محمود شیرازی

بیوگرافی و زندگینامه

مولانا ضياء الدين مسعود بن مصلح کازرونی است که در کتاب شرح کليات قانون شيخ الرئيس ابو علی سينا درباره خود می نويسد، چون از خانواده طبيب بوده, خود نيز همت به تحصيل طب می گمارد و می تواند آب مرواريد چشم را جراحی کند.

چهارده سال داشت که پدرش وفات يافت و ده سال در بيمارستان مظفری شيراز مشغول معالجه بيماران بود. در اين وقت شوق تحصيل بيشتر پيدا می کند و بدين منظور در خدمت عم خود کمال الدين ابو الخير مصلح کازرونی قانون را تحصيل می کند وسپس نزد شمس الدين محمد کيشی و بعد در خدمت شرف الدين زکی بوشکانی کتاب قانو ن را تجزيه و تحليل می نمايد. چون اين کتاب  مشکل بوده شروح مربوطه را هم مطالعه می کند و سرانجام خويشتن را نيازمند مکتب خواجه نصيرالدين طوسی می يابد و در محضر آن استاد مشکلات کتاب قانون را حل می کند. بعد راه خراسان را در پيش می گيرد و ازآنجا به عراق عجم می رود و سر از بغداد در می آورد و از بغداد نيز به روم عزيمت می کند و از تمام حکما و اطبای مشهور درباره مشکلات قانون استفاده می نمايد و سرانجام به مصر می رسد و در سال (681) سه کتاب درباره شرح قانون می بيند و دراين وقت که اشکالی در کتاب ابو علی سينا برايش باقی نمی ماند به شرح آن می پردازد و کتابی با ارزش تأليف می کند .

علامه درسال 710 هجری در گذشت و در تبريز در جوار قبر محقق بيضاوی مدفون شد. ولادتش درشيراز بود و نزديک به نود سال زندگی کرد.

مصنفات او عبارتند از شرح کتاب مختصر اصول ابن حاجب، شرح مفتاح العلوم سکاکی، شرح کتاب حکمه الاشراق، شرح کليات قانون، تحفه شاهی « در علم هيئت» روضات الجنان .

قطب الدين در رصد خانه مراغه شرکت جست . مدتی در سيواس و ملط به شغل قضاوت مشغول بود. از کتب پارسی او دره التاج است. اين رساله تهذيبی است از کتاب مفصل او موسوم به نهايه الادراک که در علوم مختلف نوشته شده و به طبع رسيده است .

