واحد دانش و تکنولوژی تبیان زنجان

گونه هاي بسيار زياد ي از ياتاقانها وجود دارد که هريک براي هدفي خاص بکار مي روند . برخي از آنها عبارتنداز: ياتاقان ساچمه اي (بلبرينگ) ، ياتاقان غلتکي(رولر برنيگ )، ياتاقان طولي- سا چمه اي ، ياتاقان محوري - ساچمه اي ، ياتاقان غلتکي محوري وياتاقان غلتکي- مخروطي

▪ ياتاقان هاي ساچمه اي :

ياتاقانهاي ساچمه اي (آنچه در شکل نشان داده شده است)احتمالا رايج ترين نوع ياتاقان مي باشند .آنها در هر چيز از اسکيت گرفته تا وسايل سنگين بکاررفته اند .اين ياتاقانها هم بارهاي محوري وهم بارهاي شعاعي را تحمل مي کنند .واغلب در جاهايي بکار مي روند که بار نسپتا کو چک است .

دريک ياتاقان ساچمه اي بار از جداره بيروني به ساچمه ها منتقل مي شود واز آنجا نيز يه جداره ي دروني انتقال مي يابد. اين ساچمه ها به علت کروي بودن در نقاط کوچکي با ديواره ها ي دروني وبيروني تماس دارند که باعث مي شوند به نرمي بچرخند .اما اين موضوع سبب مي شود که سطح کوچکي بار را تحمل کند، بنابر اين اگر باراضافه بر ياتاقان وارد شود ساچمه ها دچار تغيير شکل يا لهشدگي مي شوند که آنهم باعث خرابي ياتاقان خواهد شد.

▪ ياتاقانهاي غلتکي :

ياتاقانهاي غلتکي در جاها يي مانند غلتک تسمه ي نقاله که بايد بارها ي سنگين شعاعي را تحمل کنند به کار مي روند.دراين ياتاقانها ، غلتک ها استوانه اي هستند بنابراين سطح تماس جداره ي داخلي

وخارجي باغلتک ها يک نقطه نيست، بلکه يک خط است . اين توزيع باربر يک سطح گسترده تر به ياتاقانهاي اجازه مي دهد که بار بيشتري را نسبت به ياتاقانهاي ساچمه اي تحمل کنند درحاليکه اين نوع از ياتاقانها بارهاي محوري را تحمل نمي کنند.

با اندکي تغيير، در اين ياتاقانها واستفاده از غلتک هاي با شعاع بسيار کوچک ياتاقان سوزني حاصل مي شود . در اين حالت ياتاقان در محلهايي کيپ قرار مي گيرد (م : براي جلوگير ي از نفوذ مايعات و...)

▪ ياتاقانهاي محوري -ساچمه اي

عموما براي کارهاي با سرعت پايين مورد استفاده قرار مي گيرند و نمي توانند بارهاي شعاعي زيادي تحمل کنند . در صندلي هاي چرخان وميزهاي دايره اي شکل (با پايه وسط )از اين ياتاقانها استفاده مي شود

▪ ياتاقانهاي محوري - غلتکي

مي توانند بارهاي محوري زيادي را تحمل کنند.

آنها اغلب در جعبه دنده ها ، مانند سيستم انتقال قدرت اتومبيل ودر بين چرخ دنده ها ونيز بين محفظه شفت هاي دوار بکار مي روند . چرخ دنده هاي حلزوني که در اغلب سيستم هاي انتقال قدرت بکار مي روند داراي دندانه هاي زاويه دار مي باشند که باعث ايجاد بارهاي محوري مي شود واين بارها را ياتاقانها تحمل مي کنند .

▪ ياتاقانهاي غلتکي -مخروطي

ياتاقانهاي غلتکي مخروطي مي توانند بارهاي بزرگ شعاعي ومحوري را تحمل نمايند .

ياتاقانهاي غلتکي - مخروطي در رينگ (توپي)چرخ بکار مي رود. در اين حالت آنها هميشه بصورت دوتا دوتا ودر سوي مخالف هم نصب مي شوند. تا بتوانند بارهاي محوري را در هردو جهت تحمل کنند .

● برخي استفاده هاي جالب توجه :

دراين قسمت برخي از ياتاقانها با استفاده هاي جالب توجه معرفي مي شوند مانند ياتاقانهاي مغناطيسي وياتاقانهاي غلتکي عظيم .

▪ ياتاقانهاي مغناطيسي:

در برخي از وسايل با سرعت بالا مانند سيستم هاي ذخيره انرژي چرخ لنگر پيشرفته از ياتاقانهاي مغناطيسي استفاده مي شود اين ياتاقانها به چرخ لنگر اجازه مي دهند تا در يک ميدان مغناطيسي که بوسيله ياتاقان ايجاد مي شود شناور بماند . برخي از اين چرخ لنگرها با سرعتي بيش از ۵۰۰۰۰ دور بر دقيقه مي چرخد . ياتاقانهاي معمولي با غلتک يا ساچمه ممکن است در اين سرعت ذوب يا منفجر شوند . ياتاقانهاي مغناطيسي هيچ حرکت اجزائي ندارند وبه اين علت مي توانند اين سرعت باور نکردني را تحمل کنند .

▪ ياتاقانهاي غلتکي عظيم :

احتمالا اولين استفاده از ياتاقانها در گذشته به هنگام ساختن اهرام ثلاثه مصر باشد . آنهابه منظور غلتاندن سنگ هاي عظيم به محل ساختمان ها، کنده هاي گردي را در زير اين سنگ ها قرار مي دادند. اين روش ممکن است امروزه نيز به منظور جابه جايي اشياء سنگين بکار گرفته شود .

▪ ساختمانهاي ضد زلزله :

فرودگاه جديد سا نفرانسيسکو از بسياري از تکنولوژيهاي پيشرفته ساختمان سازي به منظور مقاومت ساختمانهايش در برابر زلزله استفاده کرده است . يکي از اين تکنولوژي ها، استفاده از ياتاقانهاي غلتکي عظيم مي باشد .

۲۶۷ستون هر کدام سوار بر بلبرينگ هاي ساچمه اي با قطر۵ فوت ( ۱.۵ متر) که وزن ساختما نهاي فرودگاه را تحمل مي کنند . ساچمه ها در مکانهاي مقعري که به زمين متصل است ساکن مي باشند . در يک زمين لرزه، زمين مي تواند ۲۰ اينج (۵۱ سانتيمتر )در تمام جهات حرکت داشته باشد . ستون هايي که بر روي اين ساچمه ها قراردارند کمتر از اين مقدار حرکت مي کنند واين باعث مي شود ساختمان از حرکت زمين در امان بماند . وقتي زمين لرزه شديد باشد جاذبه ستون ها را به مکان خود باز مي گرداند.