آشنایی با خواص ”گیاهان داروئی“

آشنایی با خواص ”گیاهان داروئی“
پنج شنبه 27 آبان 1389  7:42 AM

 

آشنایی با خواص ”گیاهان داروئی“

● گزینه دو پایه Urtica dioica L. (Urticaceae) Nettle, Stinging nettle, Big – sting nettle ▪ محل رویش: در محل‌های مرطوب و سایه‌دار بیشتر نقاط ایران پراکندگی دارد. ▪ ریخت‌شناسی: گیاه پایاع دوپایه، علفی، سبز، ایستاده و دارای کرک‌های گزنده که ارتفاع آن به ۱۲۰ – ۵ سانتیمتر می‌رسد. ساقه متعدد راست، کمی زاویه‌دار، چهارپهلو و تقریباً ضخیم، ساده و یا خیلی کم منشعب، پوشیده از کرک‌های گزنده است. برگ‌ها دمبرگدار، سبز روشن در دو سطح پوشیده از کرک گزند، گل تک جنس، بسیار ریز سبز فام و مجتمع در توده‌های کوچک کروی می‌باشد. ▪ زمان برداشت: زمان جمع‌آوری برگ‌ها از فروردین تا مرداد و ریشه‌ها از شهریور تا مهر می‌باشد. قسمت مورد استفاده گیاه: سرشاخه‌های گیاه و ریشه. ▪ کاربرد درمانی: اثر ضدخونریزی و پایین‌آورندگی گلوکز خون را دارد و به‌طور سنتی برای خونریزی رحم، بتورات جلدی، خارش و حساسیت پوست و به‌خصوص برای اگزمای عصبی مصرف می‌شود. ▪ آثار فارماکولوژیک: اثرات بندآورندگی خون توسط این گیاه د انسان تأیید شده است. ▪ منع مصرف: در زمان بارداری و شیردهی اکیداً مصرف نشود. ▪ ترکیبات شیمیائی: ـ اسید (کرینیک، فوماریک، سیلیسیک، سیتریک، گلیسریک)، ـ آمین (هیستامین، کولین، اتسیل کولین، لسیتین، سروتونین)، ـ فلاوونوئید، ـ اسکوپولتین، ـ تانن. ▪ نحوه و میزان مصرف: ۱) جوشانده ۴ ـ ۲ گرم گیاه خشک سه بار در روز میل شود. ۲) عصاره مائی: به نسبت ۱:۱در الکل ۲۵٪، ۴ ـ ۳ میلی‌لیتر سه بار در روز میل شود. ۳) تنتور: به نسبت ۵:۱ در الکل ۴۵٪، ۶ ـ ۲ میلی لیتر سه بار در روز میل شود. مصرف غذائی: به‌عنوان طعم‌دهنده غذائی به‌کار می‌رود. ● قره قاط سیاه گیله، شفت Vaccinium spp. (Ericaceae) Caucasian Whortlebery Oriental whortleberry ▪ ریخت‌شناسی گیاه: بوته‌های نیمه درختچه‌ای، گاهی درختان کوچک ایستاده که غالباً بر اثر انشعاب ساقه‌ها از پائین، منظره انبوه و متراکم دارند. برگ‌ها دارای دمبرگ کوتاه کامل یا دندانه‌دار، غشایی، بی‌دوام و زودافت ‌هستند. گل‌ها به رنگ سفید یا صورتی، آویخته و دارای دمگل کوتاه، میوه سته، سیاه رنگ، کروی و در انتها اندکی مورب است. ▪ محل رویش: در جنگ‌های طالش، قوین، کلاردشت و لاجیم می‌روید. ▪ زمان برداشت: در انتهاء تابستان و اوایل پاییز جمع‌آوری می‌شود. قسمت مورد استفاده گیاه: ـ برگ‌ها، ـ میوه‌، ▪ کاربرد