نجوم و اختر شناسی

دو بازوی كهكشان راه شيری ناپديد شد

داده های جدید تلسکوپ فضایی اسپیتزر نشان می دهد که کهکشان راه شیری به جای چهار بازو، فقط دو بازو دارد.
سالها این پرسش ذهن ستاره‌شناسان را به خود مشغول ساخته كه شكل كهكشان خود ما چگونه است؟
ما شكل كهكشان‌های دیگر را می‌بینیم اما چون درون كهكشان راه شیری هستیم نمی‌توانیم از بیرون به آن نگاه كنیم و بدانیم چه شكلی دارد.
از دهه 1950 تاکنون نقشه‌های متعددی از راه شیری تهیه شده است. مدلهای اولیه كه بر مبنای مشاهدات رادیویی از گاز درون كهكشان طراحی شده بود، نشان می‌داد كه راه شیری حلزونی شكل است و چهار بازوی اصلی دارد. این بازوها به نامهای «گونیا» (Norma)، «سپر- قنطورس» (Scutum-Centaurus)، «قوس» (Sagittarius) و «برساووش» (Perseus) نامگذاری شده‌اند. علاوه بر بازوها،‌ كهكشان نوارهایی از گاز و غبار در مركز خود دارد. بر اساس این نقشه‌ها،‌ خورشید در نزدیكی بازوی مارپیچ كوچكی به نام «شكارچی» (Orion) بین بازوهای برساووش و قوس قرار دارد.
به گزارش سايت نجوم به نقل از ناسا، پیش از این، مبنای تهیه مدلهای كهكشان راه شیری، مطالعه تنها یك قسمت آن یا استفاده از یك روش بود، به همین سبب، نقشه‌هایی كه گروه‌های مختلف تهیه می‌کردند، هیچگاه با یكدیگر همخوانی نداشت. رصد گسترده آسمان در طول موجهای فروسرخ در دهه 1990 اصلاحات اساسی در این مدلها به وجود آورد،‌ از جمله باعث كشف میله بزرگی از ستارگان در میان كهكشان شد.
طول موجهای فروسرخ می‌تواند از میان غبار عبور كند، به همین سبب‌ تلسكوپهای فروسرخ بهتر می‌توانند مركز شلوغ و غبارآلود كهكشان را مشاهده كنند. داده‌های فروسرخ نشان می‌دهد كه گشترش میله مركز كهكشان بیش از آن است كه تصور می‌شد. بر اساس این داده‌ها،‌ راه شیری 130 درجه گستردگی طولی و یك درجه در بالای صفحه كهكشان و یك درجه پایین آن، گستردگی عرضی دارد. این گستره كه از تركیب 800000 عكس تهیه شده، بیش از 110 میلیون ستاره دارد.
دانشمندان با شمارش ستاره‌ها دریافتند كه در امتداد بازوی سپر- قنطورس تعداد ستاره‌ها زیاد می‌شود و البته این برای یك بازوی مارپیچی طبیعی است،‌ اما هنگامی كه ستاره‌ها را در امتداد بازوهای قوس و گونیا شمردند دریافتند كه تعداد ستاره‌ها جهش قابل ملاحظه‌ای ندارد. بازوی چهارم،‌ برساووش،‌ قسمت بیرونی كهكشان را دربرگرفته و در تصاویر فروسرخ قابل مشاهده نیست.
این نتایج نشان می‌دهد كه كهكشان راه شیری، نه چهار بازو كه دو بازو دارد، همچنان ‌كه ساختار عمومی كهكشانها میله‌ای است. این بازوهای بزرگ كه تصور می‌شود دو انتهای میله كهكشان را می‌سازند،‌ بیشترین تراكم ستاره‌های جوان و روشن و همچنین ستاره‌های مسنتر یا غول‌های سرخ‌ را دارند. دو بازوی كوچك‌تر،‌ قوس و گونیا، با گاز و مجموعه‌هایی از ستارگان جوان پر شده‌اند.
در مشاهدات قبلی فروسرخ هم نشانه‌هایی از دو بازویی بودن راه شیری وجود داشت اما،‌ این نخستین بار است كه ساختار،‌ محل و پهنای آن‌ها مشخص می‌شود.
دو بازوی اصلی كهكشان ظاهر كاملی دارند، اما‌ ستاره‌ها به سبب چرخش به دور مركز كهكشان،‌ گاهی در درون و گاهی در بیرون آنها حركت می‌كنند. شاید خورشید ما هم زمانی مقیم بازوی دیگری بوده است. خورشید بیش از چهار میلیارد سال پیش شكل گرفته و‌ تاكنون،‌ 16 بار به دور مركز كهكشان چرخیده است.

همشهري آنلاين