس شده بين زبان وسق و اتّصال اين دو با يكديگرباعث ايجاد«ت»مي‌گردد.هنگام تلفّظ اين حرف ،دهان تمايل به سمت پايين خواهد داشت.

مخرج حروف  « ص ، س ،ز » :تيزي زبان « اسلة » با ريشه ثناياي پايين برخورد كرده  و جلوي زبان بر اثر اين برخورد بالا آمده و (با فاصله ای بسيار كم) در مقابل ثناياي بالا قرار مي‌گيرد ولي به آنها نمي‌چسبد و هواي موجود از بين جلوي زبان و پشت ثناياي بالا رانده شده و سپس خارج مي‌گردد و بدين صورت سه حرف « ص ، س ، ز »پديد مي‌آيد ، به همین دلیل به این حروف ، حروف اسلی می گویند . در  تلفّظ« ص »دهان تمايل به بالا دارد .به خاطر ورود هوا به تنگناهاي موجود در هنگام تلفظ اين سه حرف، زوزه ی خاصّي را به دنبال دارند  و در حرف « ص »بيشتر از « س » و درحرف« ز»كمتر از آن دو مشاهده مي‌شود.

مخرج حروف « ل ، ن ، ر » :این حروف از برخورد نوك زبان با لثه پشت ثناياي بالا تلفّظ مي‌شوند ، به همین دلیل به این حروف ، حروف لثوی می گویند .این حروف نسبت به يكديگر متقارب مي‌باشند.

تفاوت این حروف آن است که مخرج حرف لام برابر 8 دندان ثنایا ، رباعیات ، انیاب و ضواحک  فک بالا ، مخرج حرف نون برابر 4دندان ثنایا ، رباعیات  فک بالا و مخرج حرف   راء برابر 2 دندان ثنایای فک بالاست .چون حرف لام براي ادا شدن مكان بزرگتري را نسبت به حروف ديگر اشغال مي‌كند ،از اين نظر به حرف «وسيع‌المخرج »ناميده شده است  . در هنگام ادای « ل » ، زبان از مخرج مربوطه به طرف لثه و دندان ها میل می کند و هنگام ادای « ر »زبان اندکی به طرف سقّ دهان منحرف می شود .چسباندن جلوي زبان به سق در حرف « ن » كامل بوده و در حرف «ل » كم تر و در حرف « ر »اصولاً چسبيده نمي‌شود.براي اداي « ن »بايد با چسباندن زبان به  سق، صدااز بيني « غنّه » خارج شود  .فاصله‌اي كه بين زبان و كام در مخرج « ر »وجود دارد ،  باعث مي‌شود تا هواي موجود از ما بين اين فاصله به بيرون رانده شود  که اندک لرزشی ایجاد می شود ، به طوری که به نظر می رسد ، این حرف دو بار تکرار شده است ، امّا این چنین نیست .

مخرج حروف « ظ ، ذ ، ث »این حروف از تماس جلوي زبان با تيزي« ذلق »  دندان‌های ثناياي بالا  حاصل مي‌شوند ، به همین دلیل به این حروف ، حروف ذلقی یا ذولقی می گویند.در هنگام تلفّظ این حروف،جلوي زبان به مقداري كم از ميان ثناياي بالا وپايين ظاهر مي‌شود واين امر در حرف «ذ »

بيشتر از « ث »و در حرف « ظ »كمتر است.هنگام اداي « ث »و « ذ »دهان تمايل به پايين دارد ولي در تلفّظ حرف « ظ »دهان تمايل به بالا دارد .در اداي « ظ » دهان مقداري جلو مي‌آيدو نيز درشت‌تر از حروف ديگر ادا مي‌شود .