عزاداری در اردبیل
پنج شنبه 2 آذر 1391 9:28 AM
بیشتری می یابند و نزدیکی محرم ، پرچم های سبز سر در مغازه ها ، شالگردانهایی که
نوحه خوانان به سر و صورت می بندند و کلاه های سبزی که اولاد پیغمبر بر سر می گذارند
کم کم هویدا می شود.در قدیم مراسمی بنام "شا خسه ی" که تبدیل شده ی"شاه حسین"بوده
وجود داشته که این روزها در اردبیل زیاد دیده نمی شود ولی در اکثرشهر ها و روستاهای
آذربایجان اجرا می شود.
مهمترین پایه ی نظم و ترتیب عزاداری های اردبیل ، تقسیم بندی محلات است.به این ترتیب
که شهر اردبیل،از قدیم به شش محله تقسیم می شدکه سه محله حیدری بود و سه محله
نعمتی.در بین این محلات ، یک محله نقش بزرگتر و یکی نقش میانه و دیگری نقش کوچکتر
دارد به منزله ی سه برادر ارشد، میانی و کوچک .محلات حیدری عبارت بودند از تابار که
برادر بزرگتر است ، اوچ دکان برادر متوسط و پیر عبدالملک برادر کوچکتر.در محلات
نعمتی، گازران برادر بزرگتر است و سرچشمه برادر متوسط و عالی قاپو برادر کوچک
تر.دیگر مساجد و محلات شهر به عنوان زیرشاخه ی این شش مسجد و محله طبقه بندی می
شوند و هرکدام دسته شان مشخص است.
با طشت گذاری عروسی ها و جشن ها تعطیل می شود و تفریحات معمولی کمتر می شود.
مغازه ها و به خصوص مغازه های داخل بازار سنتی سیاه پوش و مساجد وتکایا برای
برگزاری مراسم آماده می شوند.علاوه بر روضه خوانی های معمول در طول سال که در
منازل و مساجد برگزار می شود،دهه ی اول محرم عزاداری های دیگری هم دارد .این
عزاداری خاص،توسط دسته های زنجیر زنی یا سینه زنی انجام می شود به این ترتیب که
در ده روز محرم هر روز دسته ی یکی از محلات ششگانه و شعبه هایش به بازار و خیابان
می آیند و عزاداری می کنند.بدلیل اینکه سابقا اختلافات نعمتی- حیدری وجود داشته ، برای
همین در دهه های اخیر نظمی به این حضور داده اند و چون شهر شش محله دارد ، روز اول
و نهم محرم و یک روز جمعه که ما بین این ده حتما واقع می شود، تعطیل است . دسته ها
روزی که قرار است به صورت کامل و با تمام شعب به بازار بیایند تشریفات خاصی دارندو
سعی تمام در برگزاری وظیفه شان به صورت کامل را دارند. از صبح تدارک حرکت آماده می
شودو وقتی بزرگان محله آماده شدند ، اول بیرق بزرگ محله در پیش حرکت می کند . این
بیرق ها بعضا بسیار قدیمی و عمر بیش از چند قرن را دارند و با دقت نگهداری شده
اند.برای مثال بیرق مسجد عالی قاپو را نادر شاه اهدا کرده است.پشت بیرق بزرگان محله و
علما با احترام و رعایت ردیف و ترتیب حرکت می کنند و بعد طبال ها و دسته های سینه زن
یا دسته ی زنجیر زن ها ، پیراهن های سینه زنی و زنجیر زنی مخصوص است و طبل و
شیپور زنان هم لباس های مخصوصی دارند ، نوحه های زنجیر زنی و نوحه خوانی هم
متفاوت است و هر دسته هم نوحه خوان خودش را دارد منهای سوز و گدازی که در نوحه ها
و شاه بیت ها نهفته است، ترتیب عجیب و زیبای صفوف که گاه به بیش از 300 نفر هم می
رسد ، تاثیر گذار است.
سینه زنان دست چپ را بر سینه گذاشته و با دست راست ضربات آهنگین و هماهنگی بر
سینه وارد می کنند که تابع حالات نوحه استو فرمول خاصی برای هر نوحه دارد.
وقتی دسته ی محله(یکی از ششگانه ) حرکت کرد،پشت سرش"خولا"هایش به ترتیب با
همان ترکیب حرکت می کنندو از محلات بزرگ و راسته بازار می گذرند و مردم از این دسته
پذیرایی می کنند و به نوحه خوانش خلعت می دهند و وقتی به محله خود بازگشتند مراسم
پایان یافته و فردا نوبت محله دیگر است. دسته ها در شب های دیگر به مساجد داخل شاخه
ی خویش رفته و عزاداری می کنند که این هم اعمالی مانند
استقبال از دسته ی مهمان و ادای
احترام و سلام توسط گروه طبل و شیپور و علم هنگام رسیدن به همدیگر و غیره را دارد.