درمانی: محرک اتها و ضد کرم آسکلذیس است. به‌عنوان قابض، کاهش‌دهنده قند خون، مقوی و ضدعفونی‌کننده کاربرد دارد. ▪ احتیاط مصرف: به دلیل اثر کاهش‌دهندگی قند خون توسط برگ‌ها، افراد دیابتی وابسته به انسولین بدون تجویز پزشک مصرف نکنند. ▪ ترکیبات شیمایی: ـ تائن، ـ قند، ـ اسیدآلی، ـ گلیکوزید، ـ فلاوونوئید، ـ پروآنتوسیاتیدین. نحوه و میزان مصرف: ۱) جوشانده ۳ – ۲ قاشق مرباخوری برگ‌ گیاه، در یک فنجان آب روزانه میل شود. ۲) دم کرده: یک قاشق گیاه خشک، در یک فنجان آب روزی ۲ – ۱ فنجان میل شود. ۳) عصاره سرد: ۱۰ گرم گیاه خشک همراه یک فنجان آب، هر ۸ ساعت میل شود. ۴) تنتور: ۴۰ – ۱۵ قطره در آب، سه بار در روز میل شود. ● پای خر Tussilago farfara L. (Compositae) Foot, Horse – foot ▪ محل رویش: در نواحی شمال‌غربی، جنوبی و استان مرکزی به‌خصوص شمیرانات، راه چالوس، سیاه بیشه و دامنه‌های مرطوب‌کندوان می‌روید. ▪ ریخت‌شناسی: ـ گیاهی علفی و ریزوم‌دار: گل‌ها به رنگ زرد طلائی و قبل از پیدایش دارای برگ‌ها بن‌رست قاعده‌ای و به اشکال تخم‌مرغی یا مثلثی قلبی که غالباً بسیار بزرگ هستند. شاخه‌های بدون برگ، منتهی به گل آذین کپه‌ای شکل می‌باشد. ▪ زمان برداشت: گل‌ها قبل از باز شدن (اسفند تا فروردین ماه) باید چیده شوند. برگ‌ها آن در اردیبهشت تا خردادماه موقعی که رشد کامل خود را پیدا نمودند، چیده می‌شوند. ▪ قسمت مورد استفاده: گل و برگ‌ها ▪ کاربرد درمانی: این گیاه ضد سرفه، ضدباکتری، آرامبخش، مدر، ملین، خلط‌آور و ضد گرفتگی ▪ عضلانی می‌باشد. جوانه‌های خشک شده به‌عنوان تقویت ریه در درمان آسم، برگ خشک شده آن در درمان سرفه، سرماخوردگی و برونشیت و پودر برگ آن به صورت موضعی برای درمان گرفتگی بینی و رفع سردرد مصرف می‌شود. ▪ آثار فارماکولوژیک: به ‌واسطه حضور پلی‌ساکاریدهای محلول در آب، گیاه اثر ضدالتهابی و به‌واسطه سزکوئی‌ترپن‌های موجود در گیاه اثر مهاری بر اتصال فاکتور فعال‌‌کننده پلاکتی (PAF) به رسپتور را دارد و یا شبیه دوپامین (بدون تاکی فیلاکسی) محرک سیستم قلب و عروق و سیستم تنفسی می‌باشد. ▪ احتیاط مصرف: پیرولیزیدین این گیاه اثر سمی روی کبد دارد. ▪ ترکیبات شیمیایی: ـ فلاوونوئید، ـ اسانس، ـ اسیدهای گیاهیع پلی ساکارید (موسیلاژ) تانن، ـ فیتواسترول، ـ آلکالوئید (توسیلاژین)، ـ پیرولیزیدین، ویتامین C، ـ روی، ـ گلیکوزیدهای تلخع کولین، ـ اسید چرب (پارافین) می‌باشد. ▪ مصرف غذائی: برگ‌های آن در تهیه سالادع پخت‌ غذا و همچنین به‌صورت چای مصرف می‌شود.