در کتاب اختيارات مظفری اشکالات مجسطی و ديگر متقدمان را حل کرده است . علاوه بر هيئت زمين، فصل مشبعی در جغرافيا از روی تحقيقات تازه و منتقدانه نگاشته و اشتباهات گذشتگان را برطرف نموده است ديگر از آثار او به فارسی مکاتب است. مذهب علامه شافعی بوده و لباس صوفيه می پوشيد و هنگام تصنيف کتاب روزها روزه می گرفت.
قطب‌الدين شيرازی (زاده ۶۳۴ درگذشته ۷۱۰ ه.ق) یکی از علمای قرن هفتم و اوائل قرن هشتم هجری است که نقش مهمی در گسترش حکمت و فلسفه، علوم طبیعی، پزشکی و هنر خود داشته است. فرزند مولانا ضياءالدين مسعودبن مصلح كازروني پزشک معروف و از مشايخ صوفيه در سال ۶۳۴ هجري قمري در شيراز و به روايتي در دوتنگ كازرون پا به عرصه هستي نهاد. قطب‌الدين علاوه بر شاگردي در نزد پدر از محضر بزرگاني چون كمال‌‌الدين ابوالخير بن مصلح كازروني، شمس‌الدين محمد بن احمدالحكيم الكيشي، شرف‌الدين زكي بوشكاني، خواجه نصیر طوسی، نجم‌الدين كاتبي، علامه قطب‌الدين مؤيدالدين عرضي و كمال كوفي بهره فراواني يافت تا آنجا كه علاوه بر پزشکی، بر علوم ديگري چون رياضی، فلسفه، علوم ادبی، دين شناسی، موسيقی، نواختن رباب و سرودن شعر، بازی شطرنج و فنون شعبده‌بازی به چيرگي شگفت‌انگيزی دست يافت. او مدتی در شهرهاي سيواس و ملطيه به شغل قضاوت اشتغال يافت و در زماني ديگر از طرف تكودار، ايلخان مغول به سمت سفارت، همراه اتابك پهلوان به مصر نزد ملك قلادون الفي اعزام شد. علامه در اندك زماني در علوم معقول و منقول سرآمد فضلای عصر خود بود و در طول مدت حيات خود بيش از بيست اثر به فارسی و عربی از خود باقي گذاشت. آثار : • درة التاج لغرة‌الدباج (يكي از مهمترين آثار علامه قطب‌الدين مي باشد كه دانشنامه‌ایست فلسفی به معناي «علم‌العلوم». كتاب درةالتاج (۷۰۵-۶۹۳) پس از شفای ابن سينا مهمترين كتاب جامعی است كه در فلسفه تأليف شده است و به طور كلّی دوازده رشته از علوم و از آن جمله موسيقی را در برمي‌گيرد • نهایة الأدراک في درایة الأدراک (به عربی، در زمینه ی نجوم و هیئت، دارای ۴ مقاله: مقدّمات، هیئت اجرام، زمین و مقادیر اجرام. همچنین دارای مطالب جدیدی در باره ی مکانیک، زمین شناسی، هوا شناسی و نور و مباحثی در باره ی نظرات کیهانی ابن هیثم و ابوبکر محمّد بن احمد خرقی) • تحفة الشاهیه(به عربی، در نجوم و هیئت) • ترجمه فارسي كتاب اصول اقليدس از خواجه نصير در هندسه • اختيارات مظفری (به فارسی، در نجوم و هیئت) • رسالة في حرکة الدرجه فی النسبه بین المستوی و المنحنی (منسوب به علّامه، در هیئت و ریاضی) • شرح كتاب حكمة‌الأشراق از شهاب‌الدین سهروردی (از اين روست كه او را فيلسوف اشراقي دانسته‌اند.) • تحفة السعدیه (شرحی بر کتاب قانون در طب از ابن سینا) • شرح کتاب مفتاح العلوم از سکاکی (مفاتح المفتاح) • شرح کتاب مختصر الأصول از ابن حاجب (در فقه) • رساله در تحقیق عالم مثال (در باره ی عالم مثال، معاد جسمانی و کیفیت آخرت.) • رساله ی فعلت فلاتلم (در هيئت) • شرح كتاب روضه‌الناظر از خواجه نصیر طوسی • اجوبه‌المسائل (در طرح چند پرسش و ابهام فلسفي) آثار مشکوک منسوب به قطب‌الدین شیرازی : علّامه قطب‌الدين رسالات و تأليفات ديگری نيز دارد كه در منسوب كردن برخی از اين آثار به علامه در نظر مورخان جای شبهه و ابهام است و از آن ميان می توان به رسالات زير اشاره نمود: • حاشيه بر كتاب الكشاف عن الحقايق التنزيل از زمخشري • فتح المنان في تفسير القرآن • خريدة العجايب • رساله في بيان الحاجه الي الطب و آداب الاطباء و وصايائهم • شرح كتاب نجات ابن سينا • شرح اشارات ابن سينا • مشكلات التفاسير يا مشكلات القرآن • مشكل الاعراب • شرح الاسرار از شهاب‌الدین سهروردی*التبصره في الهيئه علامه قطب‌الدين شيرازي در علم موسيقی، فيزيك از سرآمدان زمان خود بوده است. اگرچه قطب‌الدين را نمي‌توان شاگرد صفي‌الدين ارموي نظريه‌پرداز موسيقي قرن هفتم دانست اما او را بايد بدون شك اولين شارح كتب صفی‌الدین ارموی قلمداد كرد. قطب‌الدين بخش مفصلي از كتاب دائره‌المعارف چند جلدي خود به نام درة التاج را به موسيقی اختصاص داده و در آنجا به تشريح نظريات صفی‌الدین ارموی مخصوصاً مطالبی كه در رساله الشرفيه بيان شده پرداخته است.