تاريخ; عصر غيبت كبرى

1- ويژگي‏هاي غيبت كبرا
پس از زمينه سازي‏هاي عسكريين‏عليهما السلام امام مهدي‏عليه السلام رهبري خود را با سفير و نايبي شناخته شده، شروع كرد. ابوعمرو عثمان بن سعيد عَمْري، نزد شيعيان، مقامي والا داشت. او، از دوران نوجواني، در خدمت امامان‏عليهم السلام بود. در دَه سال آخر زندگي امام هادي‏عليه السلام رهبري سازمان وكالت را بر عهده داشت.(1) امام حسن عسكري‏عليه السلام نيز وكالت او را تأييد(2) و او را جانشين فرزندش مهدي‏عليه السلام معرّفي كرد. او بود كه مراسم تغسيل و تكفين و تدفين حضرت حسن عسكري‏عليه السلام را عهده دار شد. توقيعات حضرت مهدي‏عليه السلام توسّط وي، همچون گذشته، به دست شيعيان مي‏رسيد.(3)
شيعيان، با مراجعه به اين شخصيّت شناخته شده، مشكلات خود را مطرح مي‏كردند و پاسخ لازم و مناسب را مي‏گرفتند. همين نوع از ارتباط ميان شيعيان و امامِ غايب، در نخستين مرحله از غيبت، طيّ شصت و نُه سال برقرار بود. بنابراين، ارتباط با امام مهدي‏عليه السلام ارتباطي دو جانبه بوده است، يعني هر وقت كه امام‏عليه السلام صلاح مي‏دانست، پيام خود را به شيعيان مي‏رساند و هر وقت شيعيان خواسته‏اي داشتند، با مكاتبه يا شفاهي، به واسطه‏ي وكلاي شناخته شده‏ي امام‏عليه السلام پاسخ خود را از امام‏عليه السلام دريافت مي‏كردند.
در دوّمين مرحله از غيبت - كه غيبت كبرا نام گرفت - اين ارتباط دو جانبه، لغو شد و به ارتباطي يك جانبه، بلكه به يك نوع عدم ارتباط محسوس و قابل شناخت براي عموم تبديل گشت. نايبان عام امام مهدي‏عليه السلام، تعيين ويژه‏اي كه با نام و نشان باشد، نداشتند و كسي از آنان، ادّعاي ارتباط ويژه با امام غايب را نداشت، بلكه نمي‏توانست داشته باشد؛ زيرا، كه امام مهدي‏عليه السلام در آخرين توقيع خود به ابوالحسن علي بن محمد سَمَري چنين فرمود:
((... فَقَد وَقَعَتِ الغيبة الثانيةُ [ التامّة ] فلا ظهور إلا بعد إذن الله عزّوجل، و ذلك بعد طول الأمد و قسوة القلوب و امتلاء الأرض جوراً، و سيأتي شيعتي مَنْ يدّعي المشاهدة. ألا فَمَنِ ادّعي‏ المشاهدةَ قبل خروجِ السفياني والصيحة فهو كاذبٌ مفتَرٍ...))؛(4)
... به درستي كه غيبت دوم [غيبت كامل‏] فرا رسيده است و تا آن روزي كه خداوند عزّوجلّ بخواهد، ظهوري نخواهد بود. آن، پس از مدّتي بسيار طولاني خواهد بود كه دل‏ها را قساوت فرا گيرد و زمين از ستم پر گردد. به زودي، كساني براي شيعيان من، ادّعاي مشاهده خواهند كرد. همانا هركس كه پيش از خروج سفياني و بانگ آسماني، ادعاي مشاهده (مرا) كند، دروغگو است.
بنابراين، هر كس ادعاي مشاهده و ارتباط با امام مهدي‏عليه السلام در دوران غيبت تام را بكند، تكذيب مي‏شود. اين، به معناي قطع ارتباط رسمي ميان امام و شيعيان خود تلقّي مي‏شود، و هر كس مشكلي داشته باشد، از راه طبيعي و شناخته شده - كه پيش از اين ميان شيعيان معمول بود - به حلّ آن مشكل نمي‏توانست بپردازد.
كوتاه بودن غيبت صغرا، محدود بودن آن به شصت و نُه سال، امكان ارتباط رسمي و تعريف شده با امام معصوم‏عليه السلام، آن هم توسط نايبان تعيين شده از طرف امام‏عليه السلام كه با نام و نشان مشخّص بودند، و يكي پس از ديگري اين مسئوليّت را داشتند، چهار مشخّصه‏ي اين مرحله است.
طولاني بودن غيبت، نامحدود بودن آن(5)، و عدم امكان ارتباط رسمي با امام‏عليه السلام سه مشخصه‏ي اصلي غيبت كبرا است و لازمه‏ي نيابت عام نيز عدم محدوديّت نايبان عام امام‏عليه السلام است كه جمعاً چهار مشخّصه را تشكيل خواهد داد.