دنیای طب

احتمال عود سنگ كليه طي10 يا 15 سال پس از اولين مورد ابتلا وجود دارد، پس رعايت هميشگي نكات‌ تغذيه‌اي ضروري است

جام جم:در ميان انواع بيماري‌هايي كه خيلي از آنها در روزگار ما حتي ساخته دست خودمان است، ديگر بيماري اي مثل سنگ كليه جديد نيست. حتي جالب است بدانيد كه فرعون هم به اين بيماري مبتلا بوده و يكي از ويژگي‌هاي طبيب مشهورش - سينوهه- توانايي درمان درد سنگ كليه بوده است. با پيشرفت علم پزشكي، درمان‌هاي پيشرفته‌تري براي اين بيماري كشف و ابداع شده كه سنگ كليه را جزو بيماري‌هاي ساده دنيا كرده است. اما هنوز هم درد سنگ كليه اگر نگوييم طاقت فرساترين، دست‌كم يكي از وحشتناك‌ترين دردهايي است كه تاكنون بدن انسان تحمل كرده است.

سنگ كليه مي‌تواند بدون علامت باشد تا زماني كه كليه را از كار بيندازد. يعني ممكن است كليه سنگ بسازد، علائم هم ندهد و كسي هم متوجه نشود و در نهايت روزي كليه را نارسا كند. اما يكي از مهم‌ترين علائم سنگ كليه، درد است. اين درد معمولا شب‌ها شروع مي‌شود و فرد را از خواب بيدار مي‌كند. در واقع درد سنگ كليه شديد و غيرقابل تحمل است. خانم‌هايي كه تجربه زايمان داشته‌اند و بيمار سنگ كليه هم هستند، مي‌گويند؛ درد زايمان قابل مقايسه با درد سنگ كليه نيست. چون اين بيماران هنگام درد خيلي زجر مي‌كشند.

با اين اوصاف دكتر وحيد نجاران، متخصص ارولوژي، فوق تخصص اندويورولوژي، فلوشيپ لاپاراسكوپي و عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران در گفت‌وگو با «جام‌جم» در مورد سنگ‌هاي كليوي اين طور توضيح مي‌دهد: سنگ‌هاي كليوي در مردها نزديك به دو برابر زن‌هاست كه البته ژنتيك هم در بروز آنها تاثير دارد. به طوري كه كساني كه سابقه سنگ دارند، سنگ‌سازي در خانواده آنها در حدود دو برابر بيشتر از بقيه افراد است. يكسري از بيماري‌هاي ژنتيكي هم باعث سنگ مي‌شود.

كم‌آبي، اصلي‌ترين مقصر تشكيل سنگ

اما سنگ چطور تشكيل مي‌شود؟ به گفته دكتر نجاران، در ادرار هر فرد يكسري املاح به طور طبيعي وجود دارد. وقتي بدن كم‌آب مي‌شود، اين املاح رسوب مي‌كنند و اين رسوب‌ها در واقع همان كريستال‌هاي اوليه سنگ است كه به مرور كه بدن كم‌آبي‌اش ادامه پيدا مي‌كند، بزرگ شده و به صورت سنگ كليه خود را نشان مي‌دهند.

عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران ادامه مي‌دهد: يك مثال ساده اين است كه براي شيرين كردن يك ليوان چاي اگر به مقدار بيش از حد در آن شكر بريزيد، ديگر هر چقدر هم بزنيد شكر اضافي حل نمي‌شود. در كليه هم همين است، وقتي املاح به دليل بيماري خاصي زياد شود يا بدن كم آب شود، سنگ تشكيل خواهد شد. ‌به گفته اين متخصص ارولوژي برخي اوقات هم مهاركننده‌هايي در درون ادرار است كه در صورت بروز بيماري كم مي‌شود، به هر حال همه اينها دليل تشكيل سنگ است.

خداحافظي با پروتئين حيواني و نمك

كساني كه براي اولين بار مبتلا به سنگ كليه مي‌شوند، احتمالش وجود دارد كه طي ده يا 15 سال آينده باز هم مبتلا به سنگ كليه شوند. براي همين بايد موارد درماني و تغذيه‌اي را رعايت كنند.

دكتر نجاران خاطرنشان مي‌كند: يكسري از بيماري‌هاي خاص باعث بروز سنگ كليه مي‌شود، مانند بيماري‌هاي كليوي، بيماري‌هاي گوارشي و سندرم روده كوتاه؛ اين بيماري‌ها بايد درمان شود تا سنگ ايجاد نشود. ولي اگر فرد بيماري خاصي نداشته باشد، توصيه مي‌كنيم علاوه بر رعايت رژيم غذايي آب به ميزان كافي مصرف كند. به عقيده وي در مواردي كه رعايت اين دو به طور كامل انجام شود، تا 60 درصد از بروز سنگ كليه پيشگيري شده و اين آمار خوبي است.‌ اما دكتر نجاران به نكته مهم ديگري اشاره كرده و معتقد است: مهم‌ترين رژيم‌هاي غذايي مصرف پروتئين حيواني است كه بايد مصرف آن كم شود. همچنين مصرف نمك هم بايد كم شود.

باور اشتباه: لبنيات نخوريد

با اين حال در ذهن همه اين‌طور نقش بسته كه لبنيات و كلسيم امكان اين را دارد كه در كليه رسوب كند و سنگ كليه را پديد آورد، ولي نظر دكتر نجاران چيز ديگري است.

به گفته وي، چون شايع‌ترين سنگ‌ها، سنگ‌هاي كلسيمي است يك باور اشتباه وجود دارد كه مصرف لبنيات بايد قطع شود. ولي اين به هيچ وجه درست نيست. چون در خيلي مواقع كاهش لبنيات باعث افزايش سنگ‌سازي مي‌شود و از طرف ديگر پوكي استخوان در اين افراد افزايش مي‌يابد كه بسيار خطرناك‌تر از سنگ كليه است. پس بايد لبنيات به طور كامل مصرف شود.

به گفته وي، يك سوال شايع بخصوص در كساني كه مبتلا به پوكي استخوان هستند و نياز به مصرف مكمل كلسيم دارند، اين است كه اين قرص‌ها را مصرف كنند يا نه؟ توصيه اين است كه قرص كلسيم را با نوشيدن آب زياد مصرف كنند.

به عقيده عضو هيات علمي دانشگاه علوم پزشكي تهران، وقتي پزشكان مي‌گويند افزايش مصرف مايعات، خيلي از بيماران مي‌گويند چرا بايد مايعات زياد مصرف كنيم و چقدر مصرف كنيم؟ اما متخصصان تاكيد مي‌كنند ميزان مايع مصرفي خيلي دقيق نيست و مثلا توصيه 8 ليوان آب در روز براي كسي كه ميزان تعرقش خيلي بالاست، ممكن است كافي نباشد. براي همين بهترين توصيه اين است كساني كه روزانه زير 5/2 ليتر ادرار دارند، بايد حجم مايع مصرفي را بالا ببرند. علامت تشخيصي هم اين است كه ادرار بايد رنگ شفاف و رقيق داشته باشد.

دكتر نجاران تاكيد مي‌كند: نوشيدني مناسب ديگر براي مبتلايان به سنگ كليه آب ليموناد است. اما مصرف شكلات تلخ، كاكائو، گوجه فرنگي و آجيل هم باعث افزايش سنگ كليه مي‌شود